الماس سایت

بـازدیدی از مـدارس شـهر تهران‌ در‌ اواسط‌ یا اواخر سال تحصیلی غالبا سـیمایی نـه چندان مطلوب از‌ وضعیت ظاهری مدارس در ذهن بازدیده‌کننده به جای می‌گذارد.در بسیاری از مدارس به خصوص در نقاط پرجمعیت‌ و متراکم‌ شهری‌ گـچ‌های ریـخته شـده دیوارها،حیاط لخت و آسفالت خاکستری رنگ مدرسه با‌ خطکشی‌هایی‌ کـه در بسیاری از نقاط پاک شده است،سکوت نازیبایی آب‌خوری و شیرهای آبی که معمولا یکی‌ در‌ میان‌ شکسته یا چکه می‌کند،مـنظره و مـحیطی بـرای زندگی و تحصیل دانش‌آموزان در مدرسه‌ فراهم‌ آورده‌ که شوق یادگیری و میل بـه تـحصیل را از دل آنان می‌زداید.

وقتی از مدیران‌ مدارس‌ در‌ مورد وضعیت نابسامان ساختمان،نیمکت‌های خراب و خراشیده شده و دستگیره‌های شکسته درو پنـجره سـوال مـی‌کنیم‌ عمدتا‌ دانش‌آموزان و رفتارهای ناسازگارانه آنان را عامل خرابی‌های مدرسه دانسته و بافت فرهنگی سـاکنان نـاهماهنگ‌ مـنطقه‌ را‌ مسئول تربیت نامناسب دانش‌آموزان و در نتیجه آسیب‌های وارده بر می‌شمارند.البته نتایج برخی از‌ پژوهش‌های‌ انجام شـده از جـمله آشـر1(6991)نیز به اهمیت عوامل فوق در بروز‌ اختلالات‌ رفتاری‌ دانش‌آموزان تاکید دارد.

زمانی که دانش‌آموزان را در مـورد خـرابی‌های مدرسه و انتظاری که آنان از‌ مدرسهء‌ خود دارند مورد پرسش قرار می‌دهیم،آنان بـیشتر بـه کـهنگی،خرابی و نامناسب‌ بودن‌ ساختمان‌ و تجهیزات آموزشی با نیازهای واقعی خود اشاره می‌کنند و بی‌توجهی مـسؤلان مـدرسه به وضع ظاهری و عدم‌ تعمیر‌ به‌ موقع ساختمان و تجهیزات را مسؤل آسیب‌های وارده می‌دانند(بـازرگان،7731).

(1). Asher

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 113)

بـرخی‌ از‌ دانـش‌آموزان با انتقاد از روش‌ها و اقدامات تربیتی رایج و به خصوص جو اجتماعی روانی ناسالم و خشونت‌آمیز مدرسه‌ بـر‌ ایـن اعتقادند که آسیب‌رسانی به مدرسه نتیجهء طبیعی خشم دانش‌آموزان در مقابل‌ عملکرد‌ مـسئولان و عـدم تـوجه بزرگسالان به نیازهای واقعی‌ دانش‌آموزان‌ است‌.جو مدرسه یعنی فرهنگ و آداب و رسوم مدرسه‌ از‌ زمرهء متغیرهایی اسـت کـه بـراساس نظر بسیاری از پژوهشگران مانند بروک اوور1 (9791‌)و جنکس‌‌2(2791)،اپشتین و مک فارلند3(9791‌)می‌تواند‌ بر چـگونگی‌ رفـتار‌ دانش‌آموزان‌ و رضایت یا نارضایتی معلمان اثر گذارد‌.

بنابر‌ آمارهای رسمی منتشر شده‌4هزینه‌ای که همه سـاله صـرف تعمیرات مدارس می‌شود‌ نسبت‌ به اعتبار تخصیص یافته برای احداث‌ فضاهای آمـوزشی جـدید تفاوت‌ اندکی‌ دارد.بدیهی است با کاهش‌ عـوامل‌ آسـیب‌زا و تـدبیر راهبردهایی در پیشگیری و کاهش آسیب‌های وارده هم می‌توان بـه عـمر مفید‌ ساختمان‌های‌ آموزشی و تجهیزات آن افزود و هم‌ با‌ توجه‌ به نرخ فزاینده‌ جمعیت‌ دانـش‌آموزی،بـخش عمده‌ای از‌ هزینه‌ تعمیرات را صرف احـداث فـضاهای آموزشی جـدید کـرد.

در ایـن که چه عواملی باعث‌ می‌شو‌ کـه بـه رغم همهء هزینه‌هایی که‌ صرف‌ ساخت و نگهداری‌ مدارس‌ می‌شود‌ وضع ظاهری بـسیاری از‌ سـاختمان‌ها و تجهیزات مدارس به ویژه در مناطق پرجـمعیت و متراکم شهرها به صـورت نـامطلوبی درآید و علاوه‌ بر‌ تحمیل مـخارج و هـزینه‌های سنگین،بهداشت و سلامت‌ جسمی‌ و روانی‌ دانش‌آموزان‌ را‌ به خططر افکند‌،علل‌ بسیاری مطرح اسـت.در ایـن زمینه می‌توان به طرح یـک پرسـش کـلی پرداخت:آسیب‌های وارده بـه‌ مـدرسه‌ تا‌ چه حد عـمدی یـا غیر عمدی است‌.

در‌ پاسخ‌ به‌ پرسش‌ فوق‌ می‌توان دو عامل زیر را به عنوان عوامل اصـلی آسـیب‌رسانی به مدرسه در نظر گرفت:

الف.عوامل غـیرعمدی شـامل ویژگی‌های مـهندسی-مـعماری از قـبیل طراحی ساختمان،چگونگی‌ رعـایت نکات فنی در ساخت بنا و توجه به اصول اولیه معماری (1). Brookover,W.B

(2). Jenks

(3). Esptein,J and pharand

(4)-دفتر برنامه‌ریزی و بودجه(2731)

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 114)

فضاهای آموزشی.

ب.عـوامل عـمدی(رفتار بهره‌برداران).دانش‌آموزان ممکن است بـه‌ دلایـل‌ مـختلف بـه مـدرسه و تجهیزات آن آسیب رسـانند.خـط خطی کردن دیوار،کند و خراشیدن میز، سوراخ کردن،خردکردن و تخریب تجهیزات کلاس و شکستن شیشه‌ها برخی از رفـتارهای آسـیب‌رسان بـه فضای آموزشی‌ است‌.

در زمینهء عوامل غیر عـمدی مـوثر بـر آسـیب‌رسانی عـناصر مـادی متعددی وجود دارد که به هنگام طراحی و ساخت مدارس باید به آن توجه‌ شود‌.شرایط اقلیمی،شیب زمین،مصالح‌ ساختمان‌،هواسازی فضاهای آموزشی،لزوم رعایت تناسبات انسانی و نیازهای روان‌شناختی بـهره‌برداران از آن جمله است.عدم توجه به هریک از عوامل پیش‌گفته می‌تواند علاوه بر‌ ایجاد‌ خستگی و نارضایتی در دانش‌آموزان‌ به‌ افت جسمی و روحی آنان و به استهلاک زودرس و آسیب به ساختمان و تجهیزات بیانجامد.

در زمینهء رفتار بـهره‌برداران و عـلل عمدی آسیب‌رسانی پژوهش‌های فراوان انجام شده است.با این که در گذشته پژوهشگران‌ مانند‌ تینبرگر1(8691)بر اهمیت عوامل طبیعی و بیولوژیکی بیشتر تاکید داشتند و بر این اعتقاد بودند که ژن‌های فـرد و خـصوصیات ذاتی او مهم‌ترین عوامل برای هدایت رفتار می‌باشند.حال آن‌که،مطالعات چند‌ دههء‌ اخیر عوامل‌ درونی اجتماعی،به‌ویژه محیط تربیتی تسهیل‌کننده یا بازدارنده دوران کـودکی و نـوجوانی را در شمار عوامل مهمی تلقی‌ مـی‌کنند کـه رفتار اجتماعی یا ضد اجتماعی فرد در آن شکل‌ می‌گیرد‌.(بلسکی‌‌2،2991؛اشتبرگ و دراپر31991).به باور آشر ریشه خشونت و آسیب‌رسانی را باید در خانواده،محله‌های فقیرنشین، مدارس‌ و ‌‌کلاس‌های‌ پرجمعیت و در انـزوا و بـی‌تفاوت بودن معلمان جستجو کـرد.

در کـشور ما علاوه بر‌ مسایلی‌ که‌ آشر و دیگران به عنوان علل خشونت و آسیب‌رسانی ذکر کرده‌اند عوامل دیگری نیز در شکل‌گیری رفتار‌ آسیب‌زا به مدرسه موثرند که از آن جمله می‌توان به عدم تناسب فـضاهای‌ آمـوزشی با نیازها و انتظارات‌ دانش‌آموزان‌،بی‌توجهی به محل و موقعیت ساختمان و اثرات آن بر یادگیری و بهداشت روانی دانش‌آموزان و نیز وجود روابط اقتدار گرایانه در مدرسه اشاره کرد.


در زمینه پیشگیری و مقابله با اختلالات‌ رفتاری در مـدرسه مـطالعات و پژوهش‌های مـختلف این امر را مورد تاکید قرار می‌دهد که اقدامات پیشگیرانه به خصوص از دوران پیش‌دبستانی می‌تواند مانع شدت گرفتن خـشونت و آسیب‌رسانی در نوجوانی و بزرگسالی شود‌ و محیط‌ مدرسه امکانات منحصر به فردی بـرای اقـدامات پیـشگیرانه دارد.

از میان راهبردهایی که برای کاهش خشونت و آسیب‌رسانی در مدارس کشورهای مختلف به کار گرفته می‌شود و می‌توان به اقـداماتی ‌ ‌از قـبیل‌ بهبود‌ کیفیت استخدام و آموزش معلمان،برنامه‌های افزایش احترام متقابل بین دانش‌آموزان و معلمان،تـقویت مـهارت‌های مـشاور،آموزش اولیا و تقویت روش‌های تربیتی آنان در خانه و ایجاد ارتباط با محله اشاره کرد.پژوهش‌های‌ کـشورهای‌ خارجی در زمینه عوامل آسیب‌رسانی به مدرسه نه تنها به بررسی پدیدهء آسیب‌رسانی مـعطوف بلکه آن‌ها طرح‌های مـوردی و پژوهـش‌های میدانی بی‌شماری نیز به منظور کاهش رفتارهای اختلال‌زا در مدرسه‌ انجام‌ داده‌اند‌.اتخاذ خطمشی و سیاست کلی مقابله‌ با‌ خشونت‌ در مدرسه(اولئوس‌1 1991-3991)،طراحی و اجرای پروژه پیشگیری رفتارهای اختلال‌زا(پروژه شفیلد2، 4991)نمونه‌هایی از طرح‌های بازدارنده رفتار آسـیب‌رسان در‌ مدرسه‌ محسوب‌ می‌شوند.

در کشور ما به رغم آن‌که پژوهش‌ قابل‌ توجهی در زمینه عوامل آسیب‌رسان به مدرسه انجام نگرفته،معذلک برخی از پژوهش‌های در مورد فضاهای آموزشی و بهره‌برداران حاکی‌ از‌ آن‌ است که مدارس فـعلی بـا مدارس مطلوب از دیدگاه دانش‌آموزان‌ و مسئولان فاصله دارد.براساس پژوهش مرتضوی(6731)در زمینهء فضاهای آموزشی از دیدگاه روان‌شناسی محیط،هرچه ادراک نسبت‌ به‌ فضاهای‌ آموزشی و نگرش به تحصیل منفی‌تر و احساس ازدحام بیشتر باشد روان‌نژندی در‌ مـیان‌ دانـش‌آموزان بیشتر خواهد بود.نتایج پژوهش بازرگان(7731)نشان می‌دهد که مدرسه موردنظر دانش‌آموزان دبستانی،مدرسه‌ای‌ است‌ امن‌،پاکیزه و مرتب که در آنجا دانش‌آموزان بتوانند بدون ترس از تحقیر،تنبیه‌ و سرزنش‌ درس‌ بـخوانند.از کـارهای دیگر می‌توان از (1). Olweus

(2). Sheffield

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 116)

پژوهش خدابنده(2731)در زمینه بررسی‌ رابطه‌ فضاهای‌ آموزشی و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان مقطع ابتدایی مدارس تهران،گزارش‌های تحقیق سازمان نوسازی،توسعه و تجهیز‌ مدارس‌ کشور در مورد بررسی کیفیت مدارس در مـراکز اسـتان‌ها(2731)و طـرح بررسی بهره‌وری‌ فضاهای‌ آموزشی‌ احـداثی تـوسط ادرات نـوسازی مدارس استان‌ها در سال 2731 نام برد.

هدف از اجرای‌ پژوهش‌ حاضر شناخت تنوع و فراوانی آسیب‌های وارده به مدرسه،تعیین عوامل مؤثر و سهم هریک‌ در‌ بـروز‌ آسـیب‌ها(عـمد یا غیرعمد)و ارائه پیشنهاد برای پیشگیری و کاهش آسیب‌های وارده بـه سـاختمان و تجهیزات بوده‌ است‌.

بدین ترتیب پژوهش حاضر در جستجوی پاسخی برای سؤالات زیر است:

1-تنوع‌ و فراوانی‌ آسیب‌های‌ وارده به فضا و تـجهیزات آمـوزشی بـه چه میزان بوده است؟

2-از دید دانش‌آموزان و اولیای مدارس عوامل‌ مؤثر‌ بـر‌ رفتار آسیب‌زا کدامند و چه مقدار از آسیب‌ها ناشی از عوامل انسانی(عمد‌)و چه‌ مقدار ناشی از عوامل فنی-مهندسی(غیرعمد)است؟

3-وضـعیت فـنی-مـعماری فضاهای آموزشی و کیفیت و میزان امکانات مدارس‌ چگونه‌ است به عنوان مـثال مـدارس موردنظر از نظر رعایت اصول و ضوابط فنی‌ مانند‌ چگونگی قرارگیری فضاها،تناسب ساختمان برای مدرسه‌،امکانات‌ ایـمنی‌،سـیستم گـرمایش و سرمایش،لوله‌کشی،نور،رنگ و غیره‌ درچه‌ وضعیتی هستند.

4-به پیشنهاد دانش‌آموزان و اولیـای مـدارس چـه اقداماتی باید برای پیشگیری و کاهش‌ آسیب‌ها‌ انجام گیرد.

روش

جامعه و نمونه‌ آماری‌-طرح پژوهشی‌ حـاضر‌ بـرای‌ بـررسی عوامل آسیب‌زا به مدارس از‌ نوع‌ غیر آزمایشی توصیفی-پیمایشی است.جامعه آماری مجموع دانـش‌آموزان دخـتر و پسر مقاطع‌ سه‌گانه‌ تحصیلی در مناطق نوزده‌گانه شهر تهران‌ و معلمان و مدیران و معاونان آنان‌ در‌ سـال تـحصیلی 77-6731 را‌ دربـرمی‌گیرد‌.برای تعیین گروه نمونه دانش‌آموزان از روش نمونه‌گیری چند مرحله‌ای استفاده شد.بدین‌‌

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 117)

معنی‌ که مـناطق نـوزده‌گانه به نواحی‌ فرهنگی‌ شمال‌،غرب،شرق(شهرک‌های‌ اقماری‌)، مرکزی،جنوب و جنوب مهاجرپذیر‌ تـقسیم‌ شـدند سـپس از هر ناحیه یک منطقه به عنوان معرف فرهنگی منطقه به تصادف‌ برگزیده‌ شد.آن‌گانه بـا تـهیه فهرست مدارس‌ موجود‌ در مناطق‌ موردنظر‌،27‌ مدرسه(5 درصد مدارس در‌ هر منطقه)به تـصادف در گـروه نـمونه جای گرفت و در نهایت به تناسب جمعیت دانش‌آموزان‌ در‌ هر پایه اعضای گروه نمونه به‌ تصادف‌ بـرگزیده‌ شـدند‌.

لازمـ‌ به ذکر است‌ که‌ گروه نمونه شامل 74 درصد دانش‌آموزان دوره راهنمایی،73 درصد دانـش‌آموزان دبـیرستانی و 32 درصد دانش‌آموزان دوره‌ ابتدایی‌ است‌.تعداد دانش‌آموزان گروه نمونه 269 نفر و تعداد‌ اولیای‌ مدارس‌ 453‌ نفر‌ است‌.اولیـای مـدارس شامل مدیر،یک معاون و سه معلم از هر مدرسه است.

ابزار

ابزار گـردآوری اطـلاعات شامل دو پرسشنامه(پرشنامه ویژه دانش‌آموز و پرسشنامه ویـژه اولیـای مـدارس)و یک‌ فرم مشاهده فنی-معماری برای شـناخت وضـعیت فیزیکی،فرهنگی،اجتماعی و مشخصات فنی ساختمان می‌باشد.

پرسشنامه‌های مزبور محقق ساخته است و در آن نـظر عـوامل ذینفع درباره فضای مدرسه و عـوامل آسـیب‌زا در‌ مقیاس‌ لیـکرت چـهار درجـه‌ای(زیاد،متوسط،کم،هیچ)و نیز بـازپاسخ و بـسته پاسخ گردآوری شده است.سؤالات پرسشنامه دانش‌آموزان در 4 مقوله شامل تنوع و فراوانی آسـیب‌های وارده بـه فضا و تجهیزات آموزشی،عوامل‌ انسانی‌ و عـوامل فنی مهندسی مؤثر بـر آسـیب به فضا و تجهیزات و دیدگاه گـروه‌های مـختلف در مورد پیشگیری و کاهش عوامل آسیب‌زا طراحی شد.

به منظور تهیه‌ پرسشنامه‌ ابتدا بـراساس مـقوله‌های مورد بررسی‌ و حیطه‌های‌ متنوع آن پرسـش‌های مـتعددی طـراحی شد.سپس بـا بـررسی کارشناسی روی محتوای پرسش‌های هـر مـقولهء پرسش‌هایی که از روایی صوری‌1برخوردار بودند انتخاب شدند‌.

در‌ ادامه،طی مطالعه مقدماتی‌ با‌ تـوجه بـه نظرات دانش‌آموزان،پرسش‌های نامناسب (1). face validity

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 118)

تغییر و اصـلاح یـافت.ضریب اعـتبار1پرسـشنامه بـرابر با o?-0/86 است.

پرسشنامه اولیـا نیز در چهار مقوله ذکر شده و با رعایت روندی که‌ در‌ مورد پرسشنامه دانش‌آموزان ذکر شد،تـدوین شـد.ضریب اعتبار این پرسشنامه برابر بـا o?-0/95 اسـت.

پرسـش‌های فـرم مـشاهده فنی-معماری کـه بـرای کارشناسان معماری تهیه شده است حول دو مقوله‌ طراحی‌ شده است‌:مقوله شناخت وضعیت کلی مدرسه شـامل مـوقعیت فـیزیکی،موقعیت فرهنگی اجتماعی،محل استقرار،مشخصات فـنی سـاختمان، پلانـ‌ کـلاس‌ها و سـایر فـضاها،ایمنی دانش‌آموزان،زیبایی‌شناسی محیط،نحوه تهویه سرویس‌های بهداشتی‌ و سایر‌ عواملی‌ که در بروز آسیب‌ها سهم بیشتری دارند.دومین مقوله به نظر مدیر و اولیای مدرسه و میزان آگاهی آنان ‌‌از‌ فـضای فیزیکی مدرسه، کمبودها،مشکلات موجود و نحوه نگهداری ساختمان و پیشنهاد آنان برای بهبود‌ کیفیت‌ وضعیت‌ فیزیکی مدرسه اختصاص دارد.روایی صوری این ابزار توسط کارشناسان فنی-معماری تأیید شده است‌.

یافته‌ها

در پژوهـش حـاضر از آمار توصیفی(فراوانی،درصد،میانگین،انحراف معیار)برای‌ توصیف فضا و عوامل آسیب‌رسان‌ و از‌ آمار استنباطی(آزمون تی،تحلیل واریانس یک عاملی،ضریب همبستگی،تحلیل رگرسیون چندگانه برای مقایسه میانگین‌ها و بـررسی عـوامل پیش‌بینی‌کننده آسیب‌ها و تبیین روابط مختلف متغیرهای پژوهش)استفاده شده است.داده‌های به دست‌ آمده چه از طریق پرسشنامه‌ها و چه مشاهده کارشناسانه از وضعیت ساختمان و تـجهیزات مـدارس تصویری نسبتا جامع از میزان،تـنوع آسـیب‌ها به مدارس و نارسایی‌های مربوط به طراحی،ساخت،نگهداری مدارس و نیز وضعیت‌ ارتباطات‌ حاکم بر مدرسه و کمبودهای مربوط به عوامل انسانی را به دست می‌دهد.در سـطور زیـر پرسش‌های پژوهش‌ها با تـوجه بـه یافته‌های حاصل بررسی می‌شوند.

(1). reliablilty

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 119)
1-تنوع و فراوانی آسیب‌های وارده به‌ مدارس‌

به‌طوری کلی نظرات دانش‌آموزان،اولیای مدارس و گزارش کارشناسان معماری از زوایای مختلف ساختمان و حیاط مدارس مورد بررسی،تداعی‌کننده مدارسی تقریبا یک شـکل و یـکنواخت است که به نظر می‌رسد بدون‌ توجه‌ به ویژگی‌ها و نیازهای خاص،دانش‌آموزان گروه‌های سنی مختلف را در خود جای می‌دهد.در بخش‌های مختلف مدارس مورد بررسی اعم از کلاس،فضای سبز و تجهیزات آموزشی خـسارات و خـرابی‌هایی مشهود‌ اسـت‌.این‌ خرابی‌ها از نظر عوامل ذینفع‌ یعنی‌ دانش‌آموزان‌ و اولیای مدارس به شرح زیر می‌باشد:

1-1-آسیب‌های وارده به مدارس از نـظر دانش‌آموزان و اولیای مدرسه

مهم‌ترین آسیب وارده به مدارس از‌ نظر‌ دانش‌آموزان‌ به مـیز و نـیمکت کـلاس‌هاست.آسیب به رنگ دیوارها‌،دستگیره‌های‌ در و پنجره ،تخته‌سیاه،میز و صندلی معلمان،شیرهای آب‌خوری و توالت،لامپ‌ها و وسایل ورزشی در مـراحل ‌ ‌بـعدی آسیب‌دیدگی قرار دارد.شدت‌ آسیب‌های‌ فوق‌ از نظر دانش‌آموزان دبیرستانی در بالاترین سطح گزارش شده اسـت‌.

از نـظر اولیـای مدارس آسیب به تجهیزات و فضای کلاس به یک میزان و در مرتبه بعدی آسیب به تجهیزات‌ خـارج‌ از‌ کلاس ابراز شده است.به باور آنان میز و نیمکت دانش‌آموزان،میز‌ و صندلی‌ مـعلمان،در کلاس‌ها،دستگیره‌های در و پنجره،رنـگ دیـوارها،کلید و پریزهای برق در کلاس بیشترین آسیب را‌ دیده‌اند‌.در‌ خارج از کلاس مهم‌ترین آسیب‌ها از نظر اولیای مدرسه شامل لامپ‌ها،وسایل‌ ورزشی‌،شیرهای‌ آب‌خوری،دیوار و راهروها بوده است.

ارتباط آسیب‌ها با مناطق جغرافیایی.با ایـن که آسیب‌های‌ وارده‌ به‌ ساختمان و تجهیزات در تمام مناطق آموزش و پرورش مورد بررسی کم‌وبیش به چشم می‌خورد دانش‌آموزان‌ و اولیای‌ مدارس مناطق 3 و 7 در مقایسه با سایر مناطق آسیب‌های کمتری را گزارش کرده‌اند P>‌;0/0001‌) و .(F-10‌/3 از مهم‌ترین علل کاهش آسـیب‌رسانی در مـناطق فوق می‌تواند تفاوت‌های فرهنگی ساکنان مناطق،وجود‌ امکانات‌ آموزشی بیشتر و رفتارهای مناسبتر اولیای مدارس با دانش‌آموزان باشد.

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 120)

ارتباط آسیب‌ها با جنس‌.بررسی‌ رابطه‌ بین متغیر جنس حاکی از آن است که شـدت و نـوع صدمات و آسیب‌های وارده به مدارس‌ و تجهیزات‌ در مدارس دخترانه و پسرانه تقریبا یکسان است و جنسیت براساس پژوهش حاضر نقشی‌ در‌ میزان‌ آسیب‌رسانی به مدرسه نداشته است.میانگین و پراکندگی آسیب‌رسانی در مدارس پسرانه به تـرتیب بـرابر با‌ SD‌-0/8) و (M-1/4 و در‌ مدارس دخترانه برابر با SD-0/8 و (M-1/4 بوده است.بنابر نتایج که تفاوت معناداری‌ را‌ در میزان آسیب‌رسانی دختران و پسران به مدارس نشان نمی‌دهد.لذا این عقیدهء رایج که پسران به‌ دلیل‌ تحرک بـیشتر و ویـژگی‌های شـخصیتی آسیب بیشتری به فضا و تـجهیزات آمـوزشی مـی‌رسانند تأیید‌ نمی‌شود‌.

ارتباط آسیب‌ها با مقاطع تحصیلی.بررسی میزان‌ و شدت‌ آسیب‌ها‌ در مقاطع مختلف تحصیلی آشکار ساخت که‌ با‌ بالا رفتن سـن دانـش‌آموزان و ارتـقای مقطع تحصیلی میزان آسیب به فضا و تجهیزات نـیز‌ افـزایش‌ می‌یابد بدین معنی که در‌ مدارس‌ متوسطه میزان‌ آسیب‌ تقریبا‌ در همهء موارد بیش از مدارس‌ راهنمایی‌ و در مدارس راهنمایی بیش از دبستان‌هاست P>/0003) و .(F-8/3 ایـن نـتیجه مـبین این‌ واقعیت‌ است که با بالا رفتن سن‌ دانش‌آموزان نـیازها و انتظارات آنان‌ نیز‌ تغییر می‌کند.اما مدارس ما‌ نتوانسته‌اند‌ انتظارات دانش‌آموزان را در فضا و تجهیزات مدرسه ملحوظ دارند.

2-عوامل مـؤثر بـر رفـتار‌ آسیب‌زا‌

عوامل مؤثر بر رفتار آسیب‌رسان‌ به‌ مدرسه‌ از نظر دانش‌آموزان‌ و اولیـا‌ بـه شرح زیر است‌:

2-1-عوامل‌ مؤثر بر رفتار آسیب‌زا از نظر دانش‌آموزان

در این زمینه تأثیر عوامل فنی-مـعماری‌ و رفـتاری‌ بـا انواع آسیب‌ها مورد مطالعه قرار‌ گرفت‌.بدین معنی‌ که‌ از‌ طریق آزمون ضـریب هـمبستگی‌ پیـرسون ارتباط مستقیم مقوله‌های مختلف مورد بررسی با میزان آسیب بررسی شد و بعد از طریق‌ آزمـون‌ تـحلیل رگـرسیون چندگانه تأثیر عوامل فنی‌-معماری‌ و رفتاری‌ بر‌ انواع‌ آسیب‌ها مطالعه شد‌.

براساس‌ نتایج پژوهـش،مـهم‌ترین عامل مؤثر بر آسیب‌رسان از نظر دانش‌آموزان عوامل فنی-معماری است.از نظر‌ دانش‌آموزان‌ بـین‌ عـوامل فـنی-معماری با انواع‌

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 121)

آسیب‌ها ارتباط‌ مثبت‌ معنادار‌ وجود‌ دارد‌ و متغیرهای‌ عوامل فنی-معماری می‌توانند آسـیب بـه فضا و تجهیزات کلاس درس،تجهیزات خارج از کلاس و فضای سبز را پیش‌بینی کنند.

دانش‌آموزان فرسودگی سـاختمان،عـدم تـعمیر به موقع،طراحی‌ نامناسب و استفاده از مصالح نامرغوب را از عوامل مؤثر بر آسیب‌رسانی ذکر کرده‌ان(جدول 1).اکـثر دانـش‌آموزان بر این عقیده‌اند که خرابه‌های موجود در مدرسه مشوق ایجاد خرابه‌های بیشتر مـی‌شود.دانـش‌آموزان‌ در‌ درجـه بعدی عامل رفتاری را مسبب آسیب‌رسانی به فضا و تجهیزات مدرسه می‌دانند.

جدول 1.تاثیر عوامل فنی-مـعماری مـوثر بـر آسیب به تجهیزات کلاس‌ها از نظر دانش‌آموزان (به تصویر صفحه‌ مراجعه‌ شود)

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 122)

عـوامل رفـتاری مؤثر از نظر دانش‌آموزان عبارتند از:رفتار پرخاشگرانه دانش‌آموزا،تلقی آسیب‌رسانی به عنوان تفریح و سرگرمی،خرابکاری به خـاطر عـادت یا‌ ضعف‌ درسی،ناراحتی و عصبانیت از مدرسه‌،عدم‌ تربیت صحیح خانوادگی، حالت‌های هـیجانی و نـاراحتی‌های خانوادگی(جدول 2).

جدول 2.عوامل رفتاری موثر بـر آسـیب‌رسانی از نـظر دانش‌آموزان

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 123)

در ایـن‌ کـه‌ چه عواملی می‌تواند آسیب‌رسانی‌ به‌ مدرسه و تجهیزات آن را کاهش دهد دانش‌آموزان آگاهی از قوانین،کـاهش سـروصدای مدرسه،تعداد دوستان،امنیت، آرامـش و نـظافت در مدرسه را ذکـر کـرده‌اند(جـدول 3).از نظر دانش‌آموزان دبیرستانی و راهنمایی مهم‌ترین‌ عـامل‌ مـؤثر در کاهش آسیب‌رسانی مشارکت دانش‌آموزان در بازسازی و تغییر وضع کلاس‌هاست؛درحالی‌که از نظر دانش‌آموزان دوره دبـستان آگـاهی از قوانین و مقررات مدرسه می‌تواند باعث کـاهش آسیب‌ها شود.همچنین بـراساس نـتایج‌ به‌ دست آمده‌ از تحلیل رگـرسیون،از نـظر دانش‌آموزان سه مقطع توجه به عوامل فنی معماری تا اندازه زیادی می‌تواند‌ از آسـیب بـه تجهیزات کلاس جلوگیری کند.لازم بـه ذکـر اسـت‌ که‌ در‌ بین عـوامل فـنی معماری مؤثر بر آسـیب‌رسانی دانـش‌آموزان دورهء ابتدایی و راهنمایی فرسودگی ساختمان و تجهیزات را ذکر کرده‌اند ‌‌در‌ حالیکه دانش‌آموزان دوره متوسطه به طراحی نـامناسب و نـاهماهنگ با نیازها و انتظارات اشاره داشته‌اند‌.

جـدول‌ 3.عـوامل‌ کاهش آسـیب بـه مـدرسه از نظر دانش‌آموزان

(به تـصویر صفحه مراجعه شود)

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 124)
2-2-عوامل مؤثر بر‌ رفتار آسیب‌زا از نظر اولیای مدرسه

از نظر اولیای مدرسه آسـیب بـه تجهیزات‌ و فضای کلاس به خصوص‌ در‌ سـطح دانـش‌آموزان دبـیرستان بـیش از آسـیب به سایر فـضاها و تـجهیزات است.عوامل مؤثر بر آسیب‌رسانی به ترتیب اهمیت شامل عوامل خانوادگی،فنی-معماری،دانش‌آموزی و مدرسه‌ای اسـت.بـه نـظر اولیای مدارس عوامل‌ خانوادگی مؤثر بر آسـیب‌رسانی عـبارتند از:روش تـربیتی غـلط خـانواده،فـقر فرهنگی،محیط اجتماعی محل سکونت و اختلافات خانوادگی.اولیای مدارس در هر سه مقطه تأثیر عوامل خانوادگی بر آسیب‌رسانی را در‌ حد‌ متوسط بالا می‌بینند.

اولیای مدارس در بین عوامل معماری،فـرسودگی ساختمان و تجهیزات،نامرغوب بودن مصالح ساختمانی و طراحی نامناسب ساختمان را در شمار عوامل مؤثر بر آسیب‌دیدگی گزارش داده‌اند.

از نظر‌ آنان‌ تأثیر عوامل فنی معماری بر آسیب‌دیدگی در حد متوسط است.

از میان عوامل شـخصیتی دانـش‌آموز اولیای مدارس به وجود روحیه پرخاشگری و انتقامجویی،عدم تربیت صحیح و کمبودهای عاطفی اشاره داشته‌اند‌.از‌ نظر آنان مسایل و مشکلات شخصیتی دانش‌آموز تأثیر بسیاری بر آسیب‌رسانی دارد که بیشترین تأثیر در مقطع مـتوسطه بـه چشم می‌خورد.

از بین عوامل مدرسه‌ای،تعداد زیاد دانش‌آموزان در هر‌ کلاس‌،نبود‌ برنامه‌های غیر درسی مورد علاقه‌ دانش‌آموزان‌،رفتار‌ مستبدانه مسؤلان و معلمان و مقررات خـشک مـدرسه را در آسیب‌رسانی مؤثر ذکر کرده‌اند.

اولیـای مـدارس در مقطع دبیرستان تأثیر عوامل مدرسه‌ای در‌ آسیب‌رسانی‌ را‌ در حد بالایی و معلمان راهنمایی و دبستان در حد‌ کمتری‌ ذکر کرده‌اند.

به باور اولیای مدرسه خانواده با میانگین 2/8،معلم کـلاس و مـربی تربیتی با میانگین 2/5 و سـپس مـشاور،معاون مدرسه‌ و همکلاسی‌ها‌ بزرگترین‌ تأثیر را در کاهش رفتار آسیب‌زای دانش‌آموزان دارند.به‌طور کلی‌،نتایج آزمون همبستگی پیرسون بین مقوله‌های مختلف مورد بررسی با آسیب به فضای کلاسی نشان می‌دهد که بـیشترین‌ هـمبستگی‌ به‌ ترتیب بین آسیب به فضا با عوامل فنی-معماری،دانش‌آموزی،عوامل‌ مربوط‌ به مدرسه و عوامل خانوادگی است.این ضریب همبستگی هم‌چنین در مورد

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 125)

آسیب به تجهیزات کلاسی،فضا‌ و امکانات‌ خـارج‌ از کـلاس نیز وجـود دارد.

جدول 4.رگرسیون سلسله مراتب آسیب به فضای‌ کلاس‌ برحسب‌ متغیرهای پیش‌بین

(به تصویر صفحه مراجعه شود) هـمانگونه که در جدول 4 مشاهده می‌شود بین‌ متغیر‌ پیش‌بین‌ عوامل معماری و عوامل دانـش‌آموزی بـا مـیزان آسیب به فضای کلاس ارتباط خطی معناداری وجود‌ دارد‌.

از نظر اولیای مدرسه برای کاهش میزان آسیب به فـضای ‌ ‌کـلاس توجه خاص‌ به‌ بهبود‌ سطح معماری و رعایت استانداردهای معماری و تعمیر به موقع و هـم‌چنین ایـجاد زمـینه‌های مشارکت دانش‌آموزان در‌ فعالیت‌های‌ مختلف مدرسه ضرورت دارد.

نتایج هم‌چنین حاکی از آن است که بین متغیر‌ پیش‌بین‌ عـوامل‌ دانش‌آموزی و عوامل معماری با میزان آسیب به تجهیزات کلاس و بین متغیر پیش‌بین عـوامل معماری و عوامل‌ دانش‌آموزی‌ بـا تـجهیزات خارج از کلاس ارتباط خطی معناداری وجود دارد.بدین ترتیب‌ براساس‌ نظر‌ اولیای مدارس،توجه به مسایل دانش‌آموزی،مشارکت دادن آنان در امور مدرسه،ارتقای کیفی استانداردهای‌ معماری‌ و اقدام‌ به تعمیر به موقع ساختمان و تـجهیزات تا حد زیادی می‌تواند آسیب به‌ تجهیزات‌ کلاسی و تجهیزات خارج از کلاس را کاهش دهد.

3-وضعیت فنی-معماری فضاهای آموزشی از نظر کارشناسان‌ معماری‌

براساس داده‌های پژوهش برخی از نارسایی‌های عوامل فنی-معماری مرتبط بـا عـدم‌ رعایت‌ تناسب و زیبایی فضاهای آموزشی است و برخی دیگر‌ شامل‌ عواملی‌ است که عدم توجه به آن‌ها روند‌ مطلوب‌ تحصیل را به وقفه می‌اندازد و تهدیدی برای سلامت‌

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 126)

جسم و روان دانش‌آموزان تلقی می‌شود‌.در‌ ایـن بـخش برخی از نارسایی‌های‌ مربوط‌ به اصول‌ و ضوابط‌ فنی‌ و نارسایی‌های ناشی از عدم تعمیر و نگهداری‌ ساختمان‌ و تجهیزات مدارس بررسی می‌شود.

3-1-عدم رعایت اصول و ضوابط فنی

با این که‌ محل‌ مناسب قرارگیری فـضاهای آمـوزشی و مجاورت آن‌ها‌ با فضاهای فرهنگی و اجتماعی‌ و دور‌ بودن از آلودگی‌های صوتی،وجود‌ فضای‌ سبز و اندازهء مناسب مدرسه می‌تواند در تأمین ایمنی و سلامت جسمی و روانی دانش‌آموزان و در‌ ایجاد‌ علاقه و انگیزه به مدرسه مؤثر‌ بـاشد‌،بـررسی‌ کـارشناسی معماری و تحلیل‌ سؤالات‌ فنی مـعماری ایـن واقـعیت‌ را‌ آشکار می‌سازد که تنها 3/2 درصد از مدارس در مجاورت فضاهای ارزشمند فرهنگی قرار دارند‌ و تنها‌ 51 درصد مدارس در مجاورت فضای‌ سبز‌ واقع شده‌اند‌.نـتایج‌ بـه‌ دسـت آمده حاکی از‌ آن است که 52 درصد از مدارس در مجاورت فـضاهای مـزاحم مثل تعمیرگاه،کارگاه نجاری‌،آتش‌نشانی‌ و...قرار دارند که این امر تا‌ حد‌ زیادی‌ باعث‌ سلب‌ آرامش و عدم تمرکز‌ دانـش‌آموزان‌ مـی‌شود.

در زمـینه کاربری،نتایج نشان می‌دهد که به‌طور کلی ساختمان 72/7 درصد از مـدارس برای‌ مدرسه‌ ساخته‌ نشده‌اند و 57 درصد از مکان‌هایی که به‌ عنوان‌ کلاس‌ استفاده‌ می‌شود‌ برای‌ کلاس درس ساخته نشده‌اند و اصول فـنی در آنـ‌ها رعـایت نشده است.

از نظر ایمنی نتایج نمودار این واقعیت است که نـیمی از مـدارس در مکان‌هایی واقع شده‌اند‌ که دارای نم یا رطوبت هستند.علاوه بر آن،نیمی از مدارس دارای شالوده و پی شفته آهک مـی‌باشند و تـنها 63/2 درصـد از پی ساختمان مدارس مورد بررسی از بتن مسلح‌ است‌.

پنجره 72 درصد از مدارس فاقد حفاظ پنجره اسـت که این امر می‌تواند امنیت جانی دانش‌آموزان را به مخاطره افکند و انجام اقدامات فوری در ایـن مـورد ضـروری به نظر‌ می‌رسد‌.

بررسی‌ها هم‌چننی نشان می‌دهد که در 61 درصد مدارس امکانات ایمنی وجود نـدارد و 52 درصـد از مدارس فاقد کپسول آتش‌نشانی هستند که در‌ صورت‌ بروز


حادثه‌ای می‌تواند خسارات فراوانی‌ بـه‌بار‌ آورد.

در زمـینه سـیستم گرمایشی و سرمایشی کمبود مدارس بیشتر در زمینه سیستم‌های سرمایشی است که نبود آن به‌ویژه در فصل گـرما یـادگیری دانش‌آموزان را‌ مختل‌ می‌کند.

63 درصد از‌ مدارس‌ مورد بررسی فاقد سیستم سرمایشی هستند.

لوله‌کشی 64 درصـد از مـدارس تـوکار است که این امر می‌تواند در صورت وقوع ترکیدگی لوه در مدت کوتاهی نشست و فرسودگی را به همراه‌ آورد‌.

سـیم‌کشی 17 درصـد از مدارس توکار و 5/4 درصد روکار است.51 درصد از مدارس دچار آلودگی صدا ناشی از تـاسیسات مـدرسه یـا اماکن جنبی هستند.

از نظر فاضلاب با این که‌ مناسب‌ترین‌ سیستم فاضلابی‌ برای فضاهای آموزشی سـپتک مـی‌باشد تـنها 3/2 درصد از مدارس دارای چنین سیستمی‌اند و 29 درصد از چاه فاضلاب‌ استفاده می‌کنند.

نارسایی دیگر مـربوط بـه رنگ کلاس‌هاست.می‌دانیم که رنگ‌ در‌ فضای‌ آموزشی می‌تواند عامل مهمی در ایجاد انگیزه و شادابی دانش‌آموزان باشد.نـتایج بـررسی حاکی از آن است که ‌‌در‌ 05 درصد مدارس رنگ کلاس‌های مطلوب است و سایر مدارس نـیازمند تـعمیر و رنگ‌آمیزی مجدد‌ هستند‌.

میزان‌ شکستگی شیشه‌ها در 61 درصـد از مـدارس زیـاد و در 15 درصد کم گزارش شده.07‌ درصد آسیب بـه شـیشه‌ها و پنجره‌های کلاس است.از میان آسیب‌های وارده به شیشه‌ها‌ 22 درصد عمدی و 32‌ درصد‌ به علت طـراحی نـامناسب و مربوط به ساخت و ساز پنـجره‌ها مـی‌باشد.

3-2-عوامل مـربوط بـه تـعمیر و نگهداری ساختمان و تجهیزات

بررسی ساختمان‌های مـدارس نـشان می‌دهد که 4 درصد از آن‌ها به‌طور جدی آسیب دیده و عدم‌ انجام تعمیرات مـی‌تواند حـادثه‌زا باشد.2/5 درصد مدارس نیاز به تـعمیرات اساسی و 83/3 درصد نیازمند تـعمیرات جـزیی‌اند(جدول 6).

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 128)

جدول 5.وضعیت فنی-مـعماری سـاختمان در حال حاضر

(به تصویر صفحه مراجعه شود) هم‌چنین‌ داده‌های‌ پژوهش این واقعیت را آشـکار مـی‌سازد که فقط 31/8 درصد از مدارس در وضـعیت بـسیار خـوب نگهداری می‌شود.بـه نـظر می‌رسد،32/4 درصد از عوامل آسـیب‌زا نـاشی از نداشتن فرهنگ‌ صحیح‌ استفاده دانش‌آموزان و اولیای مدرسه می‌باشد و بقیه آسیب‌ها در اثر عوامل ساخت‌وساز مـانند عـدم رعایت ضوابط فنی، استفاده مغایر بـا طـرح اولیه،عـدم نـگهداری و تـعمیر به موقع گزارش شـده است‌(جدول‌ 6).

جدول 6.تاثیرگذارترین عوامل روی بروز آسیب‌ها

(به تصویر صفحه مراجعه شود) علاوه بر ایـن کـه بخش عمده‌ای از مدارس نیاز به اصـلاح و تـعمیرات در زمـینه‌های

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 129)

مـانند پشـت‌بام،پله‌ها،پنجره‌ها‌،کـف‌ کـلاس‌ها‌،لوله‌کشی، سیم‌کشی و...دارند وضعیت نظافت‌ و نگهداری‌ امکانات‌ موجود نیز درحد رضایتبخشی نیست.مثلا در مورد سرویس‌های بـهداشتی مـدارس دادهـ‌ها نشان می‌دهد که علاوه بر کمبود تـعداد سـرویس‌ها مـتناسب‌ بـا‌ تـعداد‌ دانـش‌آموزان،52 درصد از سرویس‌ها از نظر فنی‌ قابل‌ استفاده نیستند و موارد قابل استفاده ازنظر نگهداری و رعایت بهداشت و نظافت در حد قابل قبولی قرار ندارند.

4-پیشنهادهای دانش‌آموزان و اولیای‌ مدرسه‌ در‌ مورد پیشگیری و کـاهش عوامل آسیب‌رسان به مدرسه
4-1-دانش‌آموزان

پیشنهادهای دانش‌آموزان‌ به پرسش باز پرسشنامه در مورد چگونگی پیشگیری و کاهش عوامل آسیب‌رسان به مدرسه را می‌توان به سه مقوله‌ تقسیم‌ کرد‌:

.رفتار اولیای مدرسه با دانـش‌آموزان.

.بـرنامه‌های آموزشی و پرورشی.

.امکانات و تجهیزات آموزشی‌،پرورشی‌،رفاهی.

در زمینهء رفتار اولیای مدرسه،دانش‌آموزان پاسخ‌دهنده تقاضای برخوردی انسانی‌تر از طرف اولیای مدرسه را‌ دارند‌.

تعدادی‌ از دانش‌آموزان خواهان برپایی دفاتر مشاوره و افزایش تعداد مـشاور در مـدرسه‌اند که‌ این‌ امر‌ نشان‌دهنده نیاز آنان به صحبت و درددل با بزرگسالی دلسوز است.دانش‌آموزان طالب احترام،عدم‌ تنبیه‌ بدنی‌ یا تحقیر و تبعیض و توجه مـسئولان بـه مشکلات اقتصادی،عاطفی،اجتماعی آنـان مـی‌باشند(جدول 7).

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 130)

جدول‌ 7.درخواست‌ دانش‌آموزان از اولیای مدرسه

(به تصویر صفحه مراجعه شود) ازنظر برنامه‌های آموزشی و پرورشی‌ 51‌/5 درصد‌ از دانش‌آموزان پاسخ‌دهنده فعالیت‌های فوق برنامه،برگزاری مسابقات مـختلف عـلمی اجتماعی،ورزشی را از‌ عوامل‌ مـهم در کـاهش رفتار آسیب‌رسان می‌دانند.فراهم آوردن امکانات و تجهیزات آموزشی و کمک آموزشی‌ و کاهش‌ ساعات‌ کلاس‌ها از دیگر پیشنهادهای دانش‌آموزان است.آنان هم‌چنین طالب امکانات رفاهی،تجهیزات ورزشی،توجه به‌ فضای‌ سبز، رسیدگی به وضـع بـهداشت مدرسه و افزایش وسعت حیاط مدرسه هستند.

4-2-اولیای‌ مدرسه‌

نظرخواهی‌ از اولیای مدرسه در مورد راهکارهایی که در برخورد به دانش‌آموزان آسیب‌رسان به کار می‌بندند‌ نشان‌ می‌دهد‌ که تذکر و توبیخ دانش‌آموز در درجه اول، سپس دعـوت از اولیـای دانش‌آموزان‌ و گـرفتن‌ خسارت از دانش‌آموز و والدین از روش‌های رایج است که هیچیک از رفتارهای فوق متأسفانه کمک عمده‌ای‌ به‌ کشف علل آسـیب‌رسانی و اصلاح سازندهء رفتار نمی‌کند.

پیشنهاد اولیای مدارس در زمینه‌ چگونگی‌ پیشگیری و کـاهش رفـتار آسـیب‌زا شامل:

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 131)

صحبت با‌ دانش‌آموزان‌ و آگاه‌سازی‌ آنان(23 درصد)،مشارکت دادن دانش‌آموزان در‌ انجام‌ برخی از امور مدرسه(32 درصد)،و تشکیل جلسات بـرای ‌ ‌اولیـای دانش‌آموزان (61/6 درصد‌)و انجام‌ کارهای فرهنگی(01 درصد)است‌.بهترین‌ روش نگهداری‌ مدرسه‌ از‌ نظر مدیران و اولیـای مـدارس دخـترانه کنترل‌ و رسیدگی‌ مداوم و انجام تعمیرات به موقع و آموزش دانش‌آموزان است.به نظر مدیران مدارس‌ پسـرانه‌ ساخت،تعمیر و تجهیز کلاس‌ها در اولویت‌ قرار دارد.

بحث و نتیجه‌گیری‌

در‌ زمینه طرح مطالعاتی حاضر عـوامل‌ عمده‌ آسیب‌رسانی به مـدارس بـه دو بخش عوامل فنی-معماری و عوامل رفتاری تقسیم شد‌ که‌ هر دو عامل رابطه علت‌ و معلولی‌ دارند‌ هرکدام دیگری را‌ تشدید‌ می‌کند.بنابراین برای کاهش‌ آسیب‌ و حذف عوامل آسیب‌زا لازم است هر دو عامل باهم کـنترل شوند.با در نظر‌ گرفتن‌ نتایج به دست آمده برخی پیشنهادها‌ در‌ زمینه پیشگیری‌ و کاهش‌ عوامل‌ آسیب‌زا به شرح زیر‌ است:

الف-عوامل فنی-معماری

از مهم‌ترین عوامل در جهت بهسازی فضاهای آموزشی و کاهش عوامل‌ آسـیب‌زا‌ تـوجه به ضوابط و معیارهای طراحی و اصول‌ معماری‌ فضاهای‌ آموزشی‌ به‌ویژه‌ ضوابط مربوط به‌ برنامه‌ریزی‌ فیزیکی و اندازه‌های انسانی است.طراحی فضاهای آموزشی لازم است با سن،جنس و مقطع تحصیلی دانش‌آموزان هماهنگ‌ باشد‌ و نـیازهای‌ گـروه‌های مختلف سنی در نظر گرفته شود‌.توجه‌ به‌ ظرفیت‌ کلاس‌ها‌ و ظرفیت‌ کل مدرسه اهمیت ویژه‌ای دارد؛به خصوص برای دبستان‌ها که محدود بودن جمعیت می‌تواند به احساس امنیت بیشتر در دانش‌آموزان کـمک کـند و ارتباطات نزدیکتر و صمیمی‌تری را بین‌ معلمان،دانش‌آموزان و حتی اولیا تسهیل کند.بنابراین ترجیج دارد که به جای احداث مجتمع‌های بزرگ و ساختن مدارس نزدیک به‌هم آموزشگاه‌ها به خصوص در مقاطع پایین تحصیلی بـا انـدازه‌های کـوچکتر و فواصل‌ دور‌ از هم بنا شود.

در بـررسی وضـعیت مـدارس مشاهده شد که حدود 1/3 از ساختمان‌های مدارس به منظور استفاده از آن به عنوان مدرسه ساخته نشده‌اند؛بلکه با تغییر کاربری‌ بدون‌‌

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 132)

استفاده از نـظر مـتخصصان مـعماری برای استفاده آماده شده‌اند.لذا بسیاری از کلاس‌ها در مکانی بـرگزار مـی‌شود که اصول فنی در آن‌ها رعایت‌ نشده‌ و برای تدریس/یادگیری مناسب نیست‌.تنگی‌ جا و بالا بودن تعداد نفرات در کلاس و مـدسرسه و نـامناسب بـودن فضای یادگیری می‌تواند عواقب سوء بر جسم و روان دانش‌آموزان باقی گـذرد و در شمار مهم‌ترین‌ عوامل‌ خستگی و عصبانیت و بالطبع پرخاشگری‌ دانش‌آموزان‌ قرار گیرد.

بنابراین،توجه به موارد فوق و نیز تأمین آسـایش اقـلیمی کـه شامل تابش نور آفتاب،تأمین آسایش حرارتی،تهویه فاضهای آموزشی،رعـایت آسـایش صوتی و کاهش سروصدای محیطی است هریک‌ می‌تواند‌ در کنترل انگیزه آسیب‌رسانی به مدرسه مؤثر باشد.

پیشنهاد مـی‌شود کـه احـداث مدارس حتی الامکان در نقاطی از محله‌ها انجام گیرد که کم امد و رفت‌تر و از سـروصدای تـرافیک و فـضاهای مزاحم‌ که‌ باعث سلب‌ آرامش و عدم تمرکز در کلاس است دور و ترجیحا با فضای سبز مـحله هـم‌جوار بـاشد تا در ضمن‌ به سالم‌سازی هوا و جلوگیری از آلودگی و انتقال آن به دانش‌آموزان نیز‌ کمک‌ کند‌.

نـمای سـاختمان،رعایت اصول زیبایی در ساختمان،کف‌پوش حیاط و رنگ ساختمان و کلاس‌ها از عوامل دیگری است کـه ‌‌بـه‌ خـاطر اثراتی که می‌تواند در روحیه دانش‌آموزان بر جای گذارد لازم است مورد‌ توجه‌ خاص‌ معماران فـضاهای آمـوزشی و مسؤلان مدارس قرار گیرد.به همین ترتیب،طراحی نیمکت یا سکوهای بتنی‌ در حـیاط، کـنار دیـوار،کنار باغچه‌ها برای شستن دانش‌آموزان می‌تواند در رفع خستگی‌ و ایجاد آرامش در آنان‌ مفید‌ واقع شود.بـرای کـنترل پرخاشگری حیاط مدرسه را می‌توان براساس نیاز دانش‌آموزان طراحی و به فضاهای کوچک و بـزرگ بـا قـرار دادن وسایل و امکاناتی برای گروه‌های سنی مختلف تقسیم کرد؛به نحوی که‌ دانش‌آموزان کلاس‌های مختلف بـدون خـطر بـرخورد و تصادم با یکدیگر بتوانند با همکلاسی‌های خود بازی کنند.برای تخلیه هـیجان‌های کـودکان وجود میله‌ها،طناب‌ها و نرده‌ هایی جهت بالا رفتن (تا ارتقاع اندک)در بخش‌هایی‌،از‌ مدرسه،وجود سکوهایی برای پرش و مـیله‌های بـارفیکس و ایجاد فضاها و وسائل سرگرمی و امکانات ورزشی و هنری می‌تواند مفید واقع شود.


نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو