الماس سایت

درب آکاردئونی و سازه های فلزی ساختمان آریا در

سرقت از اماکن به عنوان‌ یکی‌ از‌ جرایم رو به رشد، تـوجه متولیان پیشگیری از جرم را به خود جلب نموده‌ است‌ . در‌ همین چارچوب ، توجه به برنامه ها و سیاسـت هـایی کـه بـتواند مـوجبـات کــاهش سـطح بزهکـاری‌ و وقـوع‌ ایـن جـرم را فـراهم آورد، اولـین درخواست و اقدام اکثر کشورها است . بـا تـوجه‌ به‌ سابقه‌ اعمال سیاست های پیشـگیری از جرم در کشورهای مختلف مشاهده می شود که اکثر‌ این‌ کـشورها از طـریـق بـرنامـه ریزی های اجتماعی و فرهنگی و اجرای متمرکز آن هـا بـر‌ شخصـیت‌ افـراد‌ جامعـه و مشارکت دادن تـمام نـهادها، سـازمان ها و افراد اجتمـاع ، سـعی در پیشـگیری از وقـوع جرایم‌ دارند‌. از این رو، سازمان ها و ارگان های مسئول در زمـینه بـرقراری نـظم‌ و امنیت‌ ، بیش‌ از پیش موظف می شوند که از تمامی تـوان ، ظرفیـت و امکانـات موجـود بـرای حفظ و بـرقراری‌ نـظم‌ و امنیت‌ اجتماعی بهره برداری کنند.

اصطلاح پیشگیری از جرم در بسیاری از متون‌ رسمی‌ ، قوانین و آیین نـامه هـا کـشـور آمده است و مراجع مختلفی هم در اجرای این سیاست وظایفی را‌ عهده‌ دار شده انـد.

نیروی انتظامی بـه عـنوان یکی از نهادهای دولتی تاثیرگذار‌ در‌ امر پیشگیری ، براسـاس بند ٨ ماده ٤ قانون ناجا‌، عهده‌ دار‌ پیشـگیری انـتظامی از جـرم است . اما وظیفه‌ پلـیس‌ در بحث پیشگیری ، محدود به این سطح از پیشگیری نیست ؛ بلکه براساس بند‌ ١٨‌ از مـاده ٤ قـانون ناجا، پلیس‌ همگام‌ با سایر‌ سازمان‌ ها‌ و در تعامل جدی با آنها زمـینه‌ هـای‌ اقـدامات فرهنگی و اجتماعی را در جهت کاهش جرایم فراهم مـی آورد (رجبـی‌ پـور‌،

.(120 :1388

پدیده سرقت از اماکن‌ ، که موضوع مورد بحث‌ اینـ‌ پژوهـش بـه عنوان متغیـر وابسـته‌ است‌ ، یکی از آسیب های اجتماعی است که از یک سو امـنیت شـهروندان را‌ به‌ مخاطره می اندازد و از سوی‌ دیگر‌ بر‌ نگرش مردم پیرامون‌ کارآیی‌ و توانمندی نیروی انتظامی تاثیر‌ مـی‌ گـذارد؛ چه ، شهروندان یک جامعه اماکن خویش را در زمره خصوصـی تـرین بخش های‌ زندگی‌ خـویش مـی دانند و لاجرم دستبرد به‌ بخش‌ خصوصی زنـدگی‌ خـود‌ و حـتی‌ حیثیت روانی و اجتماعی خود‌ می دانند. از هـمین روی ، آنـان همواره انتظار دارند که نیروی انتظامی شرایطی را فراهم‌ سازد‌ یا اقداماتی را انجام دهد تـا‌ امـاکن‌ آنان‌ را‌ از‌ دستبرد سارقان در‌ امان‌ دارد. نـیروی انـتظامی نیـز بـراسـاس اهـمیـت مـوضـوع همـواره

پژوهش های اطلاعاتی و جنایی » زمستان 1393 - شماره 36 (صفحه 53)

بخشــی از تــوان و انــرژی خــویش را مـعطــوف پیشـــگیری‌ از‌ ســرقت‌ امــاکن نمــوده است (رییسی وانانی ، ١٣٨٣: ١٣‌). البته‌ پیشگیری‌ موفقیت‌ آمیز‌ و سودمند‌ از جـرم ، بــه مشارکت و همکاری بین شهروندان و نهادهای دولتـی وابسته است . دولت ها بـاید تـلاش نمایند تا به صورت عـادلانه و بـا رعایت حقوق مدنی ، از جرم پیشگیری‌ کنند. در عوض ، اشخاص و سازمان ها نیز باید بـعضی از مـسئولیت های پیشـگیری از جـرم را بـر عـهـده گـیرند.

پیشـگیری وضعی یا موقعیت مـدار بـه عنوان راهکار جدید پیش گـیرنده‌ از‌ بـزهکاری و جانشین گونه های متعارف پیشگیری از جرم ، ناظر به تغییر اوضاع ، احـوال و شـرایطی است کـه احـتمال ارتکاب جرم در آن زیاد است (ابراهیمی ، ١٣٩٠: ٨٦). ارائه دهندگان نـظریة‌ پیشـگیری‌ وضعی مـعتقدند کـه هـدف پیشگیری اجتماعی از بـین بــردن عوامـل خطر جرم است ، اما در عمل هیچ گاه نمی توان به حـالتی رسـید‌ کـه‌ تـمـام اقــدامات پیشگیرانة اجتماعی به‌ نتیجه‌ برسد و دیگـر هـیچ بـزهکار یا بـزه دیدة جـدیدی به سـطح جـامعه اضـافه نشود. لذا، تکنیک های پیشگیری وضعی که به منظور دشوار کـردن ، پـر‌ خطر‌ کردن یا جاذبه زدایی‌ ارتکاب‌ جرم بـه کـار مـی روند در ابتدا مـورد اسـتقبال بـازار امنیت خـصوصی و شـرکت هـای بـیمه قـرار گـرفت و پس از آن مقامات دولتـی از جملـه پلیس از آن استقبال کردند. لذا‌ اکنون‌ کمتر مکان خصوصی آزاد برای عموم است که از مراقبت و نظارت انسانی یا مراقبت از طریق فناوری بهره نبـرد. ایـن فنـاوری بـرای پیشگیری از جرایم اموال در امـاکن بسته و نسبت‌ به‌ بزهکاران اتفاقی‌ و سارقان اماکن مؤثر است .

ضرورت و اهمیت بررسی تأثیر اتخاذ تدابیر پیشگیرانة وضعی بـر وقـوع سـرقت از اماکن‌ در حالت اول ، مورد آزمایش قرار دادن تدابیر عینی و تکنیک های‌ بـالقوة‌ مـؤثر‌ بر ایجاد مانع بر سر راه سارقان منزل و مغازه در بوته عمل است . در حالت دوم ، به ‌‌منظور‌ کارایی بیشتر، ترکیب و اولویت اتخاذ تدابیر پیشگیرانة وضـعی مشـخص و در حالـت سوم ، پلیس‌ به‌ عنوان‌ یکی از نـهادهای دولتـی متولی پیشگیری از جرم ، راه حـل هـای پیشگیرانة مناسب نسبت به‌ جرم سرقت اماکن را پیدا خواهد کرد. در این حالت ، پیدا کردن نقاط‌ ضعف مردم و ارائه راهکارهای‌ کاربردی‌ و عملی جـهت حـفاظـت بیشـتر از اموال و اماکن مسکونی و تـجاری خـود در جهت کاهش آسـیب هـای بعـدی ناشـی از

پژوهش های اطلاعاتی و جنایی » زمستان 1393 - شماره 36 (صفحه 54)

سرقت ، یکی از دغدغه های پلیس در امر مبارزه با جرایم است .

هدف‌ اصلی در این پژوهش شناخت پدیدة سرقت از اماکن ، شناخت اصول و قـواعد ایمـنی و پیشگیرانه از این نوع سرقت ، نـهادینه کــردن مراقبـت از امـاکن و بـالا بـردن سطح آگاهی مردم در جهت پیشگیری‌ از‌ وقوع آن است . به همین منظور تکنیک های پیشگیرانة وضعی که در این خصوص به کار گرفته مـی شـود و تحقیـق براسـاس آن پایه ریـزی شـده اسـت ، بــر ســه گونـة تـدبیر‌ فـردی‌ (انسـانی )، فیزیکـی (محیطـی ) و دولتی (اجتماعی ) است .

پیشینه تحقیق

در بحث پیشگیری از سرقت و راه های مقابلـه بـا آن ، کتـاب هـای مختلفـی تـألیف و تحقیقات متعددی انجام شده که چکیده ای‌ از‌ مهم ترین آن هـا کــه مـرتبط بــا سـرقت منزل و مغازه و تأثیر پیشگیری وضعی و استفاده از فناوری بـرای مهـار سـرقت بـوده

است به شرح ذیل بیان مـی شود:

گل محمدی‌ خامنه‌ (١٣٨٤‌ و ١٣٨٥) در دو کتاب خـود‌ تحـت‌ عنـاوین‌ «پیشـگیری از جرایم » و «مـدیریت پیشـگیری از جـرایم »بـه انـواع پیشـگیری ، پیشـگیری در قـوانین داخلی و ناجا و جدیـدتـرین تکنیـک هـای پیشـگیری وضـعی و اجتمـاعی‌ و مکاتـب‌ جرم‌ شناسی ، رابـطة ‌ ‌جـرم شناسی و پیشگیری از جرم ، پیشرفت‌ های‌ فناوری و آثـار آن در پیشگیری از جرایم ، چالش ها و مشکلات نـاجا، نـقش قـوة قضائیه و ناجـا در کـاهش عوامل جرم‌ زا‌ پرداخته‌ است .

رسولی (١٣٨٥) پایان نامة خود را تحت عنوان «بررسی‌ راه های پیشـگیری از سرقت منزل از دیدگاه کاراگاهای پلیس آگاهی همدان » ارائه کرده است . اهداف این تحقیق‌ ، شناخت‌ عملی‌ وضـعیت سرقت منزل در همدان و راه هـای پیشـگیری از وقوع سرقت‌ به‌ کمک برنامه ریزان بود.

شایسته زرین (١٣٨٦)در تحقیق خود به این نتیجه رسید که مکان‌ و زمان‌ با‌ وقـوع سرقت رابطة مستقیم دارد و انواع سرقت در بخش مرکزی شهرها انجام‌ می‌ گیرد‌ و با استفاده از سـیستم اطلاعات جغرافیایی می توان در مکان یابی و پیشگیری از سـرقت‌ اقدام‌ کرد‌.

پژوهش های اطلاعاتی و جنایی » زمستان 1393 - شماره 36 (صفحه 55)

محمدنسل (١٣٨٧) در کتاب خود تحت عنـوان «پلـیس و سیاسـت پیشـگیری از جرم » به مبانی‌ نظری‌ و تکنیک های انواع پیشگیری و رویکردهـای عملـی پلـیس در پیشگیری از جرایم از جمله‌ پیشـگیری‌ وضـعی‌ پرداخته است .

الماسـی (١٣٨٩) مقالـه ای تحـت عنـوان «پیشـگیری وضـعی از سـرقت امـوال دولتی‌ (مطالعه‌ موردی سرقت کابل هـای بـرق شهرسـتان خـرم آبـاد ١٣٨٥-١٣٨٦)»

نوشته و با استفاده‌ از‌ آخرین‌ شیوه های پیشگیری وضعی بـه ایـن نـتیجـه رســید کـه وزارت نیرو و شرکت های برق در‌ صورت‌ اجرا کردن برنامه هـای پیشـگیرانه و اصـلاح طراحی غلط محیطی شبکه های برق‌ رسان‌ می‌ توانند بـه طـور قطعـی از وقـوع ایـن سرقت پیشگیری کنند.

نـوروزی ، بـارانی و سرکشیکیان (١٣٩٠) در‌ کتاب‌ خود‌ با عنوان «پیشگیری از جـرم ، از نظریه تا عمل با تأکید بر‌ نقش‌ پلیس » به رویه ها و برنامه های پلیسی موقعیت مدار و پیشگیرانة وضعی اشاره کرده و نقش پلیس در‌ این‌ موقعیت را پررنـگ دانـسته انـد.

افراسیابی (١٣٩٠) در مقاله ای با عنوان‌ «از‌ طـبقه بـندی بـزهکاران تـا طبقـه بنـدی تکنیک‌ های‌ پیشگیری‌ وضعی از جرم » به این نتیجه رسیده‌ است‌ که بـرای بزهکـاران می توان یک گونه شناسی سه گـزینه ای ارائه کـرد‌. نـخسـتین‌ طبقـه از بزهکـاران ، بـه بزهکاران‌ متجاوز‌ یا مزمن‌ اختصاص‌ دارد‌ کـه سـبک زندگی جنایی را در‌ پیش‌ گرفته و ریسک بالایی دارند. طبقة دوم بزهکارانی معمولی هستند که سبک زندگی‌ قـانونی‌ را در پیش گرفته اند و برای‌ پیشـگیری از جـرایم آنـها‌ لازم‌ است از تکنیک های پنج‌ گانـه‌ مبتنی بر حذف عـوامل توجیه کننـدة رفتـار جنـایی اسـتفاده کـرد. در طبقـة سـوم‌ ، بزهکاران‌ تحریک شده اند که با‌ ورود‌ به‌ وضعیت پیش جنایی‌ بـه‌ ارتـکاب جـرم تحریـک می‌ شوند‌ و برای پیشگیری باید از تکنیک های پنج گانة مـبتنـی بــر کـاهش محـرک استفاده کرد‌.

کلارک‌ ١(١٩٩٢) براساس مطالعات خود، توسعه و تکامل‌ تکنیک‌ های پیشـگیری‌ از‌ جرم‌ ، در سه مـرحله قـابـل‌ تـحلیـل دانسـته اسـت . در مرحلـة نخسـت ، تکنیـک هـای پیشگیری از جرم ، تحت عنوان تکنیک هـای‌ دوازدهـ‌ گـانـة کـلارک مبتنـی بـر افـزایش

______________________________________________________

1- Clarke‌

پژوهش های اطلاعاتی و جنایی » زمستان 1393 - شماره 36 (صفحه 56)

تلاش‌ ، افزایش‌ خطرات‌ و کاهش‌ منافع حاصل از‌ جـرم‌ ارائـه شـد(ص ٣١). در مرحلـة دوم ، مـطالعات بـراساس نـظریة فنون خنثی سازی دیویـد متـزا شـکل گرفـت‌ . در‌ ایـن‌ مرحله چهار تکنیک دیگر تحت عنوان تـکنیک‌ هـای‌ مبتنی‌ بر‌ حذف‌ توجیه‌ کننده ها بر جدول طبقه بندی سابق اضافه شـد (کـلارک ، ١٩٩٧: ٩). در مـرحلة سوم ، که به دنبال نظریه پردازی های ریچارد ورتلی صورت گرفت ، تکنیک های ارائه‌ شـده کـلارک و ورتلی با یکدیگر ترکیب و یک نظام طبقه بندی بیسـت و پـنج گانـه ارائـه شـد(کـرنیش و کـلارک ، ٢٠٠٣: ٩٠) مـبانی نـظری تحقیق

پیشگیری وضعی یا موقعیت مدار به عنـوان راهکـار‌ جدیـد‌ پیشـگیری از بزهکـاری و جانشین گونه های مـتعارف پیشـگیری از جرم - به ویژه پیشگیری اجتماعی که به نظر برخی جرم شناسان کارنامة نـامطلوبی از خـود بـه جای گذاشته اسـت - در‌ اواخـر‌ دهـة

١٩٧٠ توسط رونالد کلارک و تنی چند از همکارانش مطرح و نظریـه پـردازی شـد و عـمدتاً در انـگلستان بـه اجرا درآمد (صفاری ، ١٣٨٠: ٢٩٠). کلارک‌ پیشگیری‌ وضعی را تدابیر و روش هایی‌ تعریف‌ می کند کـه بــرای کـاهش فرصـت شـکل خاصـی از جـرم استفاده شده و نیازمند طراحی و مدیریت محیط مستقیم (صحنه و محل وقوع جـرم ) یا هـمان نظارت‌ هر‌ چه پایدارتر و سازمان یافته‌ تر‌ بر محل وقوع جرم اسـت ؛ بـه گونه ای که سختی و خطر اقدام برای ارتـکاب جـرم را افــزایش داده و سـودانگاری مجرمانـه را پایین آورد. پیشگیری وضعی ، شامل مسؤل کـردن کـل جامعه‌ در‌ قبال اعمال مجرمانـه و خطر بزه دیده شناختی می شود؛ به گونه ای کـه اعـضـای آن در مـراقبـت از خـود و اموال خود مشارکت کـنند(کــاری یـو، ١٣٨٣: ٢١). پیشـگیری وضــعی ، بــا‌ حـمایـت‌ از آماج‌ های جرم و بزه دیدگان بـالقوه و اعـمال تدابیر فنی درصدد جلوگیری از بزه دیدگی افراد (آماج ) در برابر‌ بزهکاران است کـه نـتیجة آن به طور غیرمستقیم کاهش بزهکـاری خـواهد‌ بود‌.

کلارک‌ در سال ١٩٩٣ فـنون پیشـگیری وضعی را در سه دسـته ارائـه و ١٢ فـن را بـرای پیشـگیری از ‌‌انواع‌ جرایم در نظر گرفت و هر یک از این سه دسته ، خود به چهـار‌ فن‌ تقسیم‌ مـی شـدند: دستة نخست ، افزایش تلاش بـرای جـلوگیری از ارتـکاب جرم که

پژوهش های اطلاعاتی و جنایی » زمستان 1393 - شماره 36 (صفحه 57)

شـامل چـهار تکنیک‌ است : سخت کـردن آمـاج جرم ، کنترل دسترسـی بـه آمـاج جـرم ، منحرف کردن بزهکاران‌ از آماج جرم ، کنترل‌ وسایل‌ تـسهیل کـنندة جرم . دسـتة دوم ، تدابیر افزایش خطرهای جـرم کـه خود چـهار تـکنیک زیر را در بـر مـی گیرنـد: کنتـرل ورودی هـا و خروجی ها، نظارت رسمی ، نظارت به وسـیلة کارکنـان و بـالاخره‌ نظـارت طبیعی . هدف دستة سوم ، کـاهش مـنافع قابل پیش بینی حاصل از جرم با از دســترس خـارج کـردن آمـاج جـرم ، مشخص کردن امـوال ، کـاهش وسوسـه و نهایتـاً از بـین بـردن منافع است‌ (محمدنسل‌ ، ١٣٨٦: ٤٧). بعد از چند سال ، کلارک و هومل دوازده تکنیک اولیه را اصلاح کردند و بـا اضـافه کـردن دسته دیگری تحت عنوان «از بین بردن بـهانه »

آن هـا را بـه ١٦‌ تـکنیک‌ افـزایش دادنـد. این امر موجب شد که تدابیر وضعی به جرایم از جمله سرقت اموال محل کار توسط کارکنان تعمیم پیدا کند. در ادامه و در پاسخ بـه انتقاد ورتلی‌ از‌ پیشگیری وضعی از جرم ، کورنیش و کــلارک تکنیـک هـا را بـا اضـافه کردن دسته پنجمی تحت عنوان «کاهش تحریک ها» به ٢٥ تکنیـک افـزایش داده و

برخی اصطلاحات دیگر را در‌ دسته‌ بندی‌ تکنیک ها اعمال کردند (محمدنسل‌ ، ١٣٨٦‌:

.(48‌

جرم شناسان برای تبیین رویکـرد پیشـگیری وضعی نظریة فرصت را مطرح کرده اند.

این نظریه برای تبیین چگونگی فراهم شـدن زمینـة‌ رویـداد‌ جنـایی‌ و فراینـد گـذار اندیشه به عمل مجرمانه ، به معرفی‌ دو‌ الگو می پردازد: یکی الگوی نوع فعالیت روزمـرة افـراد و دیگری الگوی سبک و شیوة زندگی افراد است . الگوی «فعالیت روزمره‌ » بر‌ این‌ پایه استوار است که جهت وقوع یک جرم ، سـه عنصـر‌:١- بزهکـار بـالقوة بــا انـگیـزه ،

٢- بزه دیده یا هدف مناسب و ٣- عدم وجـود یک مـحافظ توانمنـد و کارآمـد، بایـد در یک‌ زمـان‌ و مکـان‌ بـا یکـدیگر تلاقـی کننـد، یعنـی «ارزش ، بـی کنشـی ، حجـم و دسترسی » مثلاً‌ اشیای‌ با حجم کم و ارزش زیاد که همه کس بـه آنـها دسترسی نـدارد و به آسـانی مـی توان‌ آن‌ ها‌ را جابجا کرد، اهداف مطلوب در جرایم مالی هستند و الگوی

«سبک زندگی‌ » که‌ به‌ بررسی مؤلفه های مربوط به بزه دیدگی شخصی می پردازد، این نظریه ارتباط نزدیکی‌ با‌ نظریة‌ فـعالیت روزمـره دارد و فعالیت روزمره چه در محل کار و چه در اوقات فراغت را‌ لحاظ‌ می کند. براساس این نظریه الگوهای عملکـرد یـا شـیوه زندگی اشخاص بر احتمال‌ بزه‌ دیدگی‌ آنها تأثیرمی گذارد. در واقع ، سبک زندگی بیـان

پژوهش های اطلاعاتی و جنایی » زمستان 1393 - شماره 36 (صفحه 58)

مـی کـند که احـتمال قربانی شدن‌ در‌ یک جرم با میزان قرارگیـری فـرد در مکـان هـا و موقعیت های پرخطر بیشتر‌ می‌ شود‌. نظریه هـای «فعالیت روزمره » و «سـبک زنـدگی »

تفاوت چندانی با هم ندارد و هر دو گـزینش بـزهکاری‌ را‌ مـدنظر قرار می دهند، از ادغام

این دو نظریه می توان نظریة‌ « فعالیت‌ و سبک‌ زندگی » را ارائه کـرد(روزنبـام ، ١٣٨٠:

.(66

یکی دیگر از ارکان ضـروری ‌ ‌پیشـگیری وضعی ، نظریـة‌ انتخـاب‌ منطقـی‌ ١ اسـت کـه می توان از آن برای طراحی فضای قابل دفـاع در‌ طـرح‌ کـلی پیشگیری وضعی از جرم از طریق طراحی محیطی استفاده کرد. مطابق با این نظریه ، چنین‌ فرض‌ مـی شــود کـه بزهکار در انتخاب نوع و مکان ارتکاب جرم به شدت‌ تحت‌ تأثیر محـیط اطــراف خـود

بوده و تصمیم مـنطقی‌ خـود‌ را‌ با لحاظ این معیارها انتخاب می کند‌ (کـورنیش‌ ، ١٩٨٦:

٨٧). بنابراین ، بزهکار ضمن محاسبة هزینه ارتکاب جرم (که حتی شامل تلاشـی‌ کـه‌ برای آن صرف می کند‌ نیز‌ می شود‌)، نفع‌ ناشی‌ از جرم (پاداش احتمالی ) و خـطری که‌ با‌ آن فعل متوجه وی می شود، به ارتکاب آن اقدام کرده یا‌ از‌ آن خـودداری مـی کنـد

(اشنایدر، ٢٠٠٢‌: ١٠٦). در نظر گرفتن‌ پیشگیری‌ وضعی و انتخـاب منطقـی در کنـار‌ هم‌ به این نتیجه می انجامد که بزهکار در یک جرم خاص سـعی مـی‌ کند‌ که نفع جـرم بیش از‌ مضرات‌ آن‌ بوده یا نوعی‌ تعادل‌ میان فایده جرم وریسـک‌ ناشـی‌ از آن وجـود داشته باشد.

در هر صورت آنچه مسلم است ، حمایت و حفاظت از‌ آماج‌ های جرم مستلزم ایجـاد مـوانع فیزیکی‌ میان‌ بزهکار و آماج‌ جرم‌ است‌ . این موانع ، ممکن است‌ منـابع انسـانی - فردی (کنترل و مراقبت مردم محل ، استفاده از نگهبان محله و. . . ) و منـابع مـادی - فیزیکی (نصب‌ قفل‌ ، درهای آهنین ، سیستم های هـشداردهنده و آشـکارکننده‌ ، حفـاظ‌ پنجره‌ ها‌، دوربین‌ های نظارتی ، چشم‌ های‌ الکترونیکی و. . . ) و یا منابع دولتی (عوامـل پلیسی ، گشت های پنهان و آشکار پلیس و. . . ) باشند. در موانع انسانی - فـردی‌ ، اگـر‌ مجرمِ‌ بالقوه تصور کند که در صورت ارتـکاب‌ جـرم‌ ، مـورد‌ نظارت‌ و مشاهده‌ قرار‌ خواهد گـرفت - اگـرچه بـه واقع این گونه نباشد- احتمال ارتکاب جرم توسط وی کمتر خواهـد

______________________________________________________

1- Ration Choice Theory.

پژوهش های اطلاعاتی و جنایی » زمستان 1393 - شماره 36 (صفحه 59)

شد. زیرا وی در «ساز و کار گذار از اندیشه‌ به عمل »، منافع و خطـر ارتکـاب جـرم را مـی سـنجد. وی مـی داند که در این مرحله ، بـه علـت نظـارت بـالقوه ، احـتمـال دخـالـت ساکنان ، پلیس و در نهایت دستگیری بالاسـت ، در نتیجـه‌ از‌ ارتکـاب جـرم منصـرف خواهــد شــد (قــورچی بیگــی ، ١٣٨٦: ١٥٠). در موانــع مــادی - فیزیکــی اســتفاده از پیشگیری در موقعیت (مـکان ) جـرم ، مـانند افزایش ریسک و انرژی مورد نیاز برای جرم از‌ طریق‌ دشوارکردن هـدف (برای مثال قرار دادن جواهرات در گاو صندوق ) و کاسـتن از پاداش مورد انتظار بزهکار (مانند کم بودن پـول در صـندوق فروشـگاه‌ یـا‌ مغـازه )، فرصت ارتـکاب جـرم را‌ کـاهش‌ می دهد. اما در موانع دولتی ، نیروی پلیس به عنوان یکی از موانع مـیان بـزهکار و آماج جرم و بخشی از سیاست تقویت بزه دیده ، رویداد‌ جنایی‌ را دشوار و با استقرار‌ در‌ فضاهای جغرافیایی معین یا گشت زدن در مکـان هــای خــاص ، وضـعیت و شرایط پیش جنایی را به ضرر بزهکـار دگرگـون و او را از ارتکـاب جـرم –

دست کم در آن محدوده یا‌ نـسبت‌ بـه آن آمـاج حفاظت شده - منصرف می سازد.

جرم سرقت : تحقق جرم سرقت مستلزم انجام فعلی از قـبیل ربـودن یا ربــایش ، کـش رفتن ، برداشتن ، بلند کردن و قاپیدن مال دیگری است‌ . قانون‌ گذار در‌ قانون جدید کـه در تـاریخ ٩٢/٢/١ به تصویب رسیده است ، در فصل هفتم و در ماده ٢٦٥، سـرقت‌ را چنین تعرف کرده است : سـرقت عـبارت از ربـودن مال متعلق‌ به‌ غیر‌ است .

سرقت از اماکن : سرقت منزل ، سرقت مغازه و فروشگاه ، سرقت انـبار، ســرقت بانـک ، سرقت از ادارات و مؤسسات ‌‌دولتی‌ ، سرقت اماکن عمومی (هتل ها، پایانه ها، گرمابـه و غـیره ) کـه در این تـحقیق‌ به‌ سرقت‌ از منازل و مغازه ها پرداخته می شود. چون بیشترین سرقت از اماکن براساس آمارهای مـوجود‌ در این دو بـخش دیده می شود.

سرقت از منزل : به ربودن (خارج‌ کردن هر گونه جنس‌ ، مـال‌ ، وسـیله نـقلیه و هر چیـز دیگری از منزل افراد، سرقت منزل می گویند که شامل مواردی از قبیل اثاثیـة مـنـزل ، خـودروی داخـل منزل ، موتورسیکلت داخل منزل ، دوچرخه داخل منـزل ، پـول ، طـلا، جواهر‌، مدارک شناسایی و. . . اسـت (رسـولی ، ١٣٨٥: ٧). سرقت از اماکن ممکن اسـت به دو شیوه انجام گیرد: الف )سرقت ساده (سرقت عادی ) که سارق بدون تـوسل بــه زور چیزی را می رباید. ب)سرقت‌ با‌ توسل به زور و تهاجم (سرقت جبری ) که بــه صــورت

پژوهش های اطلاعاتی و جنایی » زمستان 1393 - شماره 36 (صفحه 60)

فردی یا دسته جمعی (باندی ) اتفاق می افـتد(رسـولی ، ١٣٨٥: ٨).

بـه طور کلی سارقان (از هر گروهی که بـاشد)، در انـجام‌ هر‌ نوع سرقت ، از چرخـه ای خاص تبعیت می کند که آن را با انجام یک برنامه ریزی دقـیق بـه دست مـی آورنـد. در صورتی کـه بـه نحوی از انـحا‌ در‌ این چـرخه مـشکل ایجاد شود، امکان انصراف از سـرقت یا تـغییر شـیوه و روش انجام آن وجود دارد. این چرخه را به شرح زیر مورد بررسی قرار می دهیم : وجود‌ شـرایط‌ جـسمی‌ و روحی متناسب با سـرقت در‌ سـارق‌ ، اخــذ‌ تصـمیم ، انتخاب محل (بـا تـوجه به نوع سرقت )، تعیین زمـان انـجام سرقت ، بررسی راه های انجام آن ، بررسی حمل اموال مسروقه‌ ، انتخاب‌ و جمع‌ آوری اموال (پـس از ورود بـه مـحـل )، اسـتفاده‌ از‌ اموال مسروقه یا فروش آن (این چرخه در هـر نـوبت سـرقت انجام می گـیرد).

در سـرقت از اماکن ، شناسایی‌ وانتخاب‌ مـحل‌ یکـی از مهم ترین و دقیق ترین کارها برای سارق است‌ . معمولاًَ سارقان خانه های جنوبی را بـرای سـرقت بر مـی گزیننـد، زیـرا بـلا فاصله پس از رفـع مـانع‌ وارد‌ منزل‌ مـی شـوند. حــال آنکـه در منـازل شـمالی وضــع راه ورودی و نفوذ‌ به‌ منزل برای سارقان ناشناخته بوده و خطـرات بیشـتری بـرای آن هـا دارد. البته منازل شمالی کـه راهـ‌ فرار‌ و ورودی‌ قابل رؤیـت داشـته یـا سـارق از آن هـا آگـاهی قـبلی دارد، نـیز‌ در‌ مـعرض‌ سـرقت قرار می گـیرد. خـانة خالی ، ایده آل ترین محـل برای سارقان منزل است‌ . سارقان‌ به‌ چند طریق از خالی بودن منزل آگـاه مــی شــوند؛ سـاده ترین راه اطمینان از‌ خالی‌ بودن منزل ، علامت گـذاری یا زنـگ زدن هــای مـتـوالی و سـؤالی اسـت . اطلاع از‌ وجود‌ اموال‌ نیز از طریق همسایه ها که دهان به دهان می شود، است .

سرقت از‌ مغازه‌ : در بین اماکن بعد از سرقت منازل ، سرقت مغازه ها بـالاترین آمـار را‌ دارد‌ و تـجربه‌ نشان داده مغازه هایی که اصول حفاظت فیزیکـی را رعایـت نکـرده انـد، بیشتر توجه سارقان‌ را‌ جلب کرده و در نتیجه مورد دستبرد قـرار گرفتـه انـد (حامـد،

١٣٨٨: ٦٨‌). کلیة‌ مغازه‌ ها می توانند مورد هدف سـارقان بـاشند، اما گروهـی از سـارقان به سرقت کالا از‌ بعضی‌ از‌ آنها علاقه بیشتری نشان می دهند و شگرد آن ها، سـرقت از این‌ گونه‌ مغازه ها است . مغازه هایی نظیر فرش فروشی ، زرگـری و طـلا فـروشـی ، لـوازم صـوتی تصویری و خانگی و قطعات‌ یدکی‌ ، سارقان را بیشتر تحریک و وسوسه می کند.

این گونه مغازه ها بالفعل‌ مورد‌ دستبرد قرار می گیرند. در کار سارقان‌ مغازه‌ تـنوع‌ فـراوانی

پژوهش های اطلاعاتی و جنایی » زمستان 1393 - شماره 36 (صفحه 61)

وجود دارد و از شگردهای گوناگون برای‌ اینـ‌ کـار استفاده می کنند. عمل آنان با طـرح نقشة قبلی بوده و معمولاً بیشتر‌ اوقات‌ دو یا سه نفری اقدام‌ می‌ کنند. ورود‌ بـه‌ مغـازة‌ تعطیل از طریق سوراخ کـردن (در‌ یکـی‌ از پنج جهت مغازه )، قـفل بـری ، توپی زنی ، کانال کولر، پشت تابلو‌(بالای‌ در ورودی ) و گاهی نیز با نقب‌ زدن انجام یا با‌ شکستن‌ شیشـه ویترین مغازه اقدام به‌ سرقت‌ وسایل پشت آن می کنند. سرقت اغلب در تاریکی شـب صورت مـی گـیرد‌ تا‌ کالای بیشتری سرقت شـود. باتوجـه‌ بـه‌ نـوع‌ اجنـاس موجـود در‌ مغازه‌ ها، شگردها و شیوه های‌ مختلفی‌ مورد استفاده سارقان قرار می گیرد.

پیشگیری وضعی از جرم : در خصوص پیشگیری وضعی‌ ، تعریف‌ هـا و بـرداشـت هـای گـوناگونی ارائه شده‌ است‌ . تعریف اول‌ : ژرژپیکا‌، پیشگیری‌ وضعی را «اقدام بـه‌ محـدود کردن فرصت های ارتکاب جرم یا مشکل تر کـردن تحقق این فرصـت بـرای مجـرمین‌ بالقوه‌ می داند» (به نقل ازمیرخلیلی ، ١٣٨٨‌: ٨٤‌). تـعریف‌ دومـ‌ : رونـالد‌ کلارک در تعریف‌ پیشگیری‌ وضعی چنین می گوید؛ پیشگیری وضعی شامل اقدامات و روش هایی اسـت برای کاهش فرصت کـه ‌ ‌بـه‌ سوی‌ شکل‌ کاملاً خاصی از جرم نشـانه مـی رود‌، متضـمن‌ طراحی‌ و مدیریت‌ محیط‌ بلاواسطه‌ (صـحنه و مـحل وقــوع جـرم ) یـا همـان نظـارت و تحت نفوذ در آوردن هرچه پایدارتر و سازمان یافته تر محل وقوع جرم است ، بـه طوری که زحمات و خطرات ناشی از‌ اقدام برای ارتکاب جرم را افزایش داده و سود حاصـله ،

بـه طوری که در نظر اکـثر مـرتکبان جلوه گر می شود را کاهش می دهد (صفاری ، ١٣٨٠:

٢٩٢). تعریف سوم : مجموعه‌ اقدام‌ ها و تدابیری تلقی شده کـه بـه سـمت تسـلط بـر محیط و شرایط پیرامونی جرم و مهار آن متمایل اسـت کـه از یـک سـو، بــا کـاهش وضعیت های پیش جنایی یا وضعیت‌ های‌ قبل از بزهکـاری کـه وقـوع جـرم را مسـاعد می کند، صورت می گیرد و از سوی دیگـر، بـا افـزایش خطـر شناسـایی و دسـتگیری

بزهکاران بالقوه‌ صورت‌ می گیرد (نجفـی ابـرنـدآبادی ، ١٣٧٣‌: ١٤٠‌). تـعریـف چهـارم :

نایجل ساوت ، در تعریف پیشگیری وضعی چنین می نویسـد: «پیشـگیری وضـعی از جرم بر اراده ، طراحی و کنترل محیط فیزیکی (ساخته شده )، اتکا‌ دارد‌ به این منظور که‌ فرصت‌ های ارتکاب جرم را کاهش داده و یا خطر تـعقیب را، در صـورتی کـه ارعـاب مؤثر واقع نشود، افزایش دهد» (صفاری ، ١٣٨٠: ٢٩٨). در پایان ارائه تعاریف ذکر شده برای پیشگیری‌ وضعی‌ ، به ذکر نظریة ریموند گسن در این زمینه می پردازیم ؛ ریمونـد

پژوهش های اطلاعاتی و جنایی » زمستان 1393 - شماره 36 (صفحه 62)

گسن معتقد است که : (با توجه بـه تـعریف های ذکر شده ) مصادیق و روش هـای علمـی پیشگیری از جرم ، مدت‌ های‌ مدیدی بیش‌ از اینکه تحت این عنوان مشهور شود وجود داشته است ، به بیان دیگر به نظر می رسد‌ پیشگیری وضـعی از جـرم ، عـنـوان جدیـدی

است بر آنچه پلیس یا‌ عـامه‌ آنـ‌ را پیشــگیری از جـرم مـی نامنـد (میرخلیلـی ، ١٣٨٨:

.(125

فرضیه های تحقیق

١- اسـتفاده و اتخـاذ تـدابیر انسـانی مـورد ‌‌اسـتفاده‌ در پیشـگیری وضـعی از جملـه مراقبت های فردی و نگهبانی و. . . در کـاهش وقـوع سـرقت‌ از‌ اماکن‌ در شهر کرمانشـاه مؤثر است .

٢- استفاده و اتخاذ تـدابیر فـیزیکی پیشگیری وضـعی از جملـه اسـتفاده از‌ تجهیـزات مراقبتی مانند دوربین مداربسته و حفاظت فیزیکی در کاهش وقوع سـرقت از امـاکن‌ در شهر کرمانشاه مؤثراست‌ .

٣- اسـتفاده‌ و اتـخاذ تـدابیر اجتماعی پیشگیری وضعی از جمله مداخله پلیس از طریق تعامل با مردم و آمـوزشهای مستقیم وغیرمستقیم درکاهش وقوع سرقت از امـاکن در

شهر کرمانشاه مؤثر است .

/

نمودار ١: مدل مفهومی تحقیق‌

روش شناسی تحقیق

این پژوهش از نـظر هـدف و مـاهیت ، کاربردی و از جهت نحوة گردآوری داده ها و اجـرا توصیفی - تحلیلی از نوع پیمایشی اسـت . جـامعـه آمـاری تحقیـق شـامل بـزه دیـدگان مربوط به‌ سرقت‌ منازل و مغازه ها در سطح شهر کرمانشاه و در سال ١٣٩٠ مـی بـاشـد،

پژوهش های اطلاعاتی و جنایی » زمستان 1393 - شماره 36 (صفحه 63)

بـاتوجه به حجم زیاد مالباختگان تعداد ١٩٢ نفر از آنان به صورت تصادفی انتخـاب ، و پرسش نـامه پیش سـاخته‌ مـحقق‌ در بین آن ها، که در سطح حوزه ١٥ کلانتری موجـود در شهر قرار داشتند، تقسیم و پس از اخذ اطلاعات لازم از آنـها، جـمع آوری و سـپس به تجزیه وتحلیل‌ اطلاعات‌ پرداخته شد. برای آزمون پایایی پرسشنامه ها از روش محاسبه آلفای کرونباخ اسـتفاده شـد که بعد از تکمیل و جمع آوری پرسشـنامه میـزان پایـایی اندازه گیری و مقدار آن ٠/٨٦٦٥بدست آمد‌. برای‌ تـعیـین‌ روایـی پرســش نـامـه نیـز از‌ روش‌ صوری‌ بر پایه قضاوت داوران و اساتید متخصص و اهل فن استفاده شده اسـت .

برای آزمـون پایایی پرسـشنامه ها از روش محاسبة آلفـای کرونبـاخ‌ (بـا‌ ضـریب‌ ٠/٨٦)و برای تعیین روایی پرسش نامه نیز از‌ روش‌ صـوری بــر پایـه قـضـاوت داوران و اسـاتید متخصص و اهل فن استفاده شده است .

یافته های تحقیق

الف )یافته های توصیفی‌ : پیمایش‌ هـای‌ صـورت گرفته در خصوص پاسخ دهندگان به پرسش نامة تحقیق‌ نشان می دهد از کـلیة پاسـخگویان ، مـردان با ٨٧/٤ درصد و افـراد دیپلم و لیسانس با ٦١/٥ درصد و گروه سنی‌ ٢٦‌ تا‌ ٣٥ سال با ٣٥/٤ درصد بیشـترین پاسخ دهـندگان را بـه خـود‌ اختصاص‌ داده اند.

جدول ١: توزیع درصد فراوانی سن و تحصیلات

گویه ها میزان درصـد

سـن ١٨ تا ٢٥‌ سال‌ ٢٦‌ تا ٣٥ سال ٣٦ تا ٤٥ سال ٤٦ تا ٥٥ سال ٥٦‌ به‌ بالاتر‌

8/3 35/4 30/2 16/7 8/3

تحصیلات بی سواد ابتدایی سیکل دیپلم فـوق دیپلم و لیسـانس فوق لیسانس‌ و بالاتر‌

4/2 10‌/4 20/8 36/5 25 3/1

ب)یافته های تحلیلی : در این قسمت با استفاده از آزمون آماری‌ بـه‌ تـحلیل هر یک از

فرضیه های تحقیق با توجه بـه پرسـش هـای مطرح‌ شده‌ در‌ پرسش نامه می پردازیم .

پژوهش های اطلاعاتی و جنایی » زمستان 1393 - شماره 36 (صفحه 64)

جدول ٢: تـوزیع فـراوانی و درصد گویه های مربوط به فرضیة اول‌ : اتخاذ‌ تدابیر فردی (انسانی )

تعداد پاسخ هـای مـیزان درصد انگن انحراف

معتبر بـسیارکم کـم‌ متوسط‌ زیاد‌ بـسیار زیاد مـیی مـعیار

189 1/4 5/3 10/3 40/5 42/6 4/32 0/92

با توجه به نتایج جدول‌ شـمارة‌ ٢، مـی توان گفت استفاده از تـدابیر انسـانی پیشـگیری وضعی از جمله مراقبت‌ های‌ فردی‌ و نـگهبانی در کـاهش وقوع سرقت از اماکن در شهر کرمانشاه تـأثیر زیاد تا بسیار زیادی‌ داشته‌ کـه‌ از دیدگـاه ٨٣/١ درصد پاسـخ دهنـدگان ، تأثیرش در حـد زیاد تـا بسیار‌ زیاد‌ ارزیابی شده است . علی رغم اینکه پاسـخ دهنـدگان معتقدند که استفاده از تـدابیر ایمـنی از جمله‌ مراقبت‌ های انسانی و تـجهیزات مـراقبتـی در کـاهش وقوع سرقت از امـاکن درحـد زیاد‌ تا‌ خیلی زیاد تأثیر دارد، لیکـن فـقط تعـداد‌

٢٦‌/٦ درصد‌ از پاسخ دهندگان از تجهیزات ایمنی در‌ منازل‌ یا مغازه خودشان اسـتفاده می کنند و ٧٣/٤ درصد نـیز از این وسـایل استفاده‌ نمی‌ کنند. بنابراین می تــوان نـتیجـه‌ گرفت‌ کـه یکـی‌ از‌ دلایل‌ وقـوع سرقت ، سهل انگاری یا بـی‌ توجهی‌ به استفاده از تجهیزات ایمنی است .

جدول ٣: توزیع فراوانی و درصد گویه های‌ مربوط‌ به فـرضیة دوم : اتـخاذ تدابیر فیزیکی‌ (محیطی )

تعداد پاسخ هـای‌ مـیزان‌ درصـد مـانگن انـحراف

معتبر بسیارکم‌ کـم‌ مـتوسط زیاد بسیار زیاد یی معیار

190 2/3 3/4 15/6 39/20 39/5 4/08 0/92‌

جدول‌ فوق نشان می دهد از‌ دیدگاه‌ ٢/٣ درصـد‌ از پاسـخ دهنـدگان‌ ، تـدابیر‌ فیزیکـی پیشگیری وضعی از‌ جـمله‌ اسـتفاده از تـجهیزات مراقبتـی ماننـد دوربـین مداربسـته و حفاظت فیزیکی در کـاهش وقـوع سـرقت از‌ امـاکن‌ در شـهر کـرمانشاه تأثیر بسیار کمـی‌ دارد‌، ٣/٤ درصد اثرش‌ را‌ در‌ حد کـم ، ١٥/٦ درصـد‌ متوسـط ، ٣٩/٢٠ درصـد زیـاد و

٣٩/٥درصد خیلی زیاد دانسته اند. با توجه به نتایج‌ فوق‌ می توان گفت استفاده تـدابیر فیزیکی‌ پیشـگیری‌ وضــعی‌ از‌ جملـه‌ اسـتفاده از تجهیـزات‌ مراقبتـی‌ ماننـد دوربـین مداربسته و حفاظت فیزیکی در کاهش وقوع سرقت از اماکن در شهر کرمانشاه تـأثیر زیاد‌ تا‌ بسیار‌ زیادی داشته ، که از دیدگاه ٧٨/٧ درصد‌ پاسخ‌ دهندگان‌ تـأثیرش‌ درحـد‌ زیاد‌ تا بسیار زیاد ارزیابی شـده اسـت .

پژوهش های اطلاعاتی و جنایی » زمستان 1393 - شماره 36 (صفحه 65)

جدول ٤: توزیع فراوانی و درصد گویه های مربوط به فرضیة سوم : اتخاذ تدابیر دولتی (اجتماعی )

تعدادپاسخ های معت میزان درصد مانگن انحراف‌

بر بسیارکم کم متوسط زیاد بسیار زیاد یی معیار

189 3/9 5/6 30/4 36/4 23/7 3/84 0/89

جدول فـوق نـشان می دهد از دیـدگاه ٣/٩ درصـد از پاسـخ دهنـدگان تـدابیر دولتـی پیشگیری وضعی‌ از‌ جمله مداخله پلـیس از طریـق تعامـل بـا مـردم و آمـوزش هـای مستقیم و غیرمستقیم در کاهش وقوع سـرقت از امـاکن در شهر کرمانشاه تأثیر بسـیار کـمی دارد، ٥/٦ درصـد اثرش را درحد‌ کم‌ ، ٣٠/٤ درصد متوسط ، ٣٦/٤ درصـد زیـاد و

٢٣/٧ درصد خیلی زیاد دانسته اند. با توجه به نتایج فوق می توان گفت تدابیر اجتماعی پیشگیری‌ وضعی‌ از جمله مـداخله پلیس از‌ طـریق‌ تعامل با مردم و آمـوزشهای مـستقیم و غیرمستقیم در کاهش وقوع سرقت از اماکن در شـهر کرمانشـاه تـأثیر متوسـط تـا زیادی داشته که از دیدگاه ٦٦‌/٨ درصد‌ پاسخ دهندگان تأثیرش درحد‌ متوسط‌ تا زیـاد ارزیابی شده است .

جهت تعیین مؤثرترین فرضیه از تحلیل واریانس فـریدمن اسـتفاده می نمایم که نتایج آن به شرح جدول زیر می باشد. مقدار asymp. Sig کـه بـرآوردی‌ از‌ احتمـال بدسـت آوردن یک آماره مربع کای به بزرگی ٦١/٥٢٦ با ٢ درجه آزادی در نمونه هـا تکـراری می باشد به شرط اینکه رتـبه هـای هر فـرضیه تأثیرگذار در پیشـگیری‌ از‌ وقـوع سـرقت‌ واقعاً متفـاوت نباشـد ٠/٠٠٠ مـی باشـد. از طرفـی چـون رخ دادن یـک مربـع کـای

٦١/٥٢٦با ٢ درجه‌ آزادی به صـورت اتفاقی غیر محتمل است ، نتیجه می گیریم کـه‌ ٣ فرضیه‌ تأثیرگذار‌ در پیشـگیری از وقـوع سـرقت دارای تأثیر و ارجحیت یکسانی نیستند

و رتبه و تأثیر آنها به شرح زیر می ‌‌باشد‌:

جدول ٥: امتیاز و اولویت فرضیه ها در کاهش وقـوع ‌ ‌سـرقت

فرضیه امتیاز رتبه

تدابیر‌ انسانی‌ پیشگیری‌ وضعی از جمله مراقبتهای فردی و نگهبانی در کاهش وقـوع سـرقت از امـاکن در شهر کرمانشاه‌ مؤثر است . 1/88 2

تدابیر فیزیکی پیشگیری وضعی از جمله استفاده از تجهیزات مراقبتی‌ مانند دوربین مـداربسته و حفاظ پنجره و نرده های نیزه ای روی دیوار  در کاهش وقوع سرقت از اماکن در شهر کرمانشاه مؤثر است . 2/37 1

تدابیر اجتماعی پیشـگیری وضعی از جمله مداخله پلیس از طـریق تـعامل با مردم و آموزشهای مستقیم و غیرمستقیم در کاهش وقوع‌ سرقت از اماکن در شهر کرمانشاه مؤثر است . 1/75 3

با توجه به نتایج جدول فوق ، نتیجه می گیریم تدابیر و موانع فیزیکی مورد استفاده در پیشگیری وضعی مؤثرتر از تـدابیر انسانی و تدابیر‌ اجتماعی‌ است .

پژوهش های اطلاعاتی و جنایی » زمستان 1393 - شماره 36 (صفحه 66)

ادامه مطلب

نظرات() 

نه دیوار بلند

نه حفاظ پنجره‌

دودی که‌ از‌ مـیدان‌ مـی‌آید

مـی‌آید

بوی نان از خانه

می‌دزدد!

بوی نم

از دیوار و

درون تو

تنها تو‌ مانده‌ای

و رطوبت این استکانهای جـفت

روی روزنامه‌ای

که بی‌خبر از نفسهای تنگ خیابان‌

تیتر می‌زند:

ـ آبی

رنگ‌ انقلابی‌ در آسیای مـیانه

ـ آشوب خاورمیانه در خلیج فـارس

ـ جـزر و مدهای نرخ نفت

بالا روی

پایین بیایم

میدان

برای چرخاندن آفریده می‌شود

و دویدن دود

نفسهای مچاله

در می‌زنند!

مدتی است

2

با فصلهای‌ ماسیده روی پوست

مدتی است

خیابانی از خوابها نمی‌گذرد

و بادها

بلاتکلیف

دور می‌شوم

در جمهوری مـهر تو

زندگی کنم

شمال من

با گیسوان تو می‌وزد

گیسوان تو

شبهای آخر پاییز

نزدیک‌ می‌شوی‌

می‌افتم از بوسه‌های بلند

به یاد فصلهای روی پوست

و خوابهای خلوت دور

جهتها به جهنم

خیابانها نیمه‌کاره‌اند

سـازه‌ها نـیمه‌کاره

سایه‌ها

از ستونها

بالا نمی‌روند!

مدتی است

زمستان

از ناودان

آویزان‌ است‌

مدتی است.

3

بازوانت سفید سفید

زردم

مثل میان تخم مرغ

می‌پرم

شنبه را از فریزر در می‌آورم

صبح را می‌ریزم

توی لیوان یک بار مـصرف

مـی‌گردم

دنبال جفت جوراب‌ و

خواب‌ تو

که از خاطرم

پریده است!

4

من

مردی خالی از سکنه

تو

زنی دلنشین

نگریستی

پاییز شد

گریستی

درختها سبک شدند

و رنگها دویده در باد

ما به یـافتن عـقیده‌ می‌رویم‌!

5

سیاه‌ سفید سفید سیاه

ما

کلیدهای‌ پیانو‌ هستیم‌

با نوازنده‌ای بالای سر

که سر در نمی‌آورد

هی مارش می‌دواند

توی پوتینهای سربازی‌ام

هی دست می‌زند

به نظم نتهایی کـه‌ رابـطه‌اند‌

مـیان‌ من و یک کلید سفید

مـی‌خواستیم در تـصنیفی خـانه‌ کنیم‌

سر در بیاوریم

از سر کسی که گریسته برای کسی

آرام باش

ما فقط کلیدهای پیانو

هستیم

سیاه سفید‌ سفید‌ سیاه‌

آن که نـتها را مـی‌نویسد

ضـربه‌ها را تنظیم می‌کند!

نظرات() 

بـازدیدی از مـدارس شـهر تهران‌ در‌ اواسط‌ یا اواخر سال تحصیلی غالبا سـیمایی نـه چندان مطلوب از‌ وضعیت ظاهری مدارس در ذهن بازدیده‌کننده به جای می‌گذارد.در بسیاری از مدارس به خصوص در نقاط پرجمعیت‌ و متراکم‌ شهری‌ گـچ‌های ریـخته شـده دیوارها،حیاط لخت و آسفالت خاکستری رنگ مدرسه با‌ خطکشی‌هایی‌ کـه در بسیاری از نقاط پاک شده است،سکوت نازیبایی آب‌خوری و شیرهای آبی که معمولا یکی‌ در‌ میان‌ شکسته یا چکه می‌کند،مـنظره و مـحیطی بـرای زندگی و تحصیل دانش‌آموزان در مدرسه‌ فراهم‌ آورده‌ که شوق یادگیری و میل بـه تـحصیل را از دل آنان می‌زداید.

وقتی از مدیران‌ مدارس‌ در‌ مورد وضعیت نابسامان ساختمان،نیمکت‌های خراب و خراشیده شده و دستگیره‌های شکسته درو پنـجره سـوال مـی‌کنیم‌ عمدتا‌ دانش‌آموزان و رفتارهای ناسازگارانه آنان را عامل خرابی‌های مدرسه دانسته و بافت فرهنگی سـاکنان نـاهماهنگ‌ مـنطقه‌ را‌ مسئول تربیت نامناسب دانش‌آموزان و در نتیجه آسیب‌های وارده بر می‌شمارند.البته نتایج برخی از‌ پژوهش‌های‌ انجام شـده از جـمله آشـر1(6991)نیز به اهمیت عوامل فوق در بروز‌ اختلالات‌ رفتاری‌ دانش‌آموزان تاکید دارد.

زمانی که دانش‌آموزان را در مـورد خـرابی‌های مدرسه و انتظاری که آنان از‌ مدرسهء‌ خود دارند مورد پرسش قرار می‌دهیم،آنان بـیشتر بـه کـهنگی،خرابی و نامناسب‌ بودن‌ ساختمان‌ و تجهیزات آموزشی با نیازهای واقعی خود اشاره می‌کنند و بی‌توجهی مـسؤلان مـدرسه به وضع ظاهری و عدم‌ تعمیر‌ به‌ موقع ساختمان و تجهیزات را مسؤل آسیب‌های وارده می‌دانند(بـازرگان،7731).

(1). Asher

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 113)

بـرخی‌ از‌ دانـش‌آموزان با انتقاد از روش‌ها و اقدامات تربیتی رایج و به خصوص جو اجتماعی روانی ناسالم و خشونت‌آمیز مدرسه‌ بـر‌ ایـن اعتقادند که آسیب‌رسانی به مدرسه نتیجهء طبیعی خشم دانش‌آموزان در مقابل‌ عملکرد‌ مـسئولان و عـدم تـوجه بزرگسالان به نیازهای واقعی‌ دانش‌آموزان‌ است‌.جو مدرسه یعنی فرهنگ و آداب و رسوم مدرسه‌ از‌ زمرهء متغیرهایی اسـت کـه بـراساس نظر بسیاری از پژوهشگران مانند بروک اوور1 (9791‌)و جنکس‌‌2(2791)،اپشتین و مک فارلند3(9791‌)می‌تواند‌ بر چـگونگی‌ رفـتار‌ دانش‌آموزان‌ و رضایت یا نارضایتی معلمان اثر گذارد‌.

بنابر‌ آمارهای رسمی منتشر شده‌4هزینه‌ای که همه سـاله صـرف تعمیرات مدارس می‌شود‌ نسبت‌ به اعتبار تخصیص یافته برای احداث‌ فضاهای آمـوزشی جـدید تفاوت‌ اندکی‌ دارد.بدیهی است با کاهش‌ عـوامل‌ آسـیب‌زا و تـدبیر راهبردهایی در پیشگیری و کاهش آسیب‌های وارده هم می‌توان بـه عـمر مفید‌ ساختمان‌های‌ آموزشی و تجهیزات آن افزود و هم‌ با‌ توجه‌ به نرخ فزاینده‌ جمعیت‌ دانـش‌آموزی،بـخش عمده‌ای از‌ هزینه‌ تعمیرات را صرف احـداث فـضاهای آموزشی جـدید کـرد.

در ایـن که چه عواملی باعث‌ می‌شو‌ کـه بـه رغم همهء هزینه‌هایی که‌ صرف‌ ساخت و نگهداری‌ مدارس‌ می‌شود‌ وضع ظاهری بـسیاری از‌ سـاختمان‌ها و تجهیزات مدارس به ویژه در مناطق پرجـمعیت و متراکم شهرها به صـورت نـامطلوبی درآید و علاوه‌ بر‌ تحمیل مـخارج و هـزینه‌های سنگین،بهداشت و سلامت‌ جسمی‌ و روانی‌ دانش‌آموزان‌ را‌ به خططر افکند‌،علل‌ بسیاری مطرح اسـت.در ایـن زمینه می‌توان به طرح یـک پرسـش کـلی پرداخت:آسیب‌های وارده بـه‌ مـدرسه‌ تا‌ چه حد عـمدی یـا غیر عمدی است‌.

در‌ پاسخ‌ به‌ پرسش‌ فوق‌ می‌توان دو عامل زیر را به عنوان عوامل اصـلی آسـیب‌رسانی به مدرسه در نظر گرفت:

الف.عوامل غـیرعمدی شـامل ویژگی‌های مـهندسی-مـعماری از قـبیل طراحی ساختمان،چگونگی‌ رعـایت نکات فنی در ساخت بنا و توجه به اصول اولیه معماری (1). Brookover,W.B

(2). Jenks

(3). Esptein,J and pharand

(4)-دفتر برنامه‌ریزی و بودجه(2731)

روانشناسی و علوم تربیتی(دانشگاه تهران) » پاییز و زمستان 1379 - شماره 61 (صفحه 114)

فضاهای آموزشی.

ب.عـوامل عـمدی(رفتار بهره‌برداران).دانش‌آموزان ممکن است بـه‌ دلایـل‌ مـختلف بـه مـدرسه و تجهیزات آن آسیب رسـانند.خـط خطی کردن دیوار،کند و خراشیدن میز، سوراخ کردن،خردکردن و تخریب تجهیزات کلاس و شکستن شیشه‌ها برخی از رفـتارهای آسـیب‌رسان بـه فضای آموزشی‌ است‌.

در زمینهء عوامل غیر عـمدی مـوثر بـر آسـیب‌رسانی عـناصر مـادی متعددی وجود دارد که به هنگام طراحی و ساخت مدارس باید به آن توجه‌ شود‌.شرایط اقلیمی،شیب زمین،مصالح‌ ساختمان‌،هواسازی فضاهای آموزشی،لزوم رعایت تناسبات انسانی و نیازهای روان‌شناختی بـهره‌برداران از آن جمله است.عدم توجه به هریک از عوامل پیش‌گفته می‌تواند علاوه بر‌ ایجاد‌ خستگی و نارضایتی در دانش‌آموزان‌ به‌ افت جسمی و روحی آنان و به استهلاک زودرس و آسیب به ساختمان و تجهیزات بیانجامد.

در زمینهء رفتار بـهره‌برداران و عـلل عمدی آسیب‌رسانی پژوهش‌های فراوان انجام شده است.با این که در گذشته پژوهشگران‌ مانند‌ تینبرگر1(8691)بر اهمیت عوامل طبیعی و بیولوژیکی بیشتر تاکید داشتند و بر این اعتقاد بودند که ژن‌های فـرد و خـصوصیات ذاتی او مهم‌ترین عوامل برای هدایت رفتار می‌باشند.حال آن‌که،مطالعات چند‌ دههء‌ اخیر عوامل‌ درونی اجتماعی،به‌ویژه محیط تربیتی تسهیل‌کننده یا بازدارنده دوران کـودکی و نـوجوانی را در شمار عوامل مهمی تلقی‌ مـی‌کنند کـه رفتار اجتماعی یا ضد اجتماعی فرد در آن شکل‌ می‌گیرد‌.(بلسکی‌‌2،2991؛اشتبرگ و دراپر31991).به باور آشر ریشه خشونت و آسیب‌رسانی را باید در خانواده،محله‌های فقیرنشین، مدارس‌ و ‌‌کلاس‌های‌ پرجمعیت و در انـزوا و بـی‌تفاوت بودن معلمان جستجو کـرد.

در کـشور ما علاوه بر‌ مسایلی‌ که‌ آشر و دیگران به عنوان علل خشونت و آسیب‌رسانی ذکر کرده‌اند عوامل دیگری نیز در شکل‌گیری رفتار‌ آسیب‌زا به مدرسه موثرند که از آن جمله می‌توان به عدم تناسب فـضاهای‌ آمـوزشی با نیازها و انتظارات‌ دانش‌آموزان‌،بی‌توجهی به محل و موقعیت ساختمان و اثرات آن بر یادگیری و بهداشت روانی دانش‌آموزان و نیز وجود روابط اقتدار گرایانه در مدرسه اشاره کرد.


ادامه مطلب

نظرات() 

در کشورهای‌ توسعه‌ یافـتۀ‌ دنـیا، آمـوزش و پرورش و باشگاه ها متولی ورزش پایه هستند. آن ها استعدادها را کشف‌ می‌ کنند‌ و پرورش می دهـند (فـولر١، ٢٠٠٧، کپل ٢، ٢٠٠٤). مدارس با در اختیار داشتن وقت دانش‌ آموزان‌ و تعداد نیروهای میلیونی در سنین پایه فرصت مناسبی را برای شـناسایی قـهرمانان دارنـد‌. در‌ اکثر‌ کشورهای دنیا دانش آموزان به عنوان مهره های ورزشی و قهرمانان آینـده دیده مـی شـوند‌ تا‌ جایی که در توصیف دورنمای آینده ورزش خود می گویند که قهرمانان المپیکی‌ و جهانی‌ آنـ‌ هـا دانـش آموزان پشت میز نشستۀ مدارس هستند. برای رسیدن به این هدف بیشترین اماکن‌ ورزشی‌ در اخـتیار مـدارس قرار دارد و با تخصیص بودجه های مناسب و تنوع در‌ رشته‌ های‌ مختلف ورزشی ، قهرمانان آینـدة خـود را آمـادة مدال آوری در المپیک و میدان های جهانی می‌ کنند‌.

اما‌ همۀ این فعالیت ها هنگامی دارای معنا و مـفهوم هـستند و به اهداف خود‌ دست‌ پیدا می کنند که در یک محیط ایمن و با تجهیزات و امکانات مـناسب و اسـتاندارد انـجام گیرند. بایستی‌ به‌ خاطر داشت که هدف اصلی فعالیت بدنی حفظ سلامتی است و اگر یکـ‌ فـعالیت‌ بدنی رویکرد اصلی تربیت بدنی را به‌ مخاطره‌ بیندازد‌ ارزش و اعتبار خود را از دست مـی‌ دهـد‌. تـحقیقات زیادی نشان می دهد که با وجود فوائد بی شمار انجام فعالیت‌ های‌ بدنی ، همواره این فـعالیت هـا‌ کـودکان‌ و نوجوانان را‌ دچار‌ آسیب‌ جسمانی فراوانی نموده است ، به طوری‌ که‌ هرساله قـریب بـه دویست هزار کودک در آمریکا در بخش اورژانس بیمارستان‌ ها‌ تحت درمان قرار می گیرند

نوآوری های آموزشی » پاییز 1391 - شماره 43 (صفحه 63)

که‌ همگی در زمـین هـای‌ بازی‌ و ورزش آسیب دیده اند. حدود‌ ٦٠‌ درصد از این آسیب ها مربوط به سقوط از بالای وسـائل بـازی و سایر‌ آسیب‌ ها ناشی از و برخورد با‌ وسـایل‌ بـازی‌ ، لبـه های تیز‌ آن‌ ها و برآمدگی های روی‌ وسـائل‌ بـوده است (رودریک ٣، ٢٠٠٤). علاوه براین ، اتحادیۀ مصرف کنندگان آمریکا بر اساس تحقیقات خود‌ که‌ در آن ١٠٢٤ زمـین بـازی در‌ ٢٧‌ ایالت مورد‌ ارزیابی‌ قرار‌ گرفت ، نـشان داد کـه‌ ٨٠ درصد از زمـین هـای بـازی فاقد سطوح یا کف محافظت کننده بـرای بـازیکنان در‌ آن‌ محیط بودند. برخورداری از کف زمین‌ مناسب‌ مهم‌ ترین‌ عامل‌ ایمنی مـحسوب مـی‌ شود‌. در این مطالعه نشان داده شد که ٧٥ درصـد از مصدومیت های زمین بـازی بـه علت‌ وجود‌ زمین‌ نامناسب و افـتادن هـا می باشد. وجود زمین‌ های‌ بازی‌ با‌ پوشش‌ های‌ آسفالت یا سیمانی عامل خـطر مـحسوب می شود. در ایالات متحده در سال ١٩٩٢ تـعداد ٣١ درصـد از زمـین های بازی دارای پوشـش هـای سخت بودند ولی‌ این مقدار در سـال ١٩٩٤ بـه ١٣ درصد تنزل نمود و این کاهش در سال ١٩٩٦ به ٨ درصد و در سال ٢٠٠٠ به ٥ درصد کاهش یافت . بر هـمین اسـاس ٨٠ درصد از‌ زمین‌ های بازی دارای وسائل خـطرناک بـودند. هم چـنین ، بـراساس تـحقیقی که طی سال هـای ١٩٩٠ تا سال ٢٠٠٠ انجام شد، ١٤٧ کودک در سنین ١٤ سال و کمتر در اثر‌ مصدومیت‌ های مرتبط با زمین هـای بـازی فوت کردند؛ از این تعداد ٣١ درصدشان در اثر افـتادن روی زمـین هـای سـخت مـردند که مصدومیت‌ ٧٠‌ درصـد از این تـعداد در‌ زمین‌ های بازی خانگی اتفاق افتاده بود (خلیلی ،

١٣٨٦). فلان ٤ (٢٠٠١) هزینۀ مالی صدمات ناشی از زمین های بـازی را بـیش از یک مـیلیارد و دویست‌ میلیون‌ دلار تخمین زد. در‌ ایران‌ نیز موارد مـشابه را در اثـر سـقوط تـیر دروازة فـوتسال مـدارس در شهرستان کاشان ، و ... می توان برشمرد. این قبیل عوامل به صورت بالقوه ممکن است در مدارس وجود داشته باشد‌ که‌ در صورت سهل انگاری باید منتظر فراهم آمدن شرایط برای بـروز یک فاجعه کوچک تر یا بزرگ تر باشیم . تعداد فراوانی دانش آموز و نیز حدود ١٣٠ هزار مدرسه را می‌ توان‌ با تمهیدی‌ اندک از بسیاری از عوامل خطرساز در فضای فیزیکی مصون نگهداشت . کمبود سرانه فضای ورزشـی مـی تواند‌ باعث کوچک شدن حریم های ایمنی ورزشی و یا چند منظوره کردن‌ فضاهای‌ ورزشی‌ و هم چنین کاربرد همزمان و .... شود که تمام عوامل یاد شده می تواند به بروز آسیب ها و در ‌‌بـعد‌ وسـیع تر به عنوان یک عامل بازدارنده در پیشبرد ورزش مدارس منجر شود‌ (فارسی‌ ، علیزاده‌ ، فارسی و شجاعی ، ١٣٨٦).

جمبور و پالمز (١٩٩٠) و ساکس و همکاران (١٩٩٨) علل تلفات و آسیب های ناشی از‌ حـوادث در زمـین های بازی را مورد مطالعه قـرار داده و عـوامل زیر را‌ به عنوان عوامل مهم‌ شناسایی‌

کردند:

نوآوری های آموزشی » پاییز 1391 - شماره 43 (صفحه 64)

١. بلندی بیش از حد وسائل ،

٢. ناکافی بودن پوشش سطح فعالیت ،

٣. نبود نرده های محافظ ،

٤. بیرون زدن لبه های تیز،

٥. فـضاها و شـکاف هایی که سر یا پای کـودک در داخـل آن‌ گیر می کند،

٦. وسائلی که به طور نادرست نصب شده اند، کف های لغزنده ، حصارها یا دیوارهای سست ، طناب ها، سیم ها و کابل های رها شده در زمین بازی و غیره (بـه‌ نـقل‌ از سیاح ، دهخدا، عرب عامری و بیدگلی ، ١٣٨٥).

در همین راستا بنا به گفتۀ پارکز٥ مدیران رویدادهای ورزشی و تأسیسات آن باید با وظیفۀ قانونی مراقبت از تماشاگران ، بازیکنان و مسؤلان ، که مدیران‌ تأسیسات‌ برای تامین ایمنی در قـبال صـاحبان تشکیلات و تـماشاگران بر عهده دارند، آشنا باشند (پارکز، ١٩٩٨ به نقل از فارسی و همکاران ، ١٣٨٦). در همین ارتباط حسنی ، همتی نژاد، نوربخش و مـهدی‌ پور‌ (١٣٨٧) در توصیف و مقایسه مدیریت ایمنی در کلاس های تربیت بدنی مدارس دوره راهنمایی شـهر اهـواز نـشان داد که میانگین مدیریت ایمنی در کلاس های تربیت بدنی در حد‌ متوسط‌ قرار‌ داشته و از سطح مطلوب کمتر‌ بود‌، بـین‌ ‌ ‌مـدیریت ایمنی در کلاس های تربیت بدنی مدارس راهنامیی مانطق چهارگانۀ شهرستان اهواز تفاوت مـعناداری مـشاهده نـشد، میانگین رفتار ایمنی دبیران‌ تربیت‌ بدنی‌ در کلاس های تربیت بدنی در سطح مطلوب‌ بود‌، میانگین دانـش و مهارت های کمک های اولیۀ دبیران تربیت بدنی در حد متوسط قرار داشت . میانگین وضـعیت ایمنی وسایل‌ ، تجهیزات‌ و امـکانات‌ ورزشـی مدارس و میانگین وضعیت وسایل و تجهیزات کمک های اولیۀ مدارس‌ در حد ضعیف بود. تفاوت معناداری در میانگین دانش و مهارت های کمک های اولیۀ دبیران تربیت بدنی در‌ مدارس‌ دخترانه‌ و پسرانه مشاهده نشد، ولی در بین میانگین رفتار ایمـنی دبیران تربیت‌ بدنی‌ ، سطح وسایل و تجهیزات کمک های اولیه در مدارس و وضعیت ایمنی وسائل ، تجهیزات و امکانات ورزشی تفاوت معناداری‌ مشاهده‌ شد‌، که در این میان مدارس دخترانه و دبیران آن ها از میانگین بالاتری‌ برخوردار‌ بودند‌. در مجموع تـفاوت مـعناداری در میانگین مدیریت ایمنی در کلاس های ورزشی مدارس دخترانه‌ و پسرانه‌ مشاهده‌ شد که مدیریت ایمنی در کلاس های ورزش مدارس دخترانه بالاتر بود. هم چنین‌ خلیلی‌ ، جهانی هاشمی و جمالی (١٣٨٦) در بررسی بهداشت محیط و ایمـنی مـدارس شهر قزوین نشان‌ دادند‌ که‌ تمامی مدارس غیر انتفاعی و ٩٥/٧ درصد مدارس دولتی از نظر نسبت سطح مدرسه به‌ دانش‌ آموزان ، وضعیت بهداشتی ، شیرهای
نوآوری های آموزشی » پاییز 1391 - شماره 43 (صفحه 65)

آب خوری ، و پله های اضطراری وضعیت نامطلوبی داشتند. مـدارس‌ دولتـی‌ دخترانه‌ از نظر پله ها، پوشش کف راهروها، زباله دان ، حفاظ پنجره  و مربی بهداشت و مدارس‌ غیر‌ انتفاعی دخترانه از نظر حفاظ پنجره ها و پوشش حیاط وضعیت مطلوب تری‌ داشتند‌. هم‌ چنین مـدارس دولتـی پسـرانه از نظر نسبت آب خوری ، اتاق بـهداشت ، مـربی بـهداشت ، تهویه و سیستم‌ گرمایشی‌ و مدارس‌ پسرانه و دخترانۀ غیر انتفاعی از نظر نسبت مساحت زمین مدرسه به دانش‌ آموزان‌ و کپسول آتش نشانی وضعیت مـناسب تـری داشـتند.

به اعتقاد تیزورث و مک دونالد٦ (٢٠٠١) میزان مصدومیت در‌ دخـتران‌ (٥٥درصـد) بیشتر از پسران (٤٥ درصد) است . علاوه براین ، بوفوس ، فیرینچ و باومن‌ ٧ و همکاران‌ (٢٠٠٤) در تحقیقی به بررسی نگرانی های‌ ایمنی‌ والدین‌ به عـنوان مـانعی در بـرابر فعالیت های‌ ورزشی‌ کودکان پرداختند. آن ها نشان دادند که تـشویق به عدم شرکت در فعالیت‌ های‌ ورزشی در مورد دختران بیشتر‌ گزارش‌ شده است‌ و تشویق‌ به‌ عدم شرکت در ورزش های تـماسی‌ هـمانند‌ راگـبی ، فوتبال ، و رول بیلدینگ به سایر ورزش ها برتشی است . برای رفع‌ این‌ مـل کـش باید ایمین رشته های‌ ورزشی را افزایش داد‌ و هم‌ چنین شرایطی ایمن برای شرکت‌ کننده‌ ها در فعالیت هـای ورزشـی بـه وجود آورد تا خانواده ها با اطمینان‌ بیشتری‌ فرزندان خود را به شرکت‌ در‌ فـعالیت‌ هـای ورزشـی تشویق‌ نمایند‌.

جامعۀ ورزشی ایران در‌ دو‌ دهۀ اخیر علیرغم کاستی های مدیریتی ، از حیث سخت افزاری و تـوسعۀ امـکانات ، رشـد نسبتا‌ خوبی‌ داشته است ولی به نظر می‌ رسد‌ از جهت‌ استلزامات‌ حقوقی‌ ، امنیتی و مدنیت ، آمـوزش هـای‌ لازم را نداشته است . در این رابطه می توان گفت ، اگرچه رفتارهای فرهنگی در بین‌ ملل‌ مختلف مـتفاوت بـوده ولی داشـتن مشترکات‌ ، از‌ یک‌ سو‌ پدیدة‌ جهانی شدن و از‌ سوی‌ دیگر میزان تأثیرپذیری و تبادل فرهنگ و تجربه را تسهیل مـی کـند. بنابراین ما می توانیم با استفاده‌ از‌ اطلاعات‌ جهانی ورزش در همۀ قسمت های ورزشی‌ کـشور‌ بـه‌ ویژهـ‌ ادارة‌ استادیوم‌ ها و مجموعه ها و به طور کلی اماکن ورزشی راه کارهای لازم را به عمل آوریم . از جمله این اماکن ، فـضاهای ورزشـی مدارس می باشد. بر همین اساس‌ ، در نظر گرفتن راهکارهای مدیریتی مناسب در جـهت ایجـاد فـضای بارور هم از لحاظ علمی و هم از لحاظ عملی در فضاهای ورزشی مدارس کشور ضروری به نظر مـی رسـد. اینـ‌ امر‌ در استانداردسازی فضاهای فیزیکی مدارس و تجهیزات آن ها با در نظر گرفتن کمبود فـضای فـیزیکی مناسب ورزشی در جامعه و از طرفی اختصاصی بودن بیشتر اماکن و یا پر هزینه بودن‌ برخی‌ از این اماکن ورزشی و بعضا عدم اعـتماد اولیا بـه فعالیت های ورزشی خارج از مدارس نقش این عامل را آشکارتر نموده است ، چرا‌ کـه‌ فـعالیت بدنی کودکان و نوجوانان را‌ اغلب‌ به فعالیت هـای درون مـدرسه مـحدود کرده است (فارسی و

نوآوری های آموزشی » پاییز 1391 - شماره 43 (صفحه 66)

همکاران ، ١٣٨٦). با این حال ، بـه دلیل عـدم رعایت استانداردهای لازم ، فعالیت های بدنی در‌ چنین‌ مکان هایی معضلاتی را‌ ایجاد‌ می کند. بـرخی از این مـشکلات و موانع به راحتی توسط مـعلمین ، مـربیان و اولیای مدارس قـابلیت اصـلاح دارد کـه از این قبیل می توان به بروز آسـیب هـا و صدماتی اشاره کرد‌ که‌ به لحاظ عدم رعایت استانداردهای لازم در مورد ثبات دروازه هـای فـوتبال یا هندبال ، نصب تیرک والیبال در میان زمـین بسکتبال ، نیمکت و صندلی در نـزدیکی زمـین ها، وجود تجهیزاتی که‌ بـه‌ درسـتی نصب‌ نشده باشند، پریزهای برق ، اجسام برنده و سخت در نزدیکی زمین و یا وجود مانع و اجـسام ثـابت در حریم‌ غیر قانونی زمین ورزشـی کـه فـضای ورزشی مدارس را بـه خـود‌ اختصاص‌ داده‌ است .

از آن جـا کـه قشر عظیمی از جامعه را دانش آموزان تشکیل می دهند، (طبق آمار ‌‌وزارت‌ آموزش و پرورش در سال ٩١- ١٣٩٠ بـرابر بـا ١٢ میلیون و ٦٣٧ هزار نفر‌) و از‌ طرفی‌ سلامت جـسمی و روحـی هر جـامعه ارتـباط مـستقیم با سلامت جوانان و نـوجوانان دارد، لذا مطالعۀ فضاهای‌ ورزشی و استانداردهای فضاها و تجهیزات ورزشی مورد نیاز این قشر عظیم و تعیین کنده جامعه‌ از اهـمت ی بـسیار زیادی‌ برخوردار‌ می باشد. به طوری کـه تـقویت و بـهبود این فـضا و پیشـگیری از بروز صدمات و مـشکلات مـی تواند علاوه بر کنترل عوارض مخرب جسمانی به عنوان یک عامل مثبت در اذهان اولیا و دانش‌ آموزان و همسالان آن هـا در گـرایش بـه فعالیت های بدنی و ورزشی در مدارس ، مؤثر بـاشد.

شـاید مـوضوع پژوهـش در نـگاه اول این ذهـنیت را به وجود آورد که برخی از مشکلات‌ شناخته‌ شده اند یا بدیهی می باشند ولی مسلم است که ارائه راهکارهای مناسب جهت ایجاد تسهیلات و برطرف کردن موانع با انجام تحقیقات و ارائه آمار، ارقـام و داده های تحقیقی مستند امکان‌ پذیر‌ است . با توجه به این که نتایج تحقیقات انجام شده تناقضاتی را در ارتباط با جنسیت مدارس و هم چنین مناطق مختلف شهرها نشان می دهد، بر این اساس تحقیق‌ حـاضر‌ بـرآن است با بررسی استانداردهای فضاها و تجهیزات ورزشی مدارس دخترانه و پسرانه و مناطق مختلف شهر تهران ، با ارائه راهکارهای مناسب جهت رفع مشکلات احتمالی ، مسئولین را قادر سازد تا با‌ داشتن‌ دید‌ کلی و مـستند بـر فضای اماکن‌ ورزشی‌ و مدارس‌ شهر تهران ، با اتخاذ راهکارهای مناسب ، علاوه بر مرتفع نمودن مشکلات ، در افزایش مشارکت دانش آموزان در فعالیت های بدنی و گـروهی‌ کـمک‌ نموده‌ و با آشنایی بیشتر مـربیان و مـعلمان ورزش در استفاده‌ از‌ اماکن و تجهیزات و تهدیدات بالقوه در استفاده نادرست از آن ها، از بروز صدمات در این زمینه پیشگیری شود.

نوآوری های آموزشی » پاییز 1391 - شماره 43 (صفحه 67)

روش‌ تحقیق‌

روش‌ تحقیق حاضر از نوع توصیفی ارزیابی بود. جامعۀ آمـاری آنـ‌ شامل اماکن ورزشی ٤٨٥٨ مـدرسه در مـناطق آموزش و پرورش شهر تهران در سال تحصیلی ٨٩- ١٣٨٨ (ملکی یا‌ استیجاری‌ و غیره‌ ) بود. از این بین ٣٤٢ مدرسه به روش نمونه گیری چند‌ مرحله‌ ای سیستماتیک (منظم ) از چهار منطقۀ شهر تهران شامل مناطق ١، ٤، ١١ و ١٨ انتخاب شدند. قابل ذکر‌ است‌ کـه‌ بـه علت عدم همکاری برخی مدارس و هم چنین به علت تکمیل نشدن‌ چک‌ لیست‌ ها در مدارس دیگر، در نهایت تعداد ١٤٢ مدرسۀ پسرانه و ١٤٧ مدرسه دخترانه (جمعا‌ ٢٨٩‌ مدرسه‌ ) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. این مـدارس در مـناطق مختلف شـامل ٦٤ مدرسه در‌ منطقه‌ یک ، ١٠١ مدرسه در منطقه چهار، ٦٢ مدرسه در منطقه یازده و ٦٢ مدرسه‌ در‌ منطقه‌ هجده بودند که بر اساس میزان سهیمۀ هـر کدام از مناطق انتخاب شدند.

معیارهای‌ مورد‌ بررسی شامل وضعیت ایمنی و اسـتاندارد داخـل زمـین و سطوح ٨ حریم ها و خطوط ٩، طراحی و ابعاد١٠‌؛ تأسیسات‌ و پوشش‌ ها١١ و تجهیزات ١٢ ورزشی بود که از طریق چک لیست جـمع ‌ ‌آوری شـدند. چک لت‌ سی‌ از روش ترکییب و به وسیۀل: ١. مشاهدات محقق در بیش از

١٠٠ مدرسه‌ و تهیه‌ عکس‌ و سـپس اسـتخراج سـؤالات با مشاهده عوامل خطرساز. ٢. مطالعۀ مبانی نظری در مورد استانداردها و عوامل خطر‌ ساز‌. ٣. چک‌ لیست هـای موجود در سایر کشورها از جمله انگلستان و آمریکا. ٤. ادبیات تحقیق‌ و مشاهدة‌ برخی از دلایل بروز آسیب هـا و تهدیدات در مسابقات و فعالیت هـا تـهیه شدند.

در ارتباط با‌ پنج‌ مؤلفۀ اصلی تحقیق مجموعا تعداد ١٥٠ سؤال تهیه شد. این سؤال ها‌ با‌ روش های زیر به بوته اعتباریابی گذاشته‌ و اعتبار‌ و پایایی‌ هر سؤال تعیین شد. روایی صوری و محتوا‌ برای‌ چک لیست هـا انجام گردید که بدین منظور از تکنیک دلفی استفاده شد‌، به‌ این معنی که پس از‌ ساخته‌ شدن چارچوب‌ اولیۀ‌ چک‌ لیست هر بخش مربوط به سؤالات‌ تحقیق‌ تفکیک شده و در زیر آن یک قسمت برای مشخص نمودن موارد یا‌ سـؤالات‌ اضـافی در پایین سؤالات آن بخش‌ گذاشته شد. چک لیست‌ تهیه‌ شده به ٥ نفر از محققین‌ و افراد‌ خبره در این مورد ارائه و هر سؤال از ١ تا ٥ ارزش گذاری شد که‌ ١ به‌ معنای خیلی ضعیف ، ٢ به معنای‌ ضعیف‌ ، ٣ به‌ معنای مـتوسط ، ٤ بـه‌ معنای‌ خوب و ٥ به معنای خیلی‌ خوب‌ بود. نمرة هر سؤال در ارزیابی ٥ نفر از طریق ضریب همبستگی توافقی محاسبه شد‌. هر‌ سؤال که مجموع ضریب همبستگی اش‌ در‌ اعداد ٣، ٤ و ٥ بالای‌ ٥٠‌ بود‌ مـورد قـبول و هر سؤال‌ که مجموع ضریب همبستگی اش در اعداد ٣، ٢ و ١ بالای ٥٠ بود حذف گردید. پس از جمع‌ بندی‌ نظرات در مورد سؤالات و حذف برخی‌ از‌ آن‌ ها‌ و اضافه‌ شدن تعدادی دیگر‌ از‌ سؤالات مجددا چک لیست

نوآوری های آموزشی » پاییز 1391 - شماره 43 (صفحه 68)

در یک فـاصلۀ زمـانی ١٠ روزه مـجددا به همان ٥ نفر برای ارزیابـی‌ مـجدد‌ ارائهـ‌ شد و در نهایت تعداد ١١ سؤال در‌ مورد‌ داخل‌ زمین‌ و سطوح‌ اماکن‌ ورزشی ؛ تعداد ١٥ سؤال در مورد حریم ها و خطوط اماکن ورزشی ؛ تعداد ٢٣ سؤال در مـورد طـراحی و ابـعاد اماکن ورزشی ؛ تعداد ١٧ سؤال در مورد تأسیسات و پوشش‌ هـای امـاکن ورزشی و تعداد ٢٨ سؤال در مورد تجهیزات ورزشی مدارس قابلیت اجرا داشت .

جهت تعیین پایایی تعداد ٢٠ مدرسه پسرانه از تهران که مدارس مـنتخب نـمونه پسـرانه تهران را‌ تشکیل‌ می دادند. دو آزمون گیرنده به صورت مجزا در دو زمـان متفاوت به تکمیل چک لیست ها در مدارس مورد نظر پرداخته و پس از جمع آوری داده ها با‌ ضریب‌ همبستگی پیرسون برای هـربخش تـعیین شـد. زمانی آن ٠/٨٢ به دست آمد.

با توجه به طبیعت ابزار تحقیق و مـعیارهای اسـتاندارد از چک لیست‌ دوگزینه‌ ای (بلی و خیر)

ِ

استفاده شد‌ و اگر‌ مجموعه ای استانداردهای تعیین شده را به طور کامل نـداشت ، از عـلامت (خـیر) استفاده شد.

روش اجرای تحقیق

مسئولان برای جمع آوری داده ها‌ از‌ مجموعه های ورزشی مـدارس‌ تـعیین‌ گـردیدند. این مسوئلان طی جلاست مخف لت نست ب به چگونگی تکل یم چک لیست ها توجیه و به مـدارس مـعرفی شـدند. هم چنین برای هر کدام به صورت جداگانه ، نامه ای‌ برای‌ جلب همکاری مدیران مـدرسه ارسـال و ضمن معرفی مسئول جمع آوری داده ها از آن ها خواسته شد تا نسبت به تکمیل چـک لیسـت هـا همکاری لازم را با ایشان داشته‌ باشند‌. ضمنا یک‌ نسخه از چک لیست به منظور آشنایی مـسئولین تـربیت بدنی آموزش و پرورش و مدیران مدارس با سؤالات چک‌ لیست به مدارس مربوطه ارسال گـردید. قـبل از اعـزام مسئولین جمع‌ آوری‌ داده‌ ها به مدارس مختلف ، محققین طی جلسه ای جدول زمان بندی حضور در مـدارس مـنتخب را تدوین‌ و ‌‌زمان‌ های تعیین شده را به اطلاع مسئولین مدارس و نواحی رساندند.

نـحوة حـضور مـسئول‌ جمع‌ آوری‌ داده ها به ترتیب زیر انجام گرفت :

١. مراجعه به مدارس مربوطه با هماهنگی مدیر مدارس‌ .

٢. مـلاقات بـا مـدیر یا نمایندة تام الاختیار مدارس مربوطه .

٣. تکمیل چک لیست ها‌ از طریق مشاهده ، پرسـش‌ و پاسـخ‌ توسط مسئولین جمع آوری داده ها.

٤. مشاهدة کلیه مؤلفه های چک لیست که قابل مشاهده و اندازه گیری بـود.

٥. تـکمیل چک لیست ها.

نوآوری های آموزشی » پاییز 1391 - شماره 43 (صفحه 69)

٦. بازگشت مجدد و تسلیم چک لیست های تکمیلی به مـحقق‌ .

بـرای بررسی نرمال بودن توزیع داده ها از آزمون کـولموگروف اسـمیرنوف اسـتفاده شد. نتایج نشان داد که توزیع داده ها در هـیچ کـدام از مؤلفه های ایمنی طبیعی نبوده است ، لذا‌ برای‌ آزمون فرضیه های تحقیق از آزمون هـای آمـاری ناپارامتریک استفاده شد. بدین مـنظور شـاخص مورد اسـتفاده بـرای بـررسی وضعیت های موجود «میانه » می بـاشد. از روش هـای آماری توصیفی ، و هم‌ چنین‌ ، به منظور بررسی تفاوت بین مدارس دخترانه و پسـرانه ، از آزمـون یم - من ویتنی ، بررسی تفاوت مدارس مـناطق مختلف شهر تهران از آزمـون کـروسکال والیس و به منظور بررسی تفاوت مـؤلفه‌ هـای‌ مختلف ایمنی از آزمون فریدمن در سطح معناداری ٠/٠٥ استفاده شد.


ادامه مطلب

نظرات() 

چهارباغ قدیم-خیابان‌ چـهارباغ‌ امـروز‌.

چـهارباغ امروز خیابان عریض و طویلی است که از فلکه آبخشگان(شمال شهر)تا دروازه دولتبنام‌ چهار باغ پائیـن و از آنجا تا پل اللّه‌ورد خان تا برسد بدروازۀ شیراز‌(جنوب شهر)بنام چهارباغ‌ بـالاامتداد‌ دارد.

شاه عباس صفوی کـه اصـفهانرا پایتخت قرار داد از سال 1006 هجری(1098 میلادی)ببعد درزیبائی ین شهر و غرس اشجار این خیابان و باغات اطراف نظات کامل مینمود.فلاندن که در‌ سال 1830میلادی چهارباغ را دیده مینویسد.''چهارباغ عبارت از چهار ردیف چنارهای بـسیار کهن سال وعظیم‌الجثه است که شاخه‌های آنها بطور باشکوهی چترزده و پنج خیابان طویل تشکیل داده و درخیابان وسطی‌ نهر‌ آبی جریان دارد و در هر دویست قدم از حوضی بحوض دیگر فرو ریخته و تشکیلآبشارهای متعددی را میدهد در هـر سـمت این حوضها کلاه فرنگیهای منقش بکاشیهای زیبا قرار داشتهو در‌ طرفین‌ خیابان باغات بزرگی است که در وسط هر یک عمارات عالی ساخته شده که یکی از آنها عمارتنه طبقه شاهی و بنام بـاغ عـباس‌آباد است،،تاورنیه این عمارت را شانزده‌ طبقه‌ و بنام عباس‌آباد نامیدهاست،،.

مینویسد در طبقه چهارم حوض بزرگی بوده که 120 پا طول قطر دائره آن و بشکل هشت ضلعیاست.شاردن مینویسد شاه‌عباس از احداث این خیابان زیبا خـوشحال‌ و شـادمان‌ بود‌ و هیچ درختیرا بدون حضور شاه‌ غرس‌ نمیکردند‌.این چهارباغ که محل تفریح است یعنی روزها نیز مختص گردشبانوان میباشد.عمارات طرفین خیابان خیلی آراسته و با هم قرینه و جـور‌ و مـتناسب‌ اسـت‌.در عالم‌آراءعباسی مینویسد،،.

{Sعجب چهارباغی اسـت بـهجت‌افزا#گـرش‌ ثانی‌ خلد گویند شاید#چو تاریخ آن دل طلب کرد گفتم#''نهالش بکام دل شه برآید،، 1006S}

و مینویسد آب خیابان‌ و عمارات‌ و باغات‌ از جوی سفید است امـروز چـنانچه از وضـع چنارهای کهن‌سالمشاهده‌ میشود خیابان وسط و جویهای طرفین بـوضع چـهارباغ قدیم باقی و در طرفین بجای آن باغاتعمارات شاهی تجارتخانه‌ها و عمارات شخصی‌ وجود‌ دارد‌ و اهالی بعادت زمان قدیم هنوز گردشگاه و محلمیعاد خود را بـدین خـیابان‌ اخـتصاص‌ داده و از هوای آن محظوظ و مسرور میشوند،،در قسمت آنطرف پل&%LHG028G%

هلال » مهر 1338 - شماره 28 (صفحه 21)

(به تصویر صفحه‌ مـراجعه‌ شود‌)گنبد زیبا و بی‌نظیر مسجد لطف اللّه

آثار تاریخی بجز چنار کهن‌سال روبروی‌ عمارت‌ باغ‌ زرشک کارخانه صنایع پشـم،بـنای دیـگری از قصوردیده نمیشود.

سیاحان اروپائی در آنزمان نوشته‌اند‌ چهارباغ‌ اصفهانست‌ و بالاترین و زیباترینخیابانهائی است کـه در اروپا و جـاهای دیگر دیده نشده است.در این خیابان‌ نام‌ باغ ستاره و باغتخت و باغ طاؤس و باغ نسترن و غیره هـنوز ورد زبـانها و آثـار کمی‌ از‌ بعضی‌ آنها دیده میشود.

ل الله وردیخان-سی و سه چشمه(سال 1006 تا 1011)
در انـتهای‌ جـنوبی‌ خـیابان چهارباغ پل اللّه وردیخان است که بنام بانی و سازنده،آن خواندهمیشود و در‌ همان‌ موقعیکه‌ شاه عباس دستور کـاشتن درخـتان چـهارباغ را میداده رفیق و سپهسالار شاهنیز در ساختمان این پل‌ بوسیله‌ آجر و سنگ‌تراش،فعالیتی بخرج میداد.وضعیت ایـن پل بـا قدیمشتفاوت زیادی نکرده‌ است‌.

ایوانچه‌ها‌ و غرفه‌های زیبا و متناسب طرفین پل که جای نشستن اهـالی و یـا عـبور و مرور استبهمان حالت اولیه‌ باقی‌ است‌.طول این پل 295 متر و عرضش 13/75 متر میباشد.نوشته‌اند کـهدر‌ ابـتدا‌ چهل چشمه داشته و بتدریج سی و سه چشمه در سنوات اخیر قسمت زیادی از بستر،رودخـانه

هلال » مهر 1338 - شماره 28 (صفحه 22)

را‌ تـصرف‌ کـرده و اشجاری غرس نموده بودند.بطوریکه چند چشمهپل از عبور آب محروم‌ گشته‌ و ممکن بود بکلی متروک شـود ولیـدر سال‌ 1330‌ که‌ آقای مصطفی خان مستوفی ریاست شهر دارایاصفهانرا‌ داشت‌ شهامت و شـجاعت بـخرج داده و اراضـی مزبور را ازتصرف غاصبین خارج و مجرای عبور آب‌ چشمه‌ها‌ را باز کرد و اقدامبساختمان دیوارهای‌ سنگی‌ در طرف‌ شـمالی‌ ایـن‌ شـهر است.در دورۀصفویه،ارامنه حق‌ داشتند‌ تا میدانیکه اول پل احداث شده بودجمع شوند و مـال‌التجاره و صـنایع خویش را‌ با‌ صنعتگران اصفهانیتبدیل نمایند و حق نداشتند ازین‌ پل عبور کرده داخل‌ شهر‌ شوند.

(به تصویر صـفحه مـراجعه‌ شود‌)نمای سرسرای ورودی کاخ هشت‌بهشت

در جلو این پل مجسمه رضا شاه کبیر‌ بـر‌ روی سـتونی بارتفاع 5 متر دیده‌ میشود‌ که‌ بر اسـبی سـوار‌ وبـطرف‌ شمال متوجه است اطراف‌ این‌ مجسمه فـعلا مـیدان 23 اسفند و یا میدان مجسمه نامیده میشود.

در شمال شرقی پل‌ یعنی‌ اول خیابانیکه بطرف شرق امـتداد دارد‌،سـاختمان‌ آجری است‌ کهبیاد‌ مقبره‌ کـمال‌الدین اسـمعیل(قبرش در‌ جـهانباره اسـت)سـاخته شده که بطرف پل چوبی و پل خواجوامتداد دارد.

کـاخ هـشت‌بهشت(1080 هجری‌ 1669‌ میلادی).

در طرف شرقی خیابان چهارباغ‌ روبروی‌ خیابان‌ شیخ‌ بهائی‌ سر در قـدیمی‌ و گـج‌بری‌ جلبنظر میکند این سردر متعلق بـکاخ قدیمی و تاریخی است کـه بـنام هشت بهشت و در زمان صفویهمحل‌ پذیـرائی‌ بـوده‌ است.ساختمان این بنا را عده‌ای بزمان‌ شاه‌ عباس‌ دانسته‌ و جمعی‌ بزمان‌ شاهسلیمان بـسال 1061 مـیدانند.شاردن آنرا باغ بلبل خـوانده و مـینویسد"نـمیتوانم از این نکتهخودداری کـنم کـه هنگام گردش در این مـحل کـه مخصوص لذت حظ و عشق ساخته‌ شده است و در حالعبور از اطاقها و شاه‌نشین‌ها آدم چنان تحت تاثیر قرار مـیگرد کـه بگاه بیرون شدن از خود بیخودمیگردد.سـاختمان،بـسیار منقش و زیـبا و دلربـائی اسـت.ساختمانش تودرتو و پیچ در‌ پیـچ‌ است اطراف(به تصویر صفحه مراجعه شود) کاشیکاری ظریف و معری کاریایوان مرتفع جنوبی مسجد شـاهآثار شـاه عباس صفوی

هلال » مهر 1338 - شماره 28 (صفحه 23)

آن از سنگهای زیبای مرمر و طـاریهایش از چـوبهای زریـن دارایـقابها و پنـجره‌های‌ نازک‌ رنگارنگ گـرانبها مـیباشد."گوستمینویسد،این عمارت در وسط باغ باندازۀ دو متر از سطح زمینبلندتر و 35 متر طول و 26/25 متر عرض دارد‌ اطاقهای‌ اینعمارت تـماما مـنقش و گـچ‌بری و درهایش‌ خاتم‌سازی‌ و زیبامیباشد.

طالار وسط گنبدی بـشکل اسـت کـه از یـکنوع پنـجرهساختمان گـردیده در گنبد آن هشت پنجره بطور مساوی باطراف قراردارد که از چوب ساخته‌اند‌ و در‌ وسط این طالار حوضی‌ هشتضلعی‌ بقطر 83 سانتیمتر از مرمر عالی ساخته شده و بحوض مرواریدمعروف است و طوری حجاری شـده که وقتی آب از سوراخهایشخارج میشود چون دانه مروارید میباشد پله‌کانهای این عمارت طوریبنا شده که‌ از‌ هر طرف بعمارت فوقانی و تحتانی عبور و مرورمیشود و دارای غلام گردشها و بالاخانه‌های زیادی است.درختان کهن و چنارهای مـرتبی دارد و قـسمتی از آب و جوی شاهاز برابر عمارت بالائی داخل باین باغ میشود‌.گوید‌،درزمانیکه در‌ اصفهان بودم فتحعلی‍ شاه در این عمارت می‌نشستتماشای رقاصه‌هائیکه میرقصیدند مینمود در و دیوار از اره 'هلالها،گنبدها‌ بالاخره تمام‌ین عمارت سر تـا پای از طـلاتزئین و اشکال و تصاویر گوناگون‌ پرندگا‌،،گلها‌ و غیره بر زیبائی قصر افزوده است و دارایتابلوهای و زیبا است که جلب توجه مینماید''این عمارت را فعلا آقای ‌‌ابوالفتح‌ قـهرمان،،'سـردار اعظم،بموجب دستخطی مالک و در تـصرف دارد از قـرار مشهور در‌ اراضی‌ و باغات‌ قدیمی آنتغیراتی داده و کاخ اصلی بحال خود ولی مخروه باقی است ذخائر آن از بین‌ رفته است یکدعه در دورۀوزارت سید ضیاءالدین،باغ ملی شد.ولی در زمام‌ اه فـقید مـسترد و مجددا‌ درش‌ بسته شـده اسـت.

در سال 1333 که از این عمارت بازدیدی بعمل آمده محتاج به تعمیرات کامل‌ست زیرا

(به تصویر صفحه مراجعه شود)ایوان غربی مسجد جامع اصفهاناز آثار دورۀ سلاجقه‌

(به تصویر صفحه مراجعه شود) آیـات قـرآن اطاف محرابمغولی مسجد جامع اصفهان(قرن هشتم)هجری

هلال » مهر 1338 - شماره 28 (صفحه 24)

(به تصویر صفحه مراجعه شود) محراب گج‌بری مسجد جامعاصفهان فرمان سلطان محمد الجایتوقرن هشتم

نقاشیهای زیبا‌ و گچ‌بریهای‌ عالی نظیر تزئینات عالی‌قاپوی آن از بـین رفـته و آنچه بـاقی است نیز جلب توجهرا مینماید.اشکال وحوش و طیور شکارگاهها که بعضی قدیمی و برخی جدید بر روی کاشی نـقشو در پشت‌ بغلهای‌ اطراف نصب شده جالب توجه و تماشائی است.مساحت فـعلی آنـقریب 7500 مـتر مربع است.

درسه چهارباغ 1118 هجری(1806 میلادی)
مدرسه سلطانی که بمدرسه چهارباغ و مدرسه‌'مادرشاه،مشهور میباشد گرانبهاترین‌ مجموعهکاشی‌کاری‌ اسـت ‌ ‌کـه از هنرهای زیبا دورۀ صفوی باقی مانده در طرف ضلع شرقی خیابان چهارباغ بطول90 متر قـرار دارد.

نـمای خـارجی مدرسه رو بخیابان دارای سردر بسیار عالی‌ و زیبا‌ و اطرافش‌ هفده دهنه ایوان آجریدو طبقه‌ای‌ است‌ که‌ عـقب آنها حجراتی است در پیشانی بالای سردر مدرسه کتبۀ بخط ثلت بر زمینهلاجورد مـانند کتبۀ ایوان شرقی داخـل مـدرسه نوشته‌ شده‌ است‌.

هلال » مهر 1338 - شماره 28 (صفحه 25)

دو مناره دار الضیافهاصفان دورۀ مغول (به تصویر‌ صفحه‌ مراجعه شود)

دور دهانه سر در از کاشیهای فیروزه‌ای و بر روی دو پایه سنگ گلدانی شکل مرمر حجاریشده بسیار‌ زیبا‌ قرار‌ گرفته پهنای دهانه سر در هفت مـتر و طرفین در دو‌ سکوی مرمر عالی وجود داردعبدالرحیم جزائری در سال 1133 هجر است و چهار بیت زیر خط خوش نستعلیق با‌ کاشی‌ سفیدبر‌ زمینه لاجوردی معرق نگاشته و دو هشت لوحه مستطیل روی جرزها نصب‌ شده‌ است.

{Sاحـمد کـه شه سریر لولاک آمد#جا نیست کز آلایش تن پاک آمد#یکحرف ز مجموعه‌ عز‌ و شرفش‌#لولاک اما خلقت الافلاک آمد#دریای سپهر کافتابست کفش#نبود چو علی‌ گوهری‌ اندر‌ صدفش#خورشید گهی بـدر شـود گاه هلال#گر عکس دهد بماه در نجفشS}

در‌ میان‌ مقرس‌کاریهای‌ بالای در روی سوسن وسط تصویر طاوسی است که بال و پر گشوده و از دور‌ میتوانتشبیهاتی‌ برای آن قائل شد در بالای آن حدیث‌''{/انا مدینۀ العلم و علی بـابها‌،،/} بـا‌ خط‌ خوش نوشته شده استقطاربندیها و مقرس‌کاریها و طاوسها و شمسه‌های داخل سردر از بهترین و ظریفترین کاشیهای معرقزمینه‌ لاجورد‌ است.

این دو بیت در چهار لوحه بخط نستعلیق خوب با کاشی سفید‌ زمینه‌ مشکی‌ زیـر طـاق نـگاشته

هلال » مهر 1338 - شماره 28 (صفحه 26)

(به تصویر صفحه مراجعه شـود) مـنارۀ طـوقچی یا باغ خوشخانهدر قرن هشتم‌ دورۀ‌ مغول

شده است.

{Sدانی ز چه این چرخ کهن میگردد#نه بهر تو‌ و نه‌ بهر‌ من مـیگردد#در گـردش او چـون علی آمد بوجود#میبالد و گرد خویشتن میگرددS}

در اصـلی‌ مـدرسه‌ از‌ دو لنگه و یکپارچه چوب ضخیم و روکش نقره مذهبی دارد که از لحاظزرگری‌ و نقاشی‌ و قلمزنی بی‌نظیر و شایان توجه بسیار است.روی لنگه سمت راسـت جـملات زیـر با خطنسخ برجسته در‌ میان‌ دو ترنج نقره کنده شده است.

لنـگه راست بالا:

بسم اللّه الرحمن‌ الرحیم‌

پائین:قال النبی صلی اللّه علیه و آلهو‌ روی‌ لنگه‌ چپ بالا:

{/انا فتحنا لک فـتحا مـبینا‌.انـا‌ مدینه العلم و علی بابها/}

در اطراف لنگه در سمت راست با خط خـوش‌ نـستعلیق‌ هشت فرد شعر بطور برجسته‌ نوشته‌ شده که‌

هلال » مهر 1338 - شماره 28 (صفحه 27)

گنبد‌ مقبره‌ بابا رکن‌الدیناز دورۀ مغول تزئیناتمربوط بدورۀ‌ صـفویه‌ (بـه تـصویر صفحه مراجعه شود)دو فردش این است:

{Sخدیو کشور دین‌ کلب‌ استان عـلی#گـل مـحمدی و گلشن مدینه‌ علم#ابو المظفر سلطانحسین‌ شاه‌ کزو#شکست خاره جهل است‌ از‌ آبگینه عـلم‌'الخ،S}

و در اطـراف لنـگه سمت چپ نیز هشت فرد است که فرد‌ اول‌ و آخر آن نوشته میشود:

{Sبنای‌ مدرسه‌ کـرد‌ هـمتش که شوند‌#در‌ آن قرینه هم اهل‌ قرینه‌ علم#نگاشت کلک بدیع از برای تاریخش#کـشود حـق بـصفاهان در مدینه علم 1120S‌}

کاتب‌ الحروف محمد صالح غفر ذنوبه

رگری‌ و نقاشی‌ و مطلا و منبت‌ و ملیله‌ و قـالب‌...
عـبدالطیف التبریزی برا حفاظت‌ در نقره بدستور مرحوم سید العراقین،متولی مدرسه در سال 1337 هجریدر چـوبی نـصب شـده‌ است‌.

در دالان اشعار بخط نستعلیق از‌ ازهری‌ است‌ که‌ در‌ وصف سلطان و آقا‌ کمال‌ گفته شده استاقا کـمال سـرکار بنائی مدرسه بوده،.در وسط دالان سنگ آب حجاری شده زیبائیست‌ که‌ در‌ اطرافشنام دروازۀ امام بـخط نـسخ و در آخـر‌ نام‌ محمد‌ طاهر‌ بتاریخ‌ شعبان‌ 1110 که قدیمیترین تاریخی است کهدر این مدرسه دیده میشود نـوشته شـده اسـت.

هلال » مهر 1338 - شماره 28 (صفحه 55)

نیز ترجمه شده است.ولی ناگفته نماند که در ادبیات فارسی این سامان دارایـ‌ مـزیت خاصی شده است.شعراء برجسته و مبرز سند این داستان را با بهترین وجهی سروده‌اند و مثنویهای آنان دارایـتاثیر بـسزای میباشند.

این مجموعه که به نشر آن‌''موسسه سندی ادبی،،سعی ورزیده‌ دارایـ‌ چـهار مثنوی و یک قطعۀطویل میباشد.شعرای مزبور عـبارت‌اند از مـیر عـظیم‌الدین‌''عظیم،،ملک‌الشعرای دربار میر فتح علیخانتالپور،میر ضـیاءالدین ضـیا شاعر دربار میر تهاره خان،آزاد شاعر دربار میر مراد‌ علیخان‌،ولی لغاری ونویسنده قـطعه فـقیر قادر بخش‌''بیدل،،همه شعرای نـامبرده مـتعلق به اسـتان سـابق سـند بوده‌اند.

کتاب مزبور ششمین کتابی اسـت کـه از‌ طرف‌ انجمن فوق‌الذکر انتشار یافته است‌ یکی‌ ازشعرای برجسته فارسی زبان و دانـشمند مـعروف آقای سید محمد حفیظ هوشیاری پوری مـقدمه مفصل و جامعو محققانه‌ای دربـارۀ داسـتان هیر و رانجها و کلیه قصص و داسـتانهائی مـربوطه‌ نگاشته‌اند‌.از مطالعهمقدمه مزبور حقایقی‌ که‌ تاکنون مستور بوده بمنصه.ظهور میرسند.

امید مـیرود کـه کتاب مزبور مورد پسند مـطالعه‌کنندگان آثـار شـعرای قدیم قرار گـیرد.

انـجمن ادبی سند لایق سـتایش و تـمجید است که با نشر و اشاعۀ‌ آثار‌ نویسندگان و شعراء ودانشمندانی را که مشعل ادب را فروزان داشته ولی اخـیرا گـمنام شده بودند مجددا جلوه‌گر ساخته اسـت.

({Yبـقیه از صفحه 27)Y}

طـول صـحن مـدرسه از مشرق بمغرب 5-65‌ متر‌ و عـرضش از‌ شمال بجنوب 5-55 مترمیباشد.زمین زیربنای مدرسه و صحن رویهمرفته قریب 8500 متر مربع است.نهر بزرگی کـه‌ بـناممادی فرشادی از زیر دالان و ایوان شرقی بطرف سـرای فـتحیه مـیگذرد‌ شـعبه‌ای‌ از‌ رودخـانه زاینده‌رود است.

چـندین چـنار کهن‌سال از اشجار قدیمش باقی است حوض بزرگ جلو ایوان شمالی در ‌‌زمان‌ مرحومسید العراقین ساخته شده و اخـیرا مـورد اسـتفاده طلاب مدرسه و غیره واقع گردیده در‌ اطراف‌ مـدرسه‌ غـیر ازچـهار ایـوان و چـهار زاویـه اطراف چهل و چهار ایوان تحتانی و فوقانی دارد که در عقب‌ آنهاحجراتی برای سکونت مدرسین و طلاب ساخته شده است.

در این مدرسه غیر از‌ انبار و اطاق سرایدار و غیره‌ جمعا‌ 134 حجره طلبه‌نشین مـوجود استهر حجره زیلوی مخصوصی برای خود دارد.اخیرا عده‌ای از طلاب بسرپرستی آقای سید محمد رضاخراسان که یکی از پیشوایان و اجله علما است در این مدرسه سکنی‌ گرفته و مشغول تحصیل میباشند.

نوروز، روز بی پلیدی، روز نیکی ها و روشنی

رزرو اسکان ، نوروز امسال نیز پذیرای گردشگران عزیزی است که اصفهان را برای گذران تعطیلات انتخاب میکنند. برای اقامت در ایام نوروز در این شهر زیبا و برای اجاره آپارتمان مبله در اصفهان با امکانات کامل با ما تماس بگیرید و اسکانی آسوده داشته باشید.

نظرات() 

اجاره روزانه خانه در اصفهان با رزرو اسکان

ایران کشوری است بـاستانی که آثار تاریخی متعددی را از گذشته‌های دور در دل خود حفظ و نگهداری کرده است تا تاریخ خود را به همگان نشان دهد،اماکن زیبا‌ و تاریخی‌ فراوانی دارد که می‌تواند در فهرست یونسکو به ثبت برسد و بر افتخارات مـا بـیفزاید.

دکتر هاجر سیاه رستمی معتقد است که: سازمان علمی،آموزشی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)در سال‌ 1972‌ کنوانسیونی را با عنوان "کنوانسیون حفاظت از میراث طبیعی و فرهنگی جهان"به تصویب دولت‌ها رساند و مرکزی را بـا نـام"مرکز میراث جهانی"تاسیس کرد.این کنوانسیون که کنوانسیون میراث‌ جهانی‌ است، شرایط و ویژگی‌هایی را که اموال تاریخی و فرهنگی باید دارا باشند تا واجد شرایط شناسایی به عنوان میراث جهانی بـشوند،بـرمی‌شمرد و سپس مقرر می‌دارد که این اموال و بناها در‌ هر‌ کجای‌ جهان که واقع باشند جزء‌ میراث‌ بشری‌ و متعلق به همه انسان‌ها هستند،بنابراین دولت‌ها باید در حفاظت از آنها تلاش کنند.جـمهوری اسـلامی ایـران در 26 فوریه سال‌ 1975‌ این‌ کنوانسیون را پذیـرفت و سـپس درخـواست ثبت سه اثر‌ فرهنگی‌ ارزشمند خود(شامل چغازنبیل،پرسپولیس و میدان نقش جهان)را برای نخستین بار در سال 1979 به کمیته میراث فرهنگی‌ یـونسکو‌ ارایـه‌ کـرد که کمیته میراث جهانی گروهی از کارشناسان را برای‌ ارزیـابی بـناهای مذکور به ایران اعزام کرد که به دنبال نظر مساعد گروه ارزیاب در مورد میدان نقش‌ جهان‌ که‌ در 9 مه 1979 بـه ایـن کـمیته ارایه شد،تقاضای ثبت این‌ اثر‌ را پذیرفت و به این تـرتیب میدان نقش جهان به شماره 115 در فهرست میراث جهانی ثبت‌ شد‌.همچنین‌ دو اثر دیگر نیز به شماره‌های 113 و 114 به ثـبت رسـیدند.

طـبق‌ کنوانسیون‌ میراث‌ جهانی و دستور العمل اجرایی آن‌که در 2 فوریه 2005 به تصویب رسـیده، دولتـ‌ها باید از‌ آن‌ حفاظت‌ کنند و هرگونه تغییر و دخل و تصرف در این منطقه باید زیر نظر کمیته میراث جـهانی‌ بـاشد‌.از جـمله نکاتی که در منطقه حایل باید رعایت شود این است که‌ نباید‌ هـیچ‌ بـنایی در مـنطقه حایل میراث فرهنگی جهانی مرتفع‌تر از بنای اصلی ساخته شود،زیرا‌ وجود‌ بناهای مرتفع‌تر در ایـن مـنطقه حـرم منظر آسمانی این بناها را می‌شکند.آنچه‌ در‌ میدان‌ نقش جهان اتفاق افتاده،دقیقا این اسـت کـه برجی با کاربری تجاری -فرهنگی در فاصله‌ 760‌ متری این میدان-که جزو منطقه حـایل اسـت بـه ارتفاع 48 متر‌ بنا‌ شده‌، به دلیل آن‌که ارتفاع آن از بناهای میدان نقش جهان بیشتر اسـت،حـریم منظر آسمانی‌ این‌ میدان‌ را شکسته است.

از سال گذشته یعنی 13 بهمن سال 1383 (اول‌ فوریه‌ سـال 2005)،گـزارش نـهایی از روند رو

اصفهان دیگر میهمان پذیر نیست

(تصویرتصویر) مرتضی بلوکی

(تصویرتصویر‌)

-اشاره‌:

اگرچه خارجی‌ها بنا بـه دلایـلی تمایل چندانی به سفر به ایران از‌ خود‌ نشان نمی‌دهند و همین مساله سـبب گـردیده اسـت‌ از‌ میزان‌ توریست‌ها کاسته شود،ایرانیان هم به خارجی‌ها‌ پیوسته‌ و از سفر در داخل کشور خودداری می‌کنند.

کـاهش سـفرهای تـوریستی دلایل بسیاری دارد‌ که‌ یکی از آنها مشخص نبودن‌ خدمات‌رسانی‌ به توریست‌ها‌ و یا‌ در‌ حـقیقت پذیـرش میهمانان از سوی شهروندان‌ و مسوولین‌ مناطق توریستی است.به همین دلیل سازمان‌های ذیربط از جمله گردشگری باید‌ شـرایط‌ را بـه گونه‌ای تغییر دهند تا‌ زمینه برای پذیرش میهمانان‌ در‌ شهرهای توریستی بیش از پیـش‌ مـهیا‌ شود.آنچه در زیر می‌آید گزارش گونه‌ا اسـت دربـاره بـرخوردی که با توریست‌های‌ وطنی‌ در اصفهان می‌شود.

*** 14 و 15‌ خـردادماه‌ بـه‌ مناسب رحلت امام‌ خمینی‌ (ره)که مقارن با‌ پنج‌شنبه‌،جمعه و شنبه بود هموطنان عـلی الخـصوص شهروندان تهرانی برای این‌که چـند روزی را در‌ خـارج‌ از شهر سـر کـنند بـه شهرهای‌ مختلف‌ سفر کردند‌.در‌ این‌ مـدت اصـفهان یکی از‌ شهرهای شلوغ و به اصطلاح میهمان‌پذیر بود.اما جالب این‌که اصفهان بـا آن هـمه قدمت و تاریخ‌ و....دیگر‌ مهمان‌پذیر نیست و رغـبتی برای پذیرش میهمانان‌ نـدارد‌.کـسانی‌ که‌ در‌ این ایام به‌ اصـفهان‌ سـفر کرده بودند همگی شاهد بودند که این شهر در این ایام تا چه انـدازه شـلوغ‌،بی‌نظم‌ و سردرگم‌ بود.تمام هـتل‌ها و مـسافرخانه‌ها در رزرو کـسانی‌ بود‌ که‌ از‌ قـبل‌ ایـن‌ مکان‌ها را اجاره کردند بـودند تـا با مبالغ بالاتری به اجاره میهمانان برسانند.ضمنا هیچ‌گونه همکاری توسط شهرداری،فرمانداری.نـیروی انـتظامی و دیگر سازمان‌ها نیز با میهمانان نـمی‌شد‌.بـه‌طوری که افـرادی کـه بـا خانواده‌های خود به ایـن شهر سفر

گزارش » تیر 1384 - شماره 165 (صفحه 71)

به تعدیل برج جهان‌نما به مرکز میراث جهانی یونسکو ارسال شد تا بـراساس ان در جـلسه آینده مرکز میراث‌ جهانی‌ که در جـولای سـال 2005(تـیر 1384)در آفـریقای جـنوی برگزار خواهد شـد دربـاره میدان نقش جهان تصمیم‌گیری کند.ایران نتوانست تا پایان موعد مقرر گزارش خود را به‌ کمیته‌ ارایـه نـماید امـا با توجه به فعالیت‌های مثبت اخیر مـسوولان ایـرانی،یـونسکو تـا حـدود یـک ماه دیگر همچنان منتظر دریافت این گزارش خواهد‌ بود‌.

محمد علی دادخواه سخنگوی کانون‌ مدافعان‌ حقوق بشر،نفع شخصی را در اتمام و راه‌اندازی برج جهان‌نما دخیل دانسته و متذکر مـی‌شود:اگر به درستی به میراث فرهنگی اعتبار داده می‌شد، هرگز‌ به‌ یک مساله مادی که‌ ارزش‌ چندانی ندارد، ارج نمی‌گذاشتند.به عنوان نمونه مدیران شهری اعلام می‌کنند که این اشتباه ناشی از تـصمیم‌گیری غـلط مدیران پیشین است.اگر این موضوع را بپذیریم پس تقصیر متوجه مدیران‌ فعلی‌ نیست و باید امر اشتباهی که جملگی به آن پای می‌فشارند، را هرچه سریع‌تر ختم کنیم.چون قانون در مورد حفظ میراث فـرهنگی اجـازه طرح و تعقیب دعوا را داده است هرچند‌ این‌ یک خلاء‌ قانونی است که در قانون عادی،وجود دارد.

در اصل 40 قانون اساسی بر این نکته پای‌ فشرده کـه هـیچ کس نمی‌تواند احقاق حق خـود را وسـیله‌ای قرار‌ دهد‌ که‌ دیگران از حق خود محروم شوند.براین اساس باید بگوییم اعمال حقی که دولت می‌خواهد،از سوی ‌‌مردم‌ است که منشاء قدرتند،بنابراین بـاید ایـن مساله را پذیرفت که اشـخاص نـیز‌ بتوانند‌ به‌ صورت فردی نسبت به اقداماتی که سبب صدمه و لطمه به میراث فرهنگی می‌شود به نام‌ شاکی(نه اعلان جرم)دخالت کنند. اگرچه از موضع نگرش حقوق بشر این‌ مـساله حـل شده است‌ و با‌ توجه به ماده 27 اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده 15 میثاق فرهنگی و اجتماعی، این حق برای هر ایرانی وجود دارد که با توجه به ماده 9 قانون مدنی ایران که مـعاهدات را‌ در زمـره قانون داخـلی دانسته،مبادرت به طرح دعوا کند

این وکیل دادگستری یادآور می‌شود:در ایران فقط چهار اثر تاریخی مـورد حمایت یونسکو قرار گرفته است که عبارتند از چغازنبیل‌،پاسارگاد‌، تخت جـمشید و مـیدان نـقش جهان.می‌بینیم که تنها یک اثر متعلق به تمدن اسلامی است.من بر این باورم کهنظامی کـه ‌ ‌داعـیه‌دار پاسداری از تمدن و فرهنگ اسلامی است،باید در‌ زمینه‌ حفظ و حمایت جهانی این تنها اثـر اسـلامی کـه مورد حمایت یونسکو است پیش از این دقت و مراقبت نماید. از موضع و نگرش اقتصادی،متذکر می‌شوم کـه درآمد صنعت توریسم بسیاری‌ از‌ کشورها،از درآمد نفت،بیشتر است و با وجود آن‌که ایـران از نظر تعداد آثار تـاریخی و مـقبولیت آن در زمره 16 کشور اول جهان قرار دارد،ولی متاسفانه از نظر‌ جذب‌ توریست‌ در رتبه 148 هستیم.این‌ بررسی‌ تلخ‌ حاکی از آن است که مدیریت کلان توجه شایسته‌ای به این میراث گرانقدر نکرده است.علاوه بر آن اعتبار و حیثیت سـرزمینما‌ که‌ هر‌ روز بیش از گذشته مورد توجه جهانیان قرار‌ می‌گیرد‌.مساله جهان‌نما،فاجعه تلخی است:نخست توجه نداشتن به قانون داخلی و احداث بنا در حریم آثار تاریخی.دوم بی‌توجهی‌ به‌ ضوابط‌ قانونی و کرده بـودند بـه ناچار برای استراحت از چادرهای مسافتری‌ و یا از فضای سبز پارک‌ها استفاده می‌کردند که این عمل هم با مخالفت شدید ماموران نیروی اسنتظامی و شهرداری‌ اصفهن‌ مواجه‌ بود. مسافرانی که ناگزیر در اطراف زایـنده‌رود و سـی و سه پل اصفهان‌ به‌ استراحت پرداخته بودند ناگهان در اواخر شب با گروهی از اماموران انتظامی و شهرداری مواجه شدند که‌ به‌ زور‌ آنها را از چادرهای مسافری بیرون می‌کشیدند و می‌گفتند اسرتاحت در چار در‌ این‌ محل‌ مـمنوع اسـت ولی بدون چادر می‌توانید در پارک اقامت کنید.جالب‌تر این‌که وقتی از‌ آنها‌ سوال‌ می‌شد علت چیست؟می‌گفتند برای امنیت خود مسافران است آیا به راستی برقراری امنیت مسافران آن‌ هم‌ در شهر بزرگی نظیر اصـفهان و مـکان تـوریستی مثل اطراف زاینده‌رود و سی و سـه پل‌ در‌ مـرکز‌ شـهر تا این حد ناممکن است؟آیا امنیت مردم در داخل چادرهای مسافرتی کمتر از استراحت‌ در‌ کنار خیابان و فضای سبز اس؟آیا ناامن بودن و امکان به سرقت رفـتن اثـایه مـردم در‌ داخل‌ چادر‌ بیشتر است یابیرون از آن؟ناگفته نماند مسوولین مـربوطه در اصـفهان پارکی را برای مسافرین در نظر‌ گرفته‌ بودند وی آیا تمامی مسافران را می‌توان در یک پارک جای داد؟و این‌که‌ مامورین‌ رفع‌ سد معبر شهرداری اصـفهان بـه چـه دلیل حرمت‌شکنی می‌کنند و آنها را از پارک و محل اقامتشان‌ اخراج‌ می‌نمایند؟اگر از‌ آنها درباره ایـن برخوردها سوال می‌شد می‌گفتند، مگر کارت دعوت داده بودیم‌ بیایید‌ اصفهان.این اقدامات در شهر توریستی اصفهان در شرایطی روی می‌دهد کـه هـمواره بـرای جذب توریست‌ به‌ ایران شعار می‌دهیم.

زمانی که با هموطنان خـود چـنین برخورد می‌کنیم و تمایلی‌ به‌ خدمات‌رسانی به آنها نداریم چگونه است که‌ می‌خواهیم‌ از‌ اقصی نقاط جهان بـه ایـران مـیهمان دعوت‌ کنیم‌ و از آنها بخواهیم بر سر سفره‌مان بنشینند؟برای جذب توریست باید به آنـها بـه چـشم‌ مهمان‌ نگریسته و سعی کرد از هیچ‌ کوششی‌ برای خدمات‌رسانی‌ به‌ آنها‌ دریغ نورزید. بیرون رانـدن از چـادرهای‌ مـسافرتی‌ و یا گران کردن هزینه هتل‌ها و مسافرخانه‌ها در ایام خاص،با جذب توریست‌ مغایرت‌ داشته و نـمونه‌ی بـازر فرصت‌طلبی سودجویانه است‌ که لطمه‌ای اساسی به‌ اعتبار‌ ایران می‌زند.

جهت اسکان موقت در این شهر روی ما حساب کنید! خانه اجاره ای روزانه در اصفهان با تمام امکانات

نظرات() 

چهارشنبه 27 دی 1396

مسجد جامع اصفهان

نویسنده: کاغذ دیواری کاغذ دیواری   

مسجد جامع اصفهان

مسجد جـامع‌ اصـفهان‌ نـه‌ تنها از نظر ارزش‌های معماری و هنری دارای اهمیت است، بلکه به عنوان پایگاه مستحکم اقتصادی‌ و اجتماعی و مـذهبی، در دوران حیات خود، نقش مهمی را ایفا کرده است. از‌ دید معماران و مورخان هنر‌، این‌ بـنا به عنوان دایرةالمعارف هـنر و مـعماری بررسی شده است. از دید بعضی از کارشناسان، یادگارنویسی بر دیوار بناهای تاریخی نوعی تخریب به شمار می‌رود؛ اما پاره‌ای از این دست‌نوشته‌ها حاوی اطلاعات‌ اجتماعی، اقتصادی، مذهبی و ادبی مهمی بوده که انعکاسی از حـوادث و وقایع زمان خود هستند و همچون اسنادی ارزشمند ناگفته‌هایی درباره زمان تاریخی خود دارند. هدف از این پژوهش، شناخت این گروه از‌ ارز‏ش‌هاست‌. در پژوهش حاضر ضمن معرفی دست‌نوشته‌ها، تلاش بر آن است تا این اطـلاعات از درون آنـ‌ها استخراج شود. پرسش مطرح شده آن است که در یادگاری‌های مسجد جامع چه اطلاعات‌ تاریخی‌ نهفته بوده و میزان ارتباط متن نوشته‎ها با این مکان مذهبی تا چه حد است. این دست‌نوشته‌ها بـه لحـاظ شیوه نگارش و سبک ادبی و تنوع محتوایی درخور بررسی بوده و معرف ادبیات‌ عامیانه‌ و اعتقادات مردمی هستند که یادگاری‌هایشان همچون اسناد و مدارک تاریخی در مسجد به جای مانده است. بیشتر موضوعاتی کـه در ایـن دست‌نوشته‌ها به آن‌ها اشاره شده عبارت است از: آیات‌ قرآنی‌ و حدیث‌، اشعار، نوشته‌های ترکیبی، اسم نویسنده‌ و تاریخ‌، درخواست‌ها‌، شرحِ‌حال نویسی، تمرین خط و درخواست حفظ نوشته و تعدادی یادگارنگاره با نقوش مـختلف بـر روی ازارهـ‌های سنگی و دیوارهای گچی و ستون‌های مـسجد. در‌ ایـن‌ مـقاله‌ که بیشتر حاصل کارهای میدانی نگارندگان است، تمام‌ قسمت‌های‌ مسجد بررسی شده و تا حد امکان سعی شده است، یادگاری‌ها و دست‌نوشته‌ها بـا دقـت کـافی خوانده شده و نوع خط و سطح‌ خوشنویسی‌ و محتوای‌ آنـ‌ها نـیز مشخص شود.

انگیزه اصلی‌ انسان‌ در نوشتنِ یادگار بر بناهای تاریخی به درستی مشخص نیست و به راحتی نـمی‌توان‌ دربـاره‌ آنـ‌ قضاوت کرد. رایج‌ترین نظر در این باره، تمنای جاودانگی است که از دیـرباز در‌ اسـطوره‌ها‌ و ادیان مختلف به چالش کشیده شده است. نوشتن یادگاری در بناهای مذهبی، به‌ عنوان‌ رفتاری‌ آیینی، انـدیشه آخـرت را در ذهـن آدمیان تقویت می‌کند. مسجد جامع به لحاظ ویژگی‌های معماری‌ و تزیینی‌ بدان حـد درخـور تـوجه است که دست‌نوشته‌های بنا از دید پژوهشگران به‌ دور‌ مانده‌ و توجه آن‌ها به دیگر جنبه‌های پررنـگ مـسجد مـعطوف شده است. این مسئله نگارندگان را بر‌ آن‌ داشت‌ که پژوهش حاضر را انجام دهند؛ چـون بـا مطالعه این آثار می‌توان‌ ارزش‌های‌ نهفته در این بنا را آشکار کرد. در این راستا، پرسـش پژوهـش ایـن است که یادگاری‌ها‌ چه‌ اطلاعاتی از نادیده‌های تاریخی دوره خود روشن می‌کنند و خطوط رایج در این‌ دسـت‌نوشته‌ها‌ کـدام‌اند و بیشتر متعلق به کدام یک از‌ اقشار‌ جامعه‌ هستند.

در این پژوهش، ضمن نگاهی مـختصر‌ بـه‌ تـاریخچه مسجد جامع اصفهان، موقعیت مکانی این یادگاری‌ها بررسی شده و با مطالعه آماری‌ آن‌ها‌، تراکم زمـانی و مـکانی و خوانایی آن‌ها‌ نیز‌ تحلیل شده‌ است‌. همچنین‌، متن یادگاری‌ها با توجه بـه مـوضوع‌ و مـحتوای‌ آن‌ها بررسی و به نه گروه طبقه‌بندی شده و سپس بر اساس داده‌های خطوط‌ و تحلیل‌های‌ ارائه شده از آن، نـتیجه‌گیری نـهایی‌ بـه عمل آمده است‌.

پیشینه‌ تحقیق

پیشینه یادگارنویسی دامنه‏ زمانی‌ گسترده‌ای‌ را در بر مـی‌گیرد. ابـوالحسن هروی صاحب سفرنامه‌ای با عنوان «الاشارات الی معرفة‌ الزیارات‌» است. وی در نیمه دوم‌ سده‌ 6 ق/12‌م، به شهرهای بسیاری‌ سـفر‌ کـرده و یادگاری‌هایی را در‌ بناهای‌ مختلف از خود بر جای گذاشته است.1 مدرسه مادرشاه اصفهان (مـدرسه چـهارباغ) از جمله‌ بناهایی‌ است که یادگاری‌های آن مطالعه شـده‌ اسـت‌. در سـال‌ 1291‌ق/1912‌م2 و به دستور ظلّ‌السلطان، محمدباقر‌ در کتاب یادگاری‌های مـدرسه چـهارباغ اصفهان، یادگاری‌های این مدرسه را بررسی کرده و بر اساس محتوای‌ یادگاری‏ها‌، آن‌ها را به صـورت کـلی طبقه‌بندی‌ کرده‌ است‌. شاهمندی‌ و شـهیدانی‌ بـقعه پیربکران را‌ در‌ دورهـ‌های تـاریخی، بـا دامنه زمانی ایلخانی تا قاجار، مـدنظر قـرار داده‌اند. در مزار مولانا زین‌العابدین ابوبکر‌ تایبادی‌، صالحی‌ کاخکی ضمن معرفی برخی از دسـت‏نوشته‏ها، بـه‌ بازخوانی‌ خطوطی‌ پرداخته‌ است‌ که‌ پیـش از آن خوانده شده بود. ایـشان هـمچنین به معرفی دست‌نوشته‌‏های گنبدخانه‏ تـربت شـیخ جام پرداخته است. خسروجردی و محمدی در دایره‏المعارف بناهای ایران در دوره اسلامی، به‌ یادگاری‌های مدرسه غـیاثیه خـرگرد خواف در حجره‌های طلاب، با دامـنه زمـانی 994 تـا 1110 ق/1615 تا 1731م اشاره کـرده‌اند. در پژوهـش حاضر خوانش، معرفی بـنا، بـررسی و طبقه‌بندی تاریخی و موضوعی و نگارشیِ‌ یادگاری‌ها‌ و گاه بازخوانی آن‌ها در پژوهش‌های پیشین بررسی شده و ضمن شـناسایی صـاحب شعر یا متن دیوار نوشته، بـه تـحلیل‌های مکانی و زمـانیِ دسـت‌نوشته‌ها و نـیز طبقه‌بندی کامل‌تری از محتوای آنـ‌ها پرداخته شده‌ است‌.

روش تحقیق

گردآوری اطلاعات با شناسایی و مستندنگاری دست‌نوشته‌های مسجد جامع اصفهان، به شـیوه مـیدانی و عکس‌برداری از آن‌ها انجام شد. متن و تـصاویر بـه

پژوهش های تاریخی » تابستان 1395 - شماره 30 (صفحه 119)

عـنوان‌ مـاده‌ خـامِ اولیه پژوهش بـود. مـطالعات‌ کتابخانه‌ای‌ به همراه خواندنِ نوشته‌ها، طبقه‌بندی و تحلیل آن‌ها را میسر کرد.

تاریخچه‏ مسجد جامع اصفهان

مسجد جـامع اصـفهان فـرآیند توسعه شهری است که پس از‌ فتح‌ اصفهان صـورت گـرفته اسـت‌. دربـاره‌ فـتح اصـفهان و فاتح آن، نقل قول واحدی در منابع تاریخی اسلامی دیده نمی‌شود. برخی از مورخان آن را سال 21 ق/642 م (طبری، 1362: ۱۳۰ تا 138) و برخی دیگر، سال 23‌ و 24‌ ق/644 و 645 م دانسته‌اند (بلاذری، 1337: 137؛ یعقوبی، 1356: 50؛ ابن‌فقیه، 1379: 95). مسلمانان در سال 21 ق/64 م، تازه نهاوند را فتح کـرده بودند و حمله بزرگ به اصفهان که فاصله بسیاری‌ با‌ نهاوند داشت‌، بدون فتح شهرهای مسیر راه، امکان‌پذیر نبود؛ پس شایسته آن است که روایت بلاذری را درباره حمله‌ به اصفهان بپذیریم که طبق نـظر او ایـن حمله در سال‌ 23‌ ق/644‌ م صورت گرفته است (منتظرالقائم، 1377: 29). همچنین فاتح این شهر را عبدالله ابن بُدَیل خُزاعی (بلاذری، 1377‌: ‌‌138‌؛ منتظرالقائم، 1377: 32) می‌دانند.

نخستین مسجد جامع اصفهان در ناحیه‎ جی ساخته شد‌ که‌ در‌ مقایسه با یـهودیه، وضـعیت دفاعی مناسب‌تری داشت. در قرن 2 ق/8 م، مرکز حکومتی از جی به خوزینان‌، دهکده‌ای میان جی و یهودیه، منتقل شد. دومین مسجد جامع اصفهان نیز در این‌ ناحیه بـر پا شـد‌ که‌ محل آن در بافت فعلی شـهر چـندان مشخص نیست (گوبه، 1365: 285). با روی کار آمدن خلیفه منصور عباسی، بار دیگر اصفهان رو به آبادانی نهاد و سومین مسجد جامع در ناحیه‌ یهودیه ساخته شد. بنای اولیـه ایـن مسجد به سبک شـبستانی بـا حیاط مرکزی ساخته شد و در دوره خلیفه معتصم (۲۱۸ تا 227 ق/ 839 تا 848 م) و خلیفه مقتدر (۲۹۵ تا 320 ق/ 916‌ تا‌ 941 م) بازسازی شد و توسعه یافت (مافروخی، 1385: 20).

در زمان صاحب بن عباد (۳۲۶ تا 385 ق/947 تا 1006 م)، وزیر حاکمان آل‌بویه، مسجد جامع اصفهان از طـرف صـحن گسترش یافت‌ و با‌ افزودن یک ردیف ستونِ آجری، با تزییناتِ خاصِ این دوره، شبستان‌های اطرافِ حیاط را از چهار جهت توسعه دادند (Galdieri,2011:56). با روی کار آمدن ملکشاه سلجوقی و قدرت‌ گرفتن‌ وزیر مقتدر وی، خواجه نـظام‌الملک، اولیـن تغییرات اسـاسی در بنای مسجد جامع صورت گرفت و گنبدخانه جنوبی، موسوم به گنبد خواجه نظام‌الملک، ساخته شد. برای ساخت ایـن گنبدخانه، بیست‌وچهار عدد‌ از‌ ستون‌های‌ شبستان دوره عباسی شکسته شد‌ (گالدیری‌، 1392‌: 197). در سال 481 ق/1102 م، دومـین گـنبد را بـه نام گنبد تاج‌الملک رقیب و جانشین نظام‌الملک در ضلع شمالی مسجد ساخت. پس‌ از‌ آن‌ با ساخت چهار ایوان، یـعنی ‌ ‌ایـوان جنوبی (صفه‌ صاحب‌)، ایوان شمالی (صفه درویش)، ایوان شرقی (صفه شاگرد) و ایوان غـربی (صـفه اسـتاد)، مسجد شبستانی به مسجد چهار ایوانی تبدیل‌ شد‌ (گالدیری‌، 1370: 21).

تغییرات بعدی مسجد، منحصر به تـوسعه الحاقات و تزیینات‌ آن بود. در زمان سلطان محمد خدابنده، به مسجد توجه شد و به تـاریخ 710 ق/1331 م، در شمال ایوان‌ غربیِ‌ مـسجد‌، مـحرابِ گچبری زیبایی ساخته شد که اکنون به نام محراب اولجایتو‌ معروف‌ است. در همین دوره، نمای یک طبقه رو به صحن دو طبقه شد (گدار، 1371: 284‌ تا‌ 287‌). در سال 757 ق/1378 م امیر مبارزالدین محمد مظفری، اصفهان را محاصره و سرانجام‌ تـصرف‌ کرد‌ (جناب، 1376 : 237). در این دوره، شبستان شمالی بین گنبد خاکی و

پژوهش های تاریخی » تابستان 1395 - شماره 30 (صفحه 120)

ایوان شمالیِ صفه‌ عمر‌ ساخته‌ شده و مدرسه مظفری نیز، در ضلع شمال شرقی و شرقی مسجد بنا شد (گدار، 1371‌: ۶۱‌ تا 64). با حمله تیمور به اصـفهان در سـال 789 ق/1410 م، به دستور‌ وی‌ مردم‌ اصفهان قتل‌عام شدند؛ اما جانشینان وی، با هدایت وزیران مدبّرشان، در شهرهای تحت حکومت‌ خود‌ مانند مشهد، هرات، سمرقند و اصفهان طرح‌های عمران و آبادانی را در پیش گرفتند. مسجد‌ جامع‌ اصـفهان‌ نـیز از این توجه بی‌نصیب نماند و در زمان شاهرخ، شبستانی در ضلع شرقی مسجد ساخته‌ شد‌ و برای آنکه ورود به مسجد آسان‌تر شود، در ضلع غربی مسجد سردری‌ را‌ بنا‌ کرد که به نام او به یـادگار مـانده است (گدار، 1346: 67). همچنین تزیین‌ها و کاشی‌کاری‌های‌ رو‌ به‌ صحن به آن اضافه شد (گدار، 1371: 287).

در سال 857 ق/1478‌ م، اصفهان‌ در قلمرو نفوذ ترکمانان قراقویونلو قرار گرفت و رئیس آن‌ها، یعنی اوزون حسن، دست به تعمیرات اساسی‌ در‌ مسجد جـامع زد. کـتیبه‌ای کـه در مقرنس‌های ایوان جنوبی است، از تـعمیر‌ کـلی‌ مـسجد و بازسازی پوشش ایوان جنوبی و ساخت دو‌ مناره‌ بر‌ فراز آن حکایت دارد (هنرفر، 1373: 69‌). پس‌ از آن در دوره صفوی، شبستانی در ضلع غربی و نیز شبستان صفوی در‌ جنوب‌ غربی مـسجد و بـا تـغییر در‌ قسمتی‌ از شبستان‌ تیموری‌ ساخته‌ شده و کاشی‌کاری‌های نفیسی بـه مـسجد اضافه‌ شد‌. در سال 1134 ق/1755 م و با شکست شاه سلطان حسین از افغان‌ها، صدمات‌ بسیاری‌ به شهر وارد شد؛ اما مسجد‌ اهمیت خود را حـفظ‌ کـرد‌. در ایـوان مدرسه مظفری، کتیبه‌ای‌ به‌ تاریخ 1139 ق/1760 م به دستوری که اشرف افـغان برای تعمیر مسجد داده است‌، اشاره‌ می‌کند (هنرفر، ۱۳۷۳: 71). در‌ سال‌ 1163‌ ق/1784 م، کریم‌خان زند‌ اصفهان‌ را تصرف کرد و برادر‌ خود‌ را به ولایت آن گـماشت. پس از مـرگ کـریم‌خان در سال 1193 ق/1814 م، آشوب‌ و هرج‌ و مرج به اصفهان بازگشت. از دوره‏‌ زندیه‌، نقاشی دیـواری‌ بـا‌ کتیبه‌ای‌ به تاریخ 1199 ق/1820‌ م در گاو چاه مسجد به جای مانده است (بهرامی، 1358: 193). بر اساس کتیبه کاشی‌کاریِ‌ سـردر‌ ورودی فـعلی مـسجد به تاریخ 1218‌ ق/1839‌ م مرمت‌ این‌ سردر‌ و بازار جنب سقاخانه‌ آن‌، در زمان فتحعلی‌شاه صـورت گـرفته اسـت (هنرفر، ۱۳۴۴: 146).

یادگاری و دست‌نوشته‌های مسجد جامع اصفهان

دست‌نوشته‌های به‌ جای‌ مانده‌ در کل مسجد جامع کـه بـررسی و مـطالعه‌ شد‌، 338‌ اثر‌ بودند‌. بیشترین‌ یادگاری در گنبدخانه نظام‌الملک سمت قبله و کمترین آن در ایوان شرقی نوشته شـده بـود. در شبستانِ ورودیِ شمال غربی در مجاورِ مقبره مجلسی نیز، تعداد بسیاری یادگاری‌ نوشته شـده بـود. در ایـوان غربی، هیچ گونه اثری از یادگاری دیده نشد (نمودار 1) (نقشه 1).

نقشه 1: موقعیت مکانی بخش‌های مـسجد جـامع اصفهان (آرشیو مسجد جامع اصفهان).

از نظر خصوصیات نوشتاری‌، بخش‌ عمده یادگاری‌ها‏ که بـیشتر از مـرکب بـرای نوشتن آن‌ها استفاده شده است، در گذر زمان محو شده‌اند و نیمه خوانا یا ناخوانا هستند.

پژوهش های تاریخی » تابستان 1395 - شماره 30 (صفحه 121)

تـنها بـخش محدودی از این نوشته‌ها به‌ طور‌ کامل خوانده می‌شوند (نمودار 2). 93 دست‌نوشته تاریخ‌دار هـستند و فـاصله زمـانی ۸۲۰ تا 1331 ق/1441 تا 1954 م را در بر می‌گیرند (نمودار 3). بیشتر یادگاری‌ها‌ متعلق‌ به قرن سیزدهم و چهاردهم قمری‌/نوزدهم‌ و بـیستم مـیلادی ، یـعنی هم‌زمان با دوره قاجار هستند.

/نمودار 1: تراکم مکانی یادگاری‌های مسجد جامع اصفهان (نـگارندگان، 1393).

/

نـمودار 2: تراکم خوانایی یادگاری‌های مسجد جامع اصفهان‌ (نگارندگان‌، 1393).

/

نمودار 3: تراکم زمانی‌ یادگاری‌های‌ مسجد جامع اصفهان (نگارندگان، 1393).

قـدیمی‌ترین دسـت نوشته تاریخ‌دار در محل گنبدخانه شمالی مدرسه مظفری، به تاریخ 820 ق/1441 م نوشته شده اسـت:

«کـمترین محمدحسین وارد این مکان شریف شدم و حاجت‌ پنـد‌ از کـار بـد طلب نمودم الهی آله عبا تو را قسم مـی‌دهم کـه مرا ناامید مکن یوم 4 شهر 820 ربیع‌الاول» {خط تحریری} (شکل 1)

جدیدترین دست‌نوشته مربوط بـه تـاریخ 1331 ق/1952‌ م در‌ ایوان جنوبی‌ دیده می‌شود:

«یـادگار العـبد حقیر اقـل... اسـدالله امـیرعلی العبد الاقل الموسوی... بنده یادگار نـوشتم... رمـضان‌المبارک سنه 1331‌» {خط تحریری} (شکل 2)

شکل 1: تصویرگنبدخانه شمالی مدرسه مظفری

(نگارندگان، 1393).

شکل‌2: تـصویر‌ ایـوان‌ جنوبی (نگارندگان، 1393).

پژوهش های تاریخی » تابستان 1395 - شماره 30 (صفحه 122)

متن و خط یادگاری‌ها

یـادگاری‌ها به نظم و نثر نـوشته شـده و برخی از این نوشته‌ها، به ‌‌صـورت‌ تـرکیبی از نظم، نثر، آیات قرآنی و احادیث و اشعار است.

یادگاری‌های نثر با موضوعات‌ و محتوای‌ مـتنوعی‌ نـوشته شده است و اسم نویسنده و تـاریخ، التـماس دعـا، دردِ دل، آیات قرآنی و حـدیث، درخـواست حفظ‌ نوشته، تاریخ واقـعه و تـمرین خط بر روی دیوار را شامل می‌شوند.

این یادگاری‌ها‌ با خط ثلث، نسخ‌، محقق‌، نستعلیق، شـکسته نـستعلیق و بخش عمده آن‌ها با خطوط تـحریری نـوشته شده‏ اسـت.

مـوضوع

مـحتوی یادگاری‌ها بسیار متنوع اسـت و از بیان خاطرات و احساسات، گلایه، اعتقادات مذهبی تا طلب آمرزش و التماس دعا و نوشتن‌ آیات قرآنی و ادعـیه را در بـر می‌گیرد. موضوع این دست‌نوشته‌ها در 9 گروه درخـور بـررسی اسـت کـه بـه شرح زیر مـی‌باشند:

. آیـات قرآنی، ادعیه، احادیث و نام امامان و پیامبر اسلام(ص)؛ این گروه از‌ دست‌نوشته‌ها‌ به طور معمول خوش خط و در بـعضی مـواقع، بـا خط نسخ یا ثلث نوشته شده‌اند. ایـن نـوشته‌ها کـه اغـلب شـامل آیـه 156 سوره بقره، آیه ۵۱ و 52 سوره قلم، سوره‌ نصر‌ و دعای معروف شیعی نادعلی هستند، بیشتر در گنبدخانه نظام‌الملک، ایوان جنوبی، ورودی شمال غربی و به ندرت در شبستان شمال شرقی گنبدِ تاج‌الملک و ایـوان شمالی نوشته شده‌اند. این نوشته‌ها موضوع‌های‌ ترکیبی‌ را شامل می‌شوند؛ سوره‌های قرآنی مثل سوره انشقاق و توحید همراه با شعری با مضامین مذهبی:

«فردا که بود اذالسماء انشقّت[اذا] النجوم انکدرتاندر عرصات گـویم ... قـتلتمراتب امر مؤمنان حاج نجف‌ قلی‌ محلاتی‌ سنه 1104» {خط ثلث} (شکل‌ 3).

و

«... پاکت‌ قل‌ هو الله احداستهاله باغ توحید تو اله الصمدلم یلد... و لم یولد و لا... میوه ولم یکن ... له کفواً احدالفقیر الحقیر محمد زکی‌ سنه‌ 1105‌» {خـط نـستعلیق} (شکل 4).

/

شکل3 : تصویر مدرسه مظفری (نگارندگان‌، 1393‌).

شکل 4: تصویر ایوان شمالی (نگارندگان، 1393).

پژوهش های تاریخی » تابستان 1395 - شماره 30 (صفحه 123)

احادیث، روایات و اشعار عربی هم در این گروه قرار می‌گیرند. صلوات کبیره، ذکـر‌ نـام‌ پیامبر‌ و اصحاب ایشان و نیز ذکـر روزهـای هفته مانند یا قاضی‌الحاجات که‌ ذکر روز دوشنبه بوده، از دیگر موضوعاتی است که در این گروه قرار می‌گیرند:

«لو اجتمع الناس علی‌ حب‌ علی‌ بن ابی طـالب لمـا خلق الله النار»3 {خط نـسخ} (شـکل 5).

شکل‌ 5: تصویر‌ ورودی شمال غربی (نگارندگان، 1393).

نام نویسنده و تاریخ

رایج‌ترین و ساده‌ترین یادگاری‌ها این گروه هستند که به‌ شیوه‌های‌ متنوعی‌ نوشته شده‌اند؛ به طور مثال، نام نویسنده و تاریخ حضور او در مسجد‌:

«یادگار‌ مـیر‌ نـادر میرزا سنه 1184»4 {خط تحریری}.

گاهی نیز فقط تاریخ حضور در مسجد بدون‌ نام‌ یا‌ نام بدون ذکر تاریخ نوشته شده است:

«بتاریخ یوم17م {هفدهم} شهر صفرالحرام سنه‌ 1219‌»5 {خط شکسته نستعلیق}.

«یـادگار مـحمد تراب»6 {خـط محقق}.

در گروه دیگری از این‌ دست‌نوشته‌ها‌، به‌ شغل نویسنده نیز اشاره شده است که مجموعه‌ای از مشاغل همچون: عـلاف، صراف، صندوق‌ساز‌، قاری‌، بقال، تاجر، معمار، خیک‌دوز، قلیان‌فروش، حجار، عطار و نـقاش هـستند.

«رضـا ولد مشهدی اکبر‌ صندوق‏ساز‌ خدا‌ رحمتش کند»7 {خط تحریری}.

«یادگار ابوالقاسم ولد ابوطلب قاری مقبره‏ی مجلسی سنه 1300» {خط ثـلث}‌ (‌ ‌شـکل‌6).

شکل 6: تصویر ایوان جنوبی (نگارندگان، 1393).

در برخی از این یادگاری‌ها، نویسنده‌ با‌ عناوین‌ خاص، بـا خـضوع و تـواضع از خود یاد کرده است:

«بخط العبد الاقل غریب مهجور از‌ ولایت‌... ابن‌ غیاث‏الدین جوینی من اعـمال اسفراین بتاریخ غرّه شهر صفر سنه 1013»8 {خط‌ شکسته‌ نستعلیق}.

«بسم الله الرحمن الرحیم کـتبةالعبد المذنب الفقیر حقیر مـوسوی حـسین شاه رضایی فومن {در اصل‌ نوشته‌ با همین نگارش آمده است و منظور پسوند فامیل تحت عنوان شاه رضایی‌ فومن‌ یا فومنی است } بتاریخ شهر...»

{(بسم الله‌...) خط‌ نسخ‌ ، (کتبه العبد...) شکسته نـستعلیق} (شکل 7).

شکل 7: تصویر‌ شبستان‌ شمال شرقی گنبد تاج‌الملک (نگارندگان، 1393).

پژوهش های تاریخی » تابستان 1395 - شماره 30 (صفحه 124)

اشعار

اشعاری که در دست‌نوشته‌ها به آن‌ها‌ توجه‌ شده است، به سه گروه‌ تقسیم‌ می‌شوند: دسته‌ اول‌ اشعار‌ شاعران صاحب نام یا صاحب کـتاب‌؛ مـانند‌ حافظ، سعدی، ابوسعید ابوالخیر، محتشم کاشانی، سروری کاشانی، بابا اصلی دماوندی و ملافضل‏علی‌ نصرآبادی‌.

«هوالباقی

آنان که خاک را به‌ نظر کیمیا کنندآیا بود‌ که‌ گوشه چشمی به ما کنند‌»9 {خط‌ تـحریری}حافظ (سـبک عراقی)

«دل زیردستان نباید شکستمبادا که روزی شوی زیردست»10 {خط‌ شکسته‌ نستعلیق}

سعدی (سبک عراقی)

«ای‌ روی‌ تو‌ ماه عالم‏آرای همهوصل‌ تو‌ [شب و روز تمنای همه]‌» (تصویر‌8) {خط شکسته نستعلیق}

ابوسعید ابـوالخیر (سـبک خراساتی)

«قربان چشم [کم نگه] پر فتنه‏ات شوم‌ قربان‌ آن ... کردنت کم میکنی نگاه ولی‌ خوب‌ میکنی [قربان‌ طرح‌ و وضع‌ نگه کردنت شوم] »11‌{خط تحریری}

محتشم کاشانی (سبک اصفهانی)

«زان پیش کـه بـا روح فـتد کار دلم سودای‌ تو‌ گرم کـرد بـازار دلمـبر کهنه بنای‌ چرخ‌ سبقت‌ دارد‌ تاریخ‌ غمت بر در‌ و دیوار‌ دلم»12{خط تحریری}

سروری کاشانی (سبک اصفهانی)

«جهان جام و فلک ساقی اجل میخلایق بـاده نـوش‌ مـجلس‌ وی[خلاصی‌ نیست هیچکس را ازین جام و ازین ساقی‌ ازیـن‌ مـی]‌» 13‌{خط‌ تحریری}‌

بابااصلی دماوندی (سبک اصفهانی)

«گربهم برزده بینی خط من عیب مکن که مرا محنت ایام بهم بـرزده اسـت»14{خـط نستعلیق}

منسوب به ملافضل‌علی نصرآبادی (دوره بازگشت‌ ادبی)

/

شکل 8: تصویر گـنبدخانه نظام‌الملک (نگارندگان، 1393)

دسته دوم اشعار، در زمره ادبیات شفاهی قرار می‌گیرند و متعلق به شاعران گمنامی هستند که به علت مـحبوبیت اشـعار آنـ‌ها بر زبان و قلم‌ به‌ جای مانده است، مانند:

«نوشتم من بـر ایـن دیوار خانه تا بماند زمن مسکین نشانهاگر گویند این مسکین کجا رفت بگو بگریخت از دست زمـانه»15 {خـط شـکسته نستعلیق}‌.

«چون‌ رسیدم بدین خجسته مقام گفتم ای ذوالجلال و الاکرام»16 {خط تحریری}.

«

پژوهش های تاریخی » تابستان 1395 - شماره 30 (صفحه 125)

از بـسکه در زمـانه یـکی اهل [درد نیست اظهار درد خویش بر‌ در‌ و دیوار] میکنم»17{خط شکسته‌ نستعلیق}‌.

«در رشته ایجادم اگر جـای تـوام ایـنقدر مطاعم و ببازار تواممخلوق توام اگرچه طاعت نکنم در کار تو نیستم ولی در کار توام»18{خط‌ نـستعلیق}‌.

گـروه دیگر اشعار پایان‌ نسخه‌ (خاتمة‏الکتاب) هستند که نویسنده در پایان کتاب خود این اشـعار را مـی‌نوشته اسـت؛ مانند:

«این نوشتم تا بماند یادگار من نباشم خط بماند روزگار» (شکل 9) {خط تـحریری}.

نـسخه شفاءالاسقام و الاحزان‌، ملا‌ محمدعمر، به تاریخ 888 ق به خط سلیمان قونوی.

/

شکل 9: تصویرشبستان شـمال شـرقی گـنبد تاج‌الملک (نگارندگان، 1393).

«هر که خواند دعا طمع دارمزانکه من بنده گنه کارم»19 {خط نسخ}.

مـتن‌ فـوق‌ در انتهای‌ رساله جراحی، به خطِ گدا علی مازندرانی، منسوب به ملا فـضل‌علی نـصرآبادی، هـم‌زمان با فتحعلی‌شاه قاجار در‌ دیوان شعر مجلس افروز آمده است.

تعداد محدودی اشعارِ عربی نوشته‌ شـده‌ اسـت‌، مـانند:

«... بن ابی طالب... ما خلق‏الله...قال ایضاً حب علی حسنة...سیئة و بـعضه سـیئة...حسنة و... صلی الله ‌‌علیه‌ و آله... صلی الله و...» (شکل 10) {خط نسخ}.

/

شکل 10: تصویر گنبدخانه نظام‌الملک

(نگارندگان‌، 1393‌).

دست‌نوشته‌های‌ ترکیبی

در این گـروه، دسـت‌نوشته‌هایی قرار می‌گیرند که ترکیبی از نظم و نثر هستند:

«... گرفتند عالم‌... ولیکن بردند بـا خـرد... یادگار کمترین خلق‌ها محمدتقی ولد مرحوم مغفور جـنت مـکان‌ حـاجی محمدکاظم باقر مشهور‌ به‌ بازار مرغی بـتاریخ یـوم چهارشنبه 3 ماه شعبان قلم گردید سنه 1267 خدا پدران شیعی را بیامرزد که مهر وقفبر ایـن نـوشته می‌افتد بگو خداوندا پدر این مـرد سـیاه‌رو بیامرزد سـنه 1267‌ اگـر پهـلوانی اگر تیغ‏زنی... اهل برون...20

نشستی بـجای دگـر کس بسی نشینند بجای تو دیگر کسی » سعدی (سبک عراقی).

روزی تو اگـر بـچینی... ... کسب تو زرین باشد

پژوهش های تاریخی » تابستان 1395 - شماره 30 (صفحه 126)

بتاریخ چـهارشنبه 3 ماه‌ شعبان‌ سنه 1267» (شـکل 11) {خـط شکسته نستعلیق}.

در نثر این نـوشته‌ها، بـه طلب آمرزش برای نویسندگان، دعا و تقاضای حفظ خط اشاره شده است.

شکل 11: تـصویر ایـوان شمالی (نگارندگان، 1393‌).

التماس‌ دعا و طـلب آمـرزش

در ایـن گروه نوشته‌ها، نـویسنده درخـواست التماس دعا یا طـلب آمـرزش برای خود و دیگران کرده است.

«یادگار کوچک ولد مرحوم آقا محمد جعفر خود را بیامرزد‌ چـولانکرا‌(چـولانگر را) که بگوید خودا (خدا) آقا کـوچک را بـیامرزد تاریخ 29مـاه شـعبان سـنه 1231»21 {خط تحریری}.

«الهی بـحرمت خمیسة النجبا این رو سیاه را از مرحمت‌ و عنایات‌ که‌ خور (شایسته) خدایی و صانعیت توست‌ محروم‌ و بی‌نصیب‌ مـفرما الهـی بجلال عزت المذنب العاصی محمد حـسن... یـادگار مـحمدحسین اصـفهانی» (شـکل 12) {خط نستعلیق}.

شـکل 12: تـصویر ایوان جنوبی (نگارندگان‌، 1393‌).

«الکاتب‌ المذنب حجةایمانی المسکین عبدنا محمد... سنه 1195

التماس‌ فاتحه‌»22 {خط نسخ}.

تقاضای مـحو نـکردن نـوشته

در این دست‌نوشته‌ها، نویسنده کسی را لعنت کرده اسـت کـه ایـن نـوشته‌ او‌ را‌ پاک یـا مـحو کند و او را از آمرزش الهی محروم‌ کرده است:

«شعبان المعظم سنه 1213... امیر... یادگار... شد

هر که این خط سیاه کند جگرش را علی‌ کباب‌ کند‌»23 {خط شکسته نستعلیق}

(منسوب بـه ملافضل‌علی نصرآبادی).

«... از معرفتش عقل‌ به‌... لا حول ولا قوة الا بالله یادگار... آبادی هر که پاک کند امید که خدا او‌ را‌ نیامرزد‌ سنه 1224» (شکل 13) {خط تحریری}.

/

شکل 13: تصویرگنبدخانه نظام‌الملک

(نگارندگان، 1393‌).

«... هر‌ که‌ نوشته ...... را پاک کند خـدا ازو راضـی نباشد

یادگار ابوالقاسم ولد زین‏العابدین ...... نجم آبادی‌...»24‌ {خط‌ تحریری}.

پژوهش های تاریخی » تابستان 1395 - شماره 30 (صفحه 127)

شرح حال و دردِ دل

بررسی محتوای دست‌نوشته‌های نثر، بیانگر احساسات و افکار و عقاید نویسندگان‌ آن‌ است؛ اندوه، شادی، گلایه یا واقعه‌ای که نویسنده را مـتأثر کـرده است. سه‌ گروه‌ عمده‌ این نوشته‌ها، درخواست و شرح واقعه و دردِ دل را شامل می‌شوند.

موضوعاتی که در درخواست‌ها‌ به‌ آن اشاره شده، تمنا و انجام عملی بوده که از نـظر نـویسنده حایز اهمیت‌ بوده‌ است‌؛ مـانند:

«الهـی بحرمت محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین و نه فرزند ممجعفر (محمدجعفر) امام کرامت شیعیان‌ را‌ زیارت نجف اشرف نصیب کن به صدق یا علی جمیع شـیعیان عـبدالغفار‌... سنه‌ 1102‌»25 {خط تحریری}.

«یـا کـریم کارساز کار مرا بحق بزرگواری خود الهی بحق جناب محمد‌... یکصد‌ و بیست‌ ... و به حرمت امام حسین... و بحق رب العالمین... سوای درگاه تو چه خواهیم‌»26‌ {خط تحریری}.

«دردمند نگرداند ز بنده جهل یـا رب... و هـمیشه کسی... بر ما دعا کند... مبارک محمد‌ آقایی‌ »27

{خط تحریری}.

واقعه‌هایی که در متون نثر از آن‌ها یاد شده‌ است‌ شامل: آوردن فدیه به مسجد، حضور و عبادت‌ در‌ مسجد‌، جفای یار، اختلاف بر سـر امـلاک شخصی‌، گـرانی‌ نان و امور شخصی هستند.

«... فارغ شدن از نوکری بتاریخ دوشنبه اول شهر ربیع‌الثانی‌ سنه‌ 1321» (شکل 14) {خط تحریری}‌.

/

شکل‌ 14: تـصویرگنبدخانه‌ نظام‌الملک‌ (نگارندگان‌، 1393)

«بتاریخ 17 شهر ربیع‏الثانی در‌... آمدیم‌ اینجا و کاهو... سرکه خوردیم و دعـا بـجان خـوننده (خواننده) کردیم سنه 1195»28‌ {خط‌ تحریری}.

«تاریخ فوت پدر مرحوم سلخ‌ جمادی‏الثانی سنه ? 114

تاریخ‌ فوت‌ مغفرت و غفران ماه در ظـهر‌ ‌ ‌یـوم‌ الخمسین 22 شهر محرم‏الحرام سنه... ایضاً بتاریخ... جمادی‏الاول سنه 1160»29 {خط نسخ}‌.

«زمانیکه‌ اولین پسـر آقـای مـیرزا جعفر‌ خوانساری‌ در‌ خصوص یکدانگ ملک‌ شخصی‌ مرافعه نمودیم تا جمعه‌ صرفاً‌... بود که جنگ داشـت که سهم بردن آمد... شریف باد شدیم بسیار نوشتم که‌ پندی‌ باشد زمـانیکه... مسجد جمعه تارک صـلوة‌ دعـایی‌ میرمحمد میرزانویس‌ سنه‌ 1300‌»30 {خط تحریری}.

«شانزدهم‌ شهر صفر وارد این مکان شدیم در ملازمت ملازمان سرکارعالی آقا زمان...... و عالی قدران آقارضای‌ تاجر‌ قزوینی العبد محمدمهدی قزوینی خوش منزل‌ اصفهان‌ اینجانب‌ کو‌ با‌ نـظر خدا هست‌ اینجا‌»31 {خط تحریری}.

دردِ دل‌ها بیشتر جنبه گلایه یا بیان اندوه و غمی را دارند که نویسنده‌ را‌ آزرده‌ است:

«سردار ولد محمد مجتبی... بگذر خدایا‌ درِ‌ درد‌ و غم‌ ببند‌ بتاریخ‌ 2 شهر ربیع‌الثانی سنه... باتفاق مـلامیر مـلا محمد ولد علی میرزا بابا علمدار یادگار»32 {خط تحریری}.

«تمام عمر صرف رفیق کردم دیدم تمام فکر خودش بود فکرم‌ باش ندیدم یادگار میرزا عبدالکریم ولد سید محمد جواد جوزدانی»33

«خداوند عـالم او را مـحتاج پدر و برادر خود نکند یحیی محمدالله»34 {خط شکسته نستعلیق}.

«کمرا بکام دشمن کردی‌ آخر‌ سیه شد»35 {خط تحریری}.

پژوهش های تاریخی » تابستان 1395 - شماره 30 (صفحه 128)

. تمرین خط

این دست‏نوشته‏ها تکرار حروف یا کلماتی هستند که به صـورت پیـوسته یا در هم تنیده، به منظور خوشنویسی و تمرین خط نوشته شده‌اند‌ (شکل‌ 15) {خط نسخ}.

شکل 15: تصویر شبستان شمال شرقی گنبد تاج‌الملک (نگارندگان، 1393).

نقوش

تعدادِ نقوش شناسایی شده در مسجد، 62 عدد اسـت‌. بـیشترین‌ یـادگارنگاره‌ها در ایوان جنوبی و کمترین‌ آن‌ها‌ در ایـوان شـمالی دیـده می‌شود. در گنبد نظام‌الملک و ایوان شرقی، یادگارنگاره‌ای دیده نشد.

یادگارنگاره‌ها شامل

. نقش‌های گیاهی همانند گل و گیاه و اسلیمی؛

. نقوش حیوانی همانند‌ بز‌، اسـب و پرنـده؛

. نـقوش انسانی‌ همانند‌ نقش مرد سوارکار، شخصی در حال کـار، شـخصی در کنار یا زیر اثری همانند بالن که کاربری و نوع اثر (تصویر 16 پ) آن مشخص نیست.

. طرح بنا که به نظر مـی‌آید‌ بـخشی‌ از مـسجد را به تصویر کشیده‌اند.

. تعداد بسیاری چوب‌خط که احتمالاً کارگران بـا کمک آن‌ها، روزهای کار خود را محاسبه می‌کرده‌اند (شکل 16).

الف

ب

ت

پژوهش های تاریخی » تابستان 1395 - شماره 30 (صفحه 129)

پ ث

ج چ ح

ح

شکل 16: تصویرهای الف. مدرسه مظفری‌؛ ب. ایوان‌ شمالی؛ پ. ایوان‌ جنوبی؛ ت. ایوان جـنوبی؛ ث. ایـوان جـنوبی؛ ج. ایوان جنوبی؛ چ. ایوان جنوبی؛ ح. مدرسه مظفری (نگارندگان، 1393).

نتیجه

یادگاری‌های مسجد جـامع‌ اصـفهان، بیانگر تفکر و اندیشه و احساس مردمی است که به مسجد آمده‏‌ و رفته‏‌ و اثری‌ از خود برجای گذاشته‌اند؛ بـنابراین، از لحـاظ بـررسی ارزش‌های اجتماعی و ادبی و مذهبی، درخور توجه هستند؛ زیرا انعکاسی ‌‌از‌ جریان‌ها و تحولات وسـیعی هـستند کـه با این یادگاری‌ها به درون بنا نفوذ کرده‏اند‌ و سابقه‌ تاریخی‌ یادگارنویسی را حداقل در مسجد جامع روشـن مـی‌کنند. دسـت‌نوشته‌ها به گروه اجتماعی خاصی تعلق ندارند‌ و طیف گسترده‌ای از اقشار جامعه، از تاجر و معمار و نقاش تـا عـطار و حجار و خیک‌دوز‌ و صندوق‏ساز را در بر‌ می‌گیرند‌. تحلیل فضایی یادگاری‌ها حاکی از آن است که گنبدخانه نـظام‌الملک و ایـوان جـنوبی و ورودی شمال غربی مجاور مقبره مجلسی، بنابر روش‌های آماری، بیشترین تراکم نوشتاری را دارند. این نـشان دهـنده کارکرد مذهبی‌اجتماعی‌ این بخش‌هاست. این الگوی رفتاری در کالبد بنا، تا به امروز ادامـه دارد. گـنبدخانه نـظام‌الملک و ایوان جنوبی، به لحاظ قرار گرفتن در سمت قبله، اصلی‌ترین بخش‏ مسجد هستند و به ورودی شمال‌ غـربی‌ در جـنب مقبره مجلسی، به لحاظ کارکرد زیارتی بیشتر توجه شده است.

سبک نـگارش دسـت‌نوشته‌ها از روش خـاصی پیروی نمی‌کند و در آن‌ها انواع خطوط، از ثلث و محقق و نسخ گرفته تا‌ نستعلیق‌ و شکسته نستعلیق و تحریری دیـده مـی‌شود. دسـت‌نوشته‌ها را مردم عادی بر روی دیوار نوشته‌اند؛ بنابراین، تمامی قواعد خوشنویسی را رعایت نکرده‌اند.

بـرخی از یـادگاری‌هایی که در سایر بناهای مطالعه شده‌ دیده‌ می‌شود، شاعران گمنامی دارند؛ ولی به لحاظ محبوبیت، متداول و رایج شـده و پیـوسته در بناهای مختلف در متن یادگاری‌ها تکرار شده‏اند. همچون:

پژوهش های تاریخی » تابستان 1395 - شماره 30 (صفحه 130)

چون رسیدم بدین خجسته مـقام گـفتم ای ذوالجلال‌ والاکرام‌(نمونه‌های‌ موجود در مسجد جامع، مـدرسه‌ چـهارباغ‌، بـقعه‌ پیربکران، بقعه ابوبکر تایبادی).

من نوشتم تـا بـماند یادگار من نباشم خط بماند روزگار (نمونه‌های موجود در مسجد جامع اصفهان، مدرسه‌ چـهارباغ‌، بـقعه‌ ابوبکر تایبادی).

در یادگاری‌هایی که مـتعلق بـه سده‌های‌ نـهم‌ تـا دوازدهـم قمری هستند، مضامین سنتی ادب فارسی بـه چـشم می‌خورد و مضامین و تعبیرات پیچیده و تصنعی در آن‌ها به کار‌ برده‌ شد‌ ه است؛ مـانند العـبد الحقیر فقیر مذنب. با نزدیک شـدن به‌ انقلاب مشروطه و گـرایش سـاختارهای ادبی به سوی سادگی و فـراخور درک عـامه، اشعار عامیانه و تصنیف و ترانه‌ها متداول می‌شود. در‌ برخی‌ از‌ این دست‌نوشته‌ها، به مثابه اسناد تـاریخی و اقـتصادی و اجتماعی، به وقایعی همچون‌ فـوت‌ امـام جـمعه، گرانی نان، دادوسـتد امـلاک، معاملات و طلاق اشاره شـده اسـت.

با توجه به ممنوعیت تصویرنگاری‌ انسان‌ در‌ بناهای مذهبی و نبود این‏گونه نقوش، نقش‌های انسانی بـه دسـت افراد گمنام کشیده‌ و این‌ تصاویر‌ بـه صـورت نامحسوس، بـخشی از نـقوش مـسجد را تشکیل داده‌اند.

 رزرو اسکان برای اجاره موقت واحد های مبله در اصفهان

 09120237323

نظرات() 

امروزه گردشگری به عنوان یکی از صنایع پر درآمد در سطح ملی و بین‌المللی مطرح است. یکی از عوامل مهم در رشد و توسعه این صنعت برنامه‌ریزی بهینه برای ارائه خدمات مناسب است. بخش‌بندی بازار یکی از پیش شرط‌های موفقیت برنامه‌ریزی گردشگری است. شناسایی و تجزیه و تحلیل انگیزه‌های سفر با هدف ارائه خدمات درخور و مناسب به گردشگران از مهمترین روش‌های بخش‌بندی بازار در این صنعت است. از این رو هدف پژوهش حاضر شناسایی و تجزیه و تحلیل انگیزه‌های گردشگران خارجی برای سفر به شهر اصفهان است. جامعه آماری پژوهش شامل گردشگران خارجی سفر کرده به شهر اصفهان است که در ماه‌های فروردین و اردیبهشت سال 1390 به این شهر سفر کرده‌اند. از این جامعه نمونه‌ای به حجم 200 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شد. ابزار گردآوری داده‌ها به روش پرسشنامه محقق ساخته است که مشمل بر 23 سوال برای سنجش متغیرهای پژوهش است. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از روش‌های تحلیل عاملی اکتشافی، آزمون نیکویی برازش و تحلیل واریانس یک طرفه استفاده شده است. نتایج پژوهش شش انگیزه سفر برای گردشگران خارجی سفر کرده به شهر اصفهان را شناسایی کرده است که عبارتند از انگیزه فرهنگی، انگیزه ناشی از اجبار، انگیزه خرید، انگیزه ماجراجویی، انگیزه بهداشتی و انگیزه استراحت. همچنین نتایج پژوهش در مورد رابطه بین متغیرهای جمعیت شناختی و انگیزه‌های سفر نشان می‌دهد زنان دارای انگیزه فرهنگی قوی‌تری نسبت به مردان هستند. از نظر انگیزه سلامتی و ماجراجویی نیز مردان نسبت به زنان از انگیزه قوی‌تری برخوردار هستند.

بـرای مسافرت به هر شهر ممکن است انگیزه‌های متفاوتی‌ داشته‌ باشند برای مثال انـگیزه‌های سـفر گـردشگران داخلی سفر کرده به شهر اصفهان‌ قطعا‌ با انگیزه‌های سفر گردشگران داخلی سفر کرده‌ بـه‌ شـهر‌ مشهد متفاوت است. از این رو در‌ این‌ مقاله به شناسایی و تجزیه و تحلیل انگیزه‌های سـفر گـردشگران خـارجی جهت سفر به شهر‌ اصفهان‌ در جهت بخش بندی بازار‌ گردشگری‌ اصفهان بر‌ اساس‌ انگیزه‌های‌ سـفر بـرای ارائه خـدمات درخور و مناسب‌ به‌ گردشگران پرداخته می‌شود.

1-1- اهمیت پژوهش

رشد صنعت گردشگری نـیازمند هـمکاری و توافق عوامل‌ محیطی‌، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی در جامعه‌ است (تقوی و سلیمانی، 1388‌: 3). موفقیت‌ در این صنعت علاوه بـر‌ داشـتن‌ شرایط گردشگر پذیری مقصدهای گردشگری، مستلزم برنامه ریزی برای جذب گردشگران و مـعرفی بـهتر‌ امکانات‌ و شرایط مناسب به بازارهای هدف‌ اسـت‌ (اژدریـ‌، 1390: 2). از سـوی‌ دیگر‌ رشد صنعت گردشگری به‌ عوامل‌ زیـادی بـستگی دارد که از آن جمله می‌توان به مواردی همچون بالا بردن استاندارد‌ زندگی‌، آب و هوای پاکیزه، تـوسعه حـمل و نقل‌، رشد‌ درآمد و زمان‌ اوقـات‌ فـراغت‌، صنعتی شـدن گـردشگری و در‌ نـهایت شناسایی و ارضای نیازها، خواسته‌ها و علایق گـردشگران بـا هدف بخش بندی بازار گردشگری برای ارائه‌ کالاها‌ و خدمات درخور و مناسب اشـاره کـرد (رنجبریان‌ و زاهدی‌، 1390‌: 20‌). امروزه‌ بخش بندی بـازار‌ به‌ عنوان یکی از ابـزارهای ارزشـمند در زمینه برنامه‌ریزی استراتژی‌های مناسب بـازاریابی مـطرح است. بخش‌بندی بازار تکنیکی‌ است‌ که‌ برای تقسیم بازار به بخش‌ها و گروه‌های کـوچک‌ و مـتمایز‌ از‌ هم‌ با‌ هدف‌ شناسایی و ارضـای نـیازها و خـواسته‌های هر یک از ایـن گـروه‌ها مورد استفاده قرار مـی‌گیرد. بـخش بندی بازار بر اساس این ایده مطرح شده است که بازار شامل گروه‌ها‌ و بـخش‌هایی از افـراد است که هر یک از این گـروه‌ها دارای نـیازها و خواسته‌های مـتفاوت از سـایر گـروه‌ها و بخش‌ها است (موک و ایـورسون، 2000). بخش بندی بازار می‌تواند بر اساس متغیرهای زیادی‌ انجام‌ شود که از جمله آنها می‌توان بـه عـوامل جمعیت شناختی، عوامل جغرافیایی، عوامل رفـتاری، سـبک زنـدگی، شـخصیت و عـوامل روان تشریحی اشاره کـرد (روسـتا و دیگران، 60:1387). برای بخش بندی‌ بازار‌ نیز گردشگری عوامل متعددی وجود دارد که از جمله آنها می‌توان به ویـژگی‌های مـقصد گـردشگری و منافع مدنظر گردشگر (لاکر، 1992)، متغیرهای جمعیت شـناختی‌ و مـتغیرهای‌ رفـتاری (فـورمیکا، 1998) و انـگیزه‌های سـفر‌ (چا‌ و دیگران، 1995) اشاره کرد. برای بخش بندی بازار گردشگری استفاده از هر یک از این متغیرها می‌تواند مفید باشد. از این رو شناخت انگیزه‌های‌ سفر‌ برای بخش‌بندی بازار گردشگری‌ یکی‌ از پیـش فرض‌های برنامه ریزی گردشگری با هدف شناخت نیازها و خواسته‌های گردشگران و ارائه خدمات در خور و مناسب به آنها است (ژانگ و مارسوسن، 2007: 4). از این رو در این مقاله انگیزه‌های‌ سفر‌ مبنای بخش بندی بازار گردشگری قرار گـرفته اسـت. علاوه بر این به گفته پارک (2009)

مطالعات و پژوهش های شهری و منطقه ای » تابستان 1392 - شماره 17 (صفحه 24)

و کوکا و اریکا (2010) بررسی رابطه بین متغیرهای جمعیت شناختی و انگیزه‌های سفر حائز اهمیت فراوان است‌ و می‌تواند‌ اطلاعات ارزشمندی‌ در مورد رابطه بین ویژگی‌های جمعیت شناختی و انـگیزه‌های سـفر با هدف ارائه خدمات مناسب به گردشگران فراهم‌ آورد (کوکا و اریکا، 2010: 35، پارک، 2009: 5).

مطالعه انگیزه‌های سفر از‌ منظر‌ مقاصد‌ گردشگری از آن رو اهمیت دارد که به برنامه ریزان و سیاسیتمداران این صـنعت کـمک می‌کند که مقصد ‌‌مطلوب‌ گـردشگران کـجاست و از چه ویژگی‌هایی باید برخوردارد باشد تا بتوانند به برنامه ریزی‌ بهتر‌ امور‌ آن‌ها و همچنین ارائه خدمات درخور و مناسب به هر یک از این اقدام کنند (پیـرز، 2005‌: 4). مـدیریت مقاصد گردشگری می‌تواند بـازار هـدف خود را که بیشترین مطابقت را با‌ داشته‌ها و امکانات مقصد مورد‌ نظر‌ دارند را یافته و منابع و امکانات خود را به گونه‌ای مناسب در جهت پاسخ گویی به نیازهای بازار هدف تجهیز نمایند تا در نهایت، قـادر بـاشد رضایت مصرف کننده را تامین نمایند‌ (رنجبریان و زاهدی، 1389: 60). از این رو می‌توان گفت که این تنها راه موفقیت در جلب رضایت مشتری و توسعه گردشگری در یک مقصد گردشگری است. زیرا تامین انتظارات و خواسته‌های مصرف کننده‌ یـا‌ حـتی عمل کـردن فراتر از این انتطارات و خواسته‌ها نه تنها به معرفی مقصد گردشگری با وجهه‌ایمناسب نزد گردشگران می‌انجامد و آن‌ها نـه فقط تکرار سفر به این مقصد را در برنامه‌ خود‌ قرار می‌دهند، بـلکه ایـن امـر عاملی موثر در تبلیغ و اطلاع رسانی برای مقصد گردشگری خواهد بود. بدیهی است در صورتی که مقصد گردشگری در شـناسایی ‌ ‌بـازار هدف به درستی‌ عمل‌ نکرده و نتواند نیازها و خواسته‌های مصرف کنندگان را به نحو احـسن پاسـخ دهـد، عکس این موضوع نیز می‌تواند اتفاق بیافتد. مهمترین روش برای شناخت دقیق آنچه گردشگران به دنـبال آن‌ هستند‌ و عواملی‌ که به انتخاب یک مقصد‌ گردشگری‌ یا‌ حتی اسباب سـفر از سوی آن‌ها می‌گردد، پرسـیدن دلیـل و انگیزه آن‌ها برای سفر است. البته باید توجه داشت که پرسیدن سوالات‌ کلی‌ و مبهم‌ مانند این که چرا به سفر می‌روید مناسب‌ ناست‌ و موجب گمراهی پاسخ دهنده و ارائه جواب‌های نادرست از سوی آنـ‌ها می‌شود. بلکه باید از هر یک از گروه‌های گردشگران‌ پرسیده‌ شود‌ که چرا مقصد خاصی را برای سفر انتخاب کرده‌اند (رنجبریان‌ و زاهدی، 1389: 30). برای مثال از گردشگرانی که به یک مقصد گردشگری سفر کرده پرسیده شـود کـه چرا‌ به‌ اینجا‌ سفر کرده‌اید، یا از افرادی که در حالی برنامه ریزی برای‌ سفر‌ به مقصد معینی است پرسیده شود که انگیزه شما از انتخاب این مقصد چه بوده است‌ و به‌ چـه‌ دلیـل می‌خواهید به این مقصد سفر کنید؟ پاسخ به این سوال می‌تواند شامل‌ گزینه‌های‌ زیادی‌ از جمله آرامش و استراحت، ارزان بودن سفر به این مقصد، خرید صنایع دستی، بازدید‌ از‌ اماکن‌ تاریخی و باستانی، آشـنایی بـا فرهنگ‌ها و ملل مختلف، شرکت در کنفرانس‌ها و سمینارهای علمی‌و انجام تجارت‌ و امور‌ بازرگانی و بسیاری از گزینه‌های

مطالعات و پژوهش های شهری و منطقه ای » تابستان 1392 - شماره 17 (صفحه 25)

دیگر باشد (کرامپتون، 1979: 424-408)، (راجپاکورن، 2006: 40‌).

1-2- هدف‌ پژوهش‌

هدف پژوهش حاضر شناسایی و تجزیه و تحلیل انگیزه‌های سفر گردشگران خـارجی بـرای سـفر به شهر‌ اصفهان‌ است. هـمچنین بـه بـررسی رابطه بین متغیرهای جمعیت شناختی از جمله سن، جنسیت‌، وضیت‌ تاهل‌ و تحصیلات با انگیزه‌های سفر پرداخته می‌شود.

1-3- پیشینه پژوهش

راج پالاکورن1 (2006) در پژوهش خـود تـحت‌ عـنوان‌ مطالعه نوع شناسی گردشگران خارجی و انگیزه‌های سفر آنـ‌ها بـه بررسی انوع گردشگران‌ خارجی‌ و انگیزه‌های‌ سفر آن‌ها پرداخت و در نهایت موفق به شناسایی هشت انگیزه سفر شد که عبارت اسـت‌ از‌ انـگیزه‌ رهـایی از زندگی روزمره، انگیزه سیاحت اکتشافی، انگیزه استراحت، انگیزه مبتنی بـر‌ پرستیژ‌، انگیزه بازگشت به گذشته، انگیزه برقراری روابط بشر دوستانه با دیگران، انگیزه آموزش و یادگیری و انگیزه جستجوی‌ تـازگی‌ها‌. بـدرالدین2(2006) در پژوهـش خود با عنوان تحلیل روانشناختی گردشگران داخلی مالزی‌ به‌ بررسی انـگیزه‌های سـفر گردشگران داخلی مالزی پرداخت‌. او‌ در‌ نهایت، موفق به شناسایی هفت انگیزه سفر‌ شد‌ که عبارت است از انـگیزه اسـتراحت و خـوش گذرانی، انگیزه کسب و کار و شرکت در‌ کنفرانس‌، انگیزه دیدار دوستان و آشنایان، انگیزه‌ خـرید‌، انـگیزه ورزشـی‌ و شرکت‌ در‌ مسابقات و انگیزه مطالعه و آموزش. امیر طهماسب‌3 (2008‌) در پژوهش خود تحت عنوان بررسی و شناخت انـگیزه‌های سـفر و گـونه شناسی گردشگران‌ خارجی‌ سفر کرده به کشور ایران به‌ بررسی و شناخت انگیزه‌های سفر‌ و گـونه‌ شـناسی گردشگران خارجی سفر کرده‌ به‌ کشور ایران با تاکید بر گردشگران سفر کـرده بـه شـهر تهران پرداخت. در‌ این‌ پژوهش از مدل پلاگ که‌ گردشگران‌ را‌ به دو نوع‌ اصلی‌ درون و برون گرا تقسیم‌ مـی‌کنند‌ اسـتفاده شده است. نتایج پژوهش وی حاوی چهارده انگیزه برای سفر به ایران است‌ کـه‌ عـبارتند از انـگیزه طبیعت گردی، انگیزه‌ تماشای‌ مناظر طبیعی‌،انگیزه‌ مشاهده‌ موزه‌ها و گالری‌ها، انگیزه ورزشی‌، انگیزه تاریخی، انـگیزه فـرهنگی، انگیزه استراحت، انگیزه ماجراجویی، انگیزه اجتماعی، انگیزه تجربه و آشنایی با فرهنگ‌های‌ جـدید‌، انـگیزه آمـوزشی، انگیزه گذران اوقات با‌ خانواده‌، انگیزه‌ کسب‌ تجربه‌ و انگیزه کسب اطلاعات‌ شخصی‌. همچنین نتایج پژوهـش وی نـشان مـی‌دهد که بیشتر گردشگران دارای بعد برون گرایی هستند و سپس وی‌ در‌ بخش‌ دیگری از پژوهـش خـود به بررسی رابطه‌ بین‌ متغیرهای‌ جمعیت‌ شناختی‌ و انگیزه‌های‌ سفر پرداخت و توانست به روابط این دو دست یـابد. پارک و هـمکاران (2009) در پژوهش خود با عنوان بخش‌بندی بازار گردشگری روستایی بر اساس انگیزه‌های سـفر بـه شناسایی‌ انگیزه‌های سفر گردشگران روستایی در کشور کـره و سـپس بـخش بندی بازار گردشگری روستایی این کشور بـر اسـاس این انگیزه‌ها پرداختند. نتایج پژوهش آنها شامل شش انگیزه برای

  1. Rojpalakorn
  2. Badaruddin
  3. Amirtahmaseb‌
مطالعات و پژوهش های شهری و منطقه ای » تابستان 1392 - شماره 17 (صفحه 26)

گردشگران‌ روستایی اسـت کـه عبارتند از انگیزه استراحت، انگیزه یـادگیری، انـگیزه اجتماعی شـدن، انـگیزه گـذران اوقات فراغت با خانواده، انگیزه یـادگیری در مـورد مکان‌های جدید و انگیزه ماجراجویی. همچنین وی به‌ این‌ نتیجه رسید که انگیزه‌های اسـتراحت، یـادگیری در مورد مکان‌های جدید و ماجراویی سه انـگیزه عمده این نوع گـردشگران در کـشور کره بوده است. ماریا‌ و سـالوما‌ (2010) در پژوهـش خود تحت‌ عنوان‌ بررسی رفتار سفر در سنین مختلف به بررسی رابطه بین سـن افـراد و رفتار سفر آن‌ها پرداختند. آنـ‌ها گـردشگران مـورد مطالعه خود را بـه دو‌ گـروه‌30-18 سال 60‌-30‌ سال و بالای60 سـال تـقسیم کردند. نتایج پژوهش آن‌ها نشان می‌دهد که بین گروه سنی افراد و نحوه سفر و کـارهایی کـه گردشگران در سفر انجام می‌دهند و انگیزه‌های سـفر آنـ‌ها رابطه وجـود‌ دارد‌.

1-4- روش پژوهـش

پژوهـش حاضر از نظر هدف کـاربردی و از نظر روش پیمایشی است. جامعه آماری این پژوهش شامل گردشگران خارجی سفر کرده به شهر اصـفهان کـه در فروردین و اردیبهشت سال‌ 1390‌به این‌ شـهر سـفر کـرده‌اند. از ایـن جـامعه نمونه‌ای به حـجم 200 نـفر به روش نمونه گیری در دسترس‌ انتخاب شد. برای تعیین تعداد نمونه مورد نیاز جهت انجام تحلیل‌ عـاملی‌ از‌ الگـوی ارائه شـده توسط کومری و لی استفاده شده است که بـر اسـاس ایـن الگـو تـعداد حـداقل 100 ‌‌نمونه‌ برای انجام تحلیل عاملی الزامی‌است و نمونه 200 تایی برای انجام این تحلیل تعداد‌ مناسبی‌ است‌ (حبیب پور و صفری، 1388: 325). روش پژوهش مورد استفاده برای این پژوهش آمار توصیفی و استنباطی‌ بـوده و در این رابطه از نرم افزار SPSS استفاده شده است. برای جمع‌ آوری داده‌ها از پرسش‌ نامه‌ محقق ساخته‌ای استفاده شده است. به این منظور ابتدا از طریق انجام یک مطالعه مقدماتی نظری در پژوهش‌های پیشین مـجموعه‌ای از انـگیزه‌های سفر مشخص شد و سپس پرسشنامه‌ای مقدماتی تهیه و بین 30‌ نفر از گردشگران خارجی توزیع و جمع آوری شد. در این پرسشنامه از گردشگران خواسته شده بود انگیزه‌های سفر خود را از سفر به شهر اصفهان مشخص کـنند. در نـهایت، با انجام‌ اصلاحاتی‌ در سوالات پرسشنامه که از نظرات اساتید دانشگاه و صاحب نظران امر و همچنین نظرات خود گردشگران استفاده و پرسشنامه نهایی طراحی شد که حـاوی 23 سـوال است که از بین آنها 6 سـوال‌ بـرای‌ سنجش متغیرهای جمعیت شناختی و تعداد 17 سوال برای شناسایی و تجزیه و تحلیل انگیزه‌های سفر گردشگران خارجی است. این پرسش نامه در اماکن گردشگری شهر اصفهان مانند مـیدان نـقش جهان، پل‌ خواجو‌ و سی و سـه پل جـهت پاسخگویی در بین گردشگران خارجی توزیع شد. قبل از انجام تحلیل عاملی اکتشافی جهت برازش ساختار داده‌ها و اینکه آیا ماتریس همبستگی داده‌ها برای شناسایی مدل‌ عاملی‌ مناسب‌ است یا خیر از آزمون‌ بـارتلت‌ اسـتفاده‌ شده است. سنجش کفایت حجم نمونه جهت انجام تحلیل عاملی اکتشافی از آزمون کیاسر میر اولکین1 استفاده

  1. -KMO
مطالعات و پژوهش های شهری و منطقه ای » تابستان 1392 - شماره 17 (صفحه 27)

شده است. همچنین‌ پس‌ از‌ اطمینان از اینکه می‌توان از داده‌های موجود برای‌ تحلیل‌ عاملی اکتشافی1 اسـتفاده کـرد، این روش جـهت استخراج انگیزه‌های سفر مورد استفاده قرار گرفته شده است. در نهایت برای‌ بررسی‌ رابطه‌ بین متغیرهای جمعیت شـناختی و انگیزه‌های سفر از تحلیل واریانس یک‌ طرفه استفاده شده است.

1-6- محدوده پژوهـش

قـلمرو مـکانی و زمانی این پژوهش شامل گردشگران خارجی سفر کرده به شهر‌ اصفهان‌ در‌ ماه‌های فروردین و اردیبهشت سال 1390 است.

2- تـعاریف، ‌ ‌مـفاهیم و مبانی نظری

2-1- تعاریف‌ و مفاهیم‌

گردشگری:2 فعالیت‌های افراد از جمله مسافرت به مکان‌های خارج از مـحیط مـعمول زنـدگی شان و ماندن در‌ آنجا‌ برای‌ کمتر از یک سال به منظور تفریح، تجارت و هدف‌های دیگر است (انـجمن‌ جهانی‌ گردشگری‌ و مسافرت3 ، 89:2004).

انگیزه سفر4: عبارت است از اینکه چرا گردشگران به یک مـقصد‌ خاص‌ سفر‌ می‌کنند و چـرا یـک مقصد گردشگری خاص را برای مسافرت انتخاب می‌کند (رنجبریان و زاهدی، 1389‌: 50‌).

بخش‌بندی بازار5: تقسیم بازار به گروه‌های خاصی از خریداران که ممکن است به‌ کالاها‌ یا‌ ترکیب عناصر متفاوتی نیازمند باشند. به عبارت دیـگر فرآیند تقسیم مشتریان به گروه‌هایی با‌ نیازها‌، خصوصیات یا رفتارهای مشابه را بخش‌بندی بازار گویند (کاتلر ، 910:1389).

2-2- انگیزه‌های سفر‌

همانطور‌ که‌ ادبیات رفتار مصرف کننده اشاره شده انگیزه نشان دهنده نیروهای درونی افـراد اسـت که موجب‌ تحریک‌ آنها به انجام عمل خاصی می‌شود (اسچیفمن و کانوک، 2000). هنگامی که در‌ مورد‌ مقوله‌ گردشگری بحث می‌شود، نخستین سوالی که به ذهن برنامه ریزان صنعت گردشگری، سیاستگذاران، محققان و مـتخصصان‌ بـازاریابی‌ گردشگری‌ خطور می‌کند این است که چرا مردم سفر می‌کنند. مردم کدام مقاصد‌ گردگشگری‌ را انتخاب می‌کنند و انگیزه و دلیلشان برای این انتخاب چیست (ایزوآهولا، 1989: 10). از سوی دیگر مطالعه‌ دلایل‌ و انگیزه‌های سـفر مـی‌تواند موجب ایجاد یک شناخت کلی از گردشگری به عنوان‌ یک‌ پدیده روانشناختی و اجتماعی شده و از سوی دیگر‌ راهنمایی‌های‌ ارزنده‌ای‌ برای مدیران و متخصصان بازاریابی گردشگری داشته باشد‌. همانگونه‌ که قبلا هم اشـاره شـد انـگیزه‌های سفر به مجموعه‌ای از عوامل و نـیازها در‌ مـورد‌ فـعالیت‌های مربوط به گردشگری و مسافرت‌ در‌ افراد اشاره‌ دارد‌. به‌ عبارت دیگر می‌توان انگیزه سفر را‌ به‌ عنوان نیازهای روانشناختی تعریف کرد که که نـقش مـهمی را در احـساس‌ نیاز‌ عدم تعادل روانی در فرد ایجاد‌ می‌کند کـه ایـن عدم‌ تعادل‌ می‌تواند از طریق تجربه یک‌ سفر‌ برطرف شود (کیم و دیگران، 2000). از این رو انگیزه‌های سفر آن دسته از‌ ویژگی‌های‌ افراد هستند کـه انـتخاب یـک‌ مقصد‌ گردشگری‌ را تحت تاثیر‌ قرار‌

  1. Factor analysis
  2. Tourism
  3. World‌ Travel‌ and Tourism Organization
  4. Traveling Motivation
  5. Market Segmentation
مطالعات و پژوهش های شهری و منطقه ای » تابستان 1392 - شماره 17 (صفحه 28)

می‌دهند. این عوامل شدیدا غـیر ملموس هستند‌ و موجب‌ ترغیب افراد به سفر برای کاهش‌ احساس‌ نیاز در‌ درون‌ فرد‌ می‌شوند. گردشگران دارای انگیزه‌های‌ گوناگونی هـستند کـه بـه طور کلی، می‌توان آنها را به چهار گروه تقسیم کرد که‌ عـبارتند‌ از انـگیزه‌های فیزیکی مانند استراحت، انگیزه‌های‌ فرهنگی‌ مانند‌ یادگیری‌ در‌ مورد مناطق جدید‌ و کشف‌ نشده، انگیزه‌های بین شخصی مـانند آشـنایی بـا افراد جدید و اجتماعی شدن و در نهایت، انگیزه‌های پرستیژ مانند‌ غزت‌ نفس‌ و خود شـکوفایی (گـلدنر و دیـگران، 2003).

3- تحلیل یافته‌ها‌

یافته‌های‌ پژوهش‌ نشان‌ می‌دهد‌ که‌ 53% درصد اعضای نمونه مرد و 47% زن بوده‌اند. از نظر سـن نـیز 10% افـراد زیر 25 سال بوده و 17% بین 25 تا 35 سال، 5/11% نیز بین‌ 35 تا 45 سال، 5/18% بین 45 تا 55 سال و در نـهایت 43% از افـراد دارای گروه سنی 55 سال به بالا بوده‌اند. از کل تعداد پاسخ دهنده 39% مجرد‌ بوده‌ و 61% بـاقیمانده نـیز مـتاهل بوده‌اند. 5/62% افراد دارای شغل استخدامی بوده، 20% آن‌ها دارای شغل آزاد، 5/4% بازنشسته و 5/11% باقیمانده هم دارای سایر مشاغل بوده‌اند. از نـظر تـحصیلات 29% دارای‌ تحصیلات‌ متوسطه، 51% دارای تحصیلات دانشگاهی و 20% باقیمانده هم دارای تحصیلات فوق دانشگاهی هستند. در نهایت، از نـظر سـابقه سـفر به ایران تقریبا 5/66‌% افراد‌ برای بار اول به ایران‌ سفر‌ کرده‌اند، 5/26% بین 1 تا 4 بار و 7% باقیمانده نـیز بـیشتر از 4 بار به ایران سفر داشتنه‌اند. اطلاعات مربوط به ویژگی‌های جمعیت شناختی در جـدول 1 ارائه شـده‌ اسـت‌.

جدول 1- ویژگی‌های جمعیت شناختی‌ اعضای‌ نمونه

فراوانی نسبی فراوانی مطلق گروه‌ها ویژگی جمعیت شناختی فـراوانی نـسبی فـراوانی مطلق گروه‌ها ویژگی جمعیت شناختی

53% 106 مرد جنسیت 5/62% 125 استخدامی شغل

47% 94 زن 20% 40‌ آزاد‌

10% 20 25-20 سن 5/4% 9 بازنشسته

17% 34 35-25 5/11% 23 غـیره

5/11% 23 45-35 29% 58 مـتوسطه تحصیلات

5/18% 37 55-45 51% 102 دانشگاهی

43% 86‌ 95‌-55 20‌% 40 فوق دانشگاهی

39% 78 مجرد وضعیت تاهل 5/66% 133 0 سابقه سفر به ایران

61% 122 متاهل‌ 5/26% 53 4-1

5/3% 7 7-4

5/3% 7 10-7

مطالعات و پژوهش های شهری و منطقه ای » تابستان 1392 - شماره 17 (صفحه 29)

3-1- برازش ساختار داده‌ها جـهت تـحلیل عاملی اکتشافی با‌ استفاده‌ از‌ آزمون بارتلت

در پژوهش حاضر برای شناخت انگیزه‌های سـفر گـردشگران خارجی جهت سفر به شهر اصفهان از ‌‌روشـ‌ تـحلیل عـاملی اکتشافی استفاده شده است. به این مـنظور پس یـک مطالعه مقدماتی‌ حدود‌ 200‌ نفر از گردشگران خارجی به عنوان نمونه در دسترس از گردشگران جهت تـکمیل پرسـشنامه انتخاب‌ شدند. قبل از انجام تـحلیل عـاملی اکتشافی جـهت حـصول اطـمینان از اینکه آیا‌ می‌توان از داده‌های موجود‌ عـامل‌هایی‌ را اسـتخراج نمود و اینکه آیا تعداد داده‌ها برای تحلیل عاملی اکتشافی مناسب هستند از آزمـون بـارتلت و شاخص کفایت حجم نمونه کیاسر مـییر اولیکن استفاده شده اسـت. مـقادیر این شاخص در جدول‌ ا ارائه شده اسـت.

جـدول 2- نتایج آزمون بارتلت

آماره خی دوی بارتلت میزان کیاسر میر اولکین درجه آزادی سطح مـعناداری

873/383 867/0 4 000/0

مـیزان شاخص کیاسر مییر اولکین بـیش از 0.6 اسـت‌ کـه‌ نشان می‌دهد دادهـ‌های مـورد نظر برای تحلیل عـاملی اکـتشافی کفایت می‌کنند. همچنین مقدار معناداری آزمون بارتلت کوچک تر از 0.05 نشان می‌دهد تحلیل عاملی اکـتشافی بـرای شناسایی ساختار ، مدل عاملی‌ مناسب‌ اسـت و فـرض شناخته شـده بـودن مـاتریس همبستگی رد می‌گردد.لذا با تـوجه به جدول بالا می‌توان اطمینان داشت که ایجاد یک ساختار عاملی از داده‌ها جمع آوری شده امـکان‌ پذیـر‌ است. در مرحله بعد جهت تشخیص ایـنکه هـر یـک از مـتغیر‌های مـشاهده شده با کـدام عـامل اکتشافی در ارتباط است و اینکه چه انگیزه‌های سفری استخراج می‌گردد ، از تحلیل عاملی‌ اکتشافی‌ اکتشافی‌ استفاده شده اسـت. بـه ایـن‌ منظور‌ با‌ استفاده از روش تحلیل مولفه‌های اصلی1و انـتخاب روش چـرخش اکـویماکس 2، شـش بـعد یـا انگیزه اصلی برای سفر گردشگران خارجی در نمونه‌ تحت‌ مطالعه‌ کشف و نام گذاری گردید. لازم به ذکر است‌ که‌ برای اطمینان بیشتر بار‌های عاملی زیر 5/0 حذف شده است. هـمچنین میزان درصد واریانس تبیین شده 3 و میزان آلفای کرونباخ جهت‌ سنجش‌ میزان‌ سازگاری درونی سئوالاتی که یک عامل را می‌سنجند محاسبه شده‌ است.

3-2- نتایج تحلیل عاملی اکتشافی و استخراج انگیزه‌های سفر

نتایج حـاصل از تـحلیل عاملی اکتشافی اکتشافی نشان می‌دهد که‌ افرادی‌ که‌ با انگیزه‌های مشاهده مکان‌های قدیمی، مشاهده موزه‌ها، مشاهده جذابیت‌های فرهنگی و تاریخی‌، مشاده‌ و یادگیری در مورد مکان‌های جدید و بسط دانش شخصی به شـهر اصـفهان سفر کرده‌اند در یک گروه‌ قرار‌ می‌گیرند‌ و 45/61% واریانس عامل جدید را تبیین می‌کنند. از آنجا که این‌ عوامل‌ مربوط‌ به امور فرهنگی است نام این عـامل را انـگیزه فرهنگی می‌گذاریم. سوالات مربوطه و

  1. principal‌ components‌
  2. Equamax‌ Rotation
  3. percent of explained variance

نـتایج حـاصل از تحلیل عاملی اکتشافی در مورد این‌ انگیزه‌ در جدول 2 ارائه شده است.

جدول 2- نتایج تحلیل عاملی اکتشافی برای انگیزه فرهنگی‌

سوال‌ سوالات‌ مربوطه بار عاملی واریانس تـبیین شـده آلفای کرونباخ

7 من بـرای بـسط و توسعه دانش شخصی‌ام‌ به‌ این شهر سفر کرده‌ام. 569/0 45/61% 831%

9 من برای مشاهده مکان‌های قدیمی‌و‌ باستانی‌ به‌ این شهر سفر کرده‌ام. 568/0

10 من برای مشاهده موزه‌ها به این شهر سفر کرده‌ام‌. 775‌/0

14 من بـرای مـشاهده جذابیت‌های فرهنگی و تاریخی به این شهر سفر کرده‌ام‌. 628‌/0

18‌ من برای مشاهده یادگیری بیشتر در مورد مکان‌های جدید به این شهر سفر کرده‌ام. 510‌/0

انگیزه‌ دوم‌ که با سه سوال در مورد اصرار دوسـتان، یـافتن شغل و مـسافرت کم‌ هزینه‌ بود مشخص شد. این سه سوال از نظر ساختار معنی نشان می‌دهند که مسافرت به نـوعی‌ از‌ روی اجبار صورت گرفته و در نتیجه نام این عامل را انگیزه ناشی‌ از‌ اجبار مـی‌گذاریم. ایـن انـگیزه 45/61% واریانس‌ عامل‌ جدید‌ را تبیین نموده است. سوالات مربوطه و نتایج‌ حاصل‌ از تحلیل عاملی اکتشافی در مورد این انگیزه در جـدول ‌ ‌3 ارائه شـده است‌.

جدول‌ 3- نتایج تحلیل عاملی اکتشافی برای‌ انگیزه‌ ناشی از‌ اجبار‌

سوال‌ سوالات مـربوطه بـار عـاملی واریانس تبیین‌ شده‌ آلفای کرونباخ

12 من به دلیل اصرار دوستانم به این شهر سفر‌ کـرده‌ام‌. 854/0 7/75% 84%

15 من برای‌ پیدا کردن شغل به‌ این‌ شهر سفر کرده‌ام. 775/0

17‌ من‌ هزینه کـم سفر به این شـهر سـفر کرده‌ام. 519/0

انگیزه سوم که با‌ دو‌ سوال مشخص شده در مورد‌ انتخاب‌ شهر‌ اصفهان به دلیل‌ استانداردهای‌ بهداشتی و آب و هوای پاکیزه‌ است‌. از آن جا که این دو سوال مربوط به مسائل پاکیزگی و استانداردهای بهداشتی است‌ نـام‌ این عامل جدید را انگیزه بهداشتی‌ می‌گذاریم‌. این دو‌ سوال‌ 7/60‌% واریانس عامل جدید را‌ تبیین کرده است. سوالات و نتایج حاصل از تحلیل عاملی اکتشافی برای این انگیزه در جدول‌ 4 ارائه‌ شده است.

جدول 4- نتایج تحلیل عـاملی‌ اکـتشافی‌ برای‌ انگیزه‌ بهداشتی‌

سوال سوالات مربوطه‌ بار‌ عاملی واریانس تبیین شده آلفای کرونباخ

21 من به دلیل استانداردهای بهداشتی به این شهر سفر‌ کرده‌ام‌. 701‌/0 7/60% 67%

23 من به دلیل آب‌ و هوای‌ پاکیزه‌ بـه‌ ایـن‌ شهر‌ سفر کرده‌ام. 63/0

مطالعات و پژوهش های شهری و منطقه ای » تابستان 1392 - شماره 17 (صفحه 31)

سپس انگیزه چهارم با دو سوال در مورد انجام خرید و خرید صنایع دستی مشخص شد. از آن جا که این دو سوال در مورد‌ مسائل خرید است نام این انگیزه جدید را انـگیزه خـرید می‌گذاریم. این انگیزه نیز 1/84% واریانس عامل جدید را تبیین می‌کند. اطلاعات کامل در مورد این انگیزه در جدول 5 ارائه‌ شده‌ است.

جدول 5- نتایج تحلیل عاملی اکتشافی برای انگیزه خرید

سوال سوالات مـربوطه بـار عـاملی واریانس تبیین شده آلفای کـرونباخ

20 مـن بـرای خرید به این شهر سفر کرده‌ام. 89‌/0 1/84‌% 82%

22 من برای خرید صنایع دستی به این شهر سفر کرده‌ام. 0/85

انگیزه پنجم شناسایی شده عـبارت از سـوالاتی در مـورد فعالیت‌های‌ فیزیکی‌، زیبایی‌های محیطی و تجربه محیط است‌. از‌ آنـجا کـه این سوالات در مورد ماجراجویی و تجربه محیط است نام آن را انگیزه ماجراجویی می‌گذاریم. از سوی دیگر این سه سوال جمعا 9/58‌% واریانس‌ عـامل جـدید را تـبیین‌ کرده‌ است. اطلاعات کامل در مورد این انگیزه در جدول 6 ارائه شده اسـت.

جدول 6- نتایج تحلیل عاملی اکتشافی برای انگیزه ماجراجویی

سوال سوالات مربوطه بار عاملی واریانس تبیین شده آلفای کـرونباخ‌

11‌ مـن بـرای فعالیت‌های فیزیکی به این شهر سفر کرده‌ام. 51/0 9/58% 1/70%

13 من برای بهره مـندی از زیـبایی‌های طبیعت به این شهر سفر کرده‌ام. 683/0

19 من برای تجربه‌ محیط‌ به این‌ شهر سفر کرده‌ام. 759/0

انـگیزه شـشم و انـگیزه آخر با دو سوال در مورد سفر به شهر اصفهان‌ به دلیل گذران اوقـات فـراغت و رهـایی از زندگی روزمره است. همانطور‌ که‌ ملاحظه‌ می‌شود این دو سوال مربوطه به مقوله استراحت اسـت. از ایـن رو نـام این انگیزه را نیز ‌‌انگیزه‌ استراحت می‌نامیم. همچنین این انگیزه 1/61% واریانس عامل جدید را تبیین مـی‌کند. اطـلاعات‌ کامل‌ در‌ مورد این انگیزه در جدول 7 ارائه شده است.

جدول 7- نتایج تحلیل عاملی اکتشافی بـرای انـگیزه‌ اسـتراحت

سوال سوال مربوطه بار عاملی واریانس تبیین شده آلفای کرونباخ

8 من برای‌ استراحت و گـذران اوقـات فراغت‌ به‌ این شهر سفر کرده‌ام. 84% 1/61% 66%

16 من برای رهایی از زندگی روزمره به ایـن شـهر سـفر کرده‌ام. 63%

مطالعات و پژوهش های شهری و منطقه ای » تابستان 1392 - شماره 17 (صفحه 32)

3-3- متغیرهای جمعیت شناختی و انگیزه‌های سفر

در این قسمت به بررسی ارتباط‌ بین خصیصه‌های جمعیت شـناختی بـا انگیزه‌های سفر پرداخته شده است. به این منظور از تحلیل واریانس یک طـرفه اسـتفاده شـده است. نتایج این تحلیل نشان داد که در نمونه مورد بررسی‌ از‌ نظر سطح انگیزه فرهنگی برای سـفر بـه ایـران تفاوت معنی داری میان ملیت‌های مختلف وجود نداشت. از نظر انگیزه‌های ناشی از اجبار، خـرید و مـاجراجویی نیز بین ملیت‌های مختلف تفاوت معناداری‌ وجود‌ نداشت. اما از نظر سطح انگیزه بهداشتی برای سفر بـه ایـران میان ملیت‌های مختلف در سطح معناداری 02/0 تفاوت وجود داشت و کمترین میانگین نمرات انـگیزه بـهداشتی برای سفر به‌ ایران‌ متعلق به گـردشگران ژاپنـی، کـلمبیایی و کره‌ای بوده است و گردشگران ترکیه‌ای و اتریشی دارای بـیشترین انـگیزه بهداشتی میان سایر ملیت‌ها بوده‌اند.

نتیجه تحلیل واریانس در مورد متغیر جنسیت گردشگران نـشان مـی‌دهد‌ که‌ میانگین‌ سطح انگیزه‌های فـرهنگی ، نـاشی از‌ اجبار‌، سـلامتی‌ و مـاجراجویی گـردشگران برای سفر به ایران گردشگران بـرای سـفر به ایران در میان زنان ومردان تفاوت معنی داری وجود دارد. زنان‌ با‌ میانگین‌ 98/5 نـسبت بـه مردان با میانگین 01/5 انگیزه‌ فرهنگی‌ بـیشتری برای سفر به ایـران داشـته‌اند و زنان نسبت به مردان بـه انـگیزه بیشتری برای باز دید از آثار تاریخی‌ و فرهنگی‌ داشته‌اند‌. از نظر انگیزه ناشی از اجبار مـیان زنـان و مردان تفاوت‌ معناداری وجود دارد و ایـن تـفاوت بـه این صورت کـه مـردان بیشتر نسبت به زنـان سـفر‌های ناشی از اجبار‌ را‌ انجام‌ داده‌اند. از نظر دو انگیزه مربوط به سلامتی و ماجراجویی نیز میانگین‌ نمرات‌ مـردان نـسبت به زنان بیشتر بوده است. یـعنی مـردان دارای انگیزه‌های سـلامتی و مـاجراجویی قـوی تری نسبت‌ به‌ زنـان‌ بوده‌اند.

تحلیل واریانس در مورد رابطه بین وضعیت تاهل و انگیزه‌های سفر نشان‌ داد‌ که‌ از نظر انگیزه‌های فـرهنگی، اجـبار و سلامتی میان گردشگران مجرد و متاهل تـفاوت مـعنی داری وجـود‌ دارد‌. مـجردها‌ بـا میانگین 73/5 نسبت بـه مـتاهل‌ها با میانگین 31/5 از انگیزه قوی تری برای‌ بازدید‌ از آثار فرهنگی برخوردار بوده‌اند. انگیزه سفر ناشی از اجبار بـرای مـتاهلان بـا‌ میانگین‌ 56‌/2 بیشتر از مجردان با میانگین 00/2 است. هـمچنین مـتاهلان بـا مـیانگین 40/3 بـیشتر از‌ مـجردان‌ با میانگین 40/2 با انگیزه سلامتی سفر کرده‌اند. مجرد‌ها و متاهل‌ها از نظر انگیزه‌های‌ خرید‌ و ماجراجویی‌ تفاوت معنی داری با هم ندارند.

تحلیل واریانس در مورد رابطه بین انگیزه‌های سفر و سطح‌ تـحصیلات‌ نشان داد که میان گروه‌ها با سطوح تحصیلات مختلف از نظر انگیزه‌های‌ اجبار‌، سلامتی‌، خرید و ماجراجویی تفاوت معنی دار وجود ندارد. اما افراد با تحصیلات متوسطه با میانگین 10‌/6 بیشترین‌ انگیزه‌ فرهنگی داشته‌اند و پس از آن گـردشگران دارای تـحصیلات تکمیلی با میانگین 50‌/5 و سطح‌ ابتدایی با میانگین 20/5 قرار دارد.

به منظور انجام تحلیل‌های مربوط به رابطه بین مدت زمان‌ اقامت‌ گردشگران در اصفهان و انگیزه‌های سفر آن‌ها زمان اقامت به چهار گروه بـین 3 تـا 7 روز‌ ، 7 تا‌ 14 روز ، 14 تا 28روز و بیش‌ از‌ یک‌ ماه تقسیم

شد.نتایج نشان داد که‌ سطح‌ انگیزه فرهنگی گردشگران با توجه به مدت اقامت آنها در ایران تفاوت مـعنی‌ داریـ‌ وجود ندارد. افرادی که زمـان‌ اقـامت‌ آن‌ها بین‌ 3 تا‌ 7 روز‌ بوده است با میانگین 73/2 بیشترین‌ دلیل‌ اجبار را میان سه گروه دیگر برای سفر به ایران مطرح کرده‌اند‌. گردشگران‌ با مدت اقـامت بـین 3 تا 7 روز‌ با میانگین 62/3 بـیشترین‌ انـگیزه‌ خرید را میان گروه‌های دیگر‌ برای‌ سفر به ایران داشته‌اند.

از طرف دیگر بررسی نمونه‌اماری نشان دهد که 175‌ نفر‌ از پاسخ دهندگان انگیزه فرهنگی‌ شان‌ برای‌ سفر به ایران‌ بیش‌ از سطح متوسط بـوده‌ و حـدود‌ 25 نفر از اعضای نمونه سطح انگیزش فرهنگی کمتر از متوسط را دارا بوده‌اند‌. درصد‌ فراوانی‌های پاسخ دهندگان نشان می‌دهد که‌ 40‌ درصد از‌ حجم‌ نمونه‌ دارای انگیزه بهداشتی بالاتر‌ از سطح متوسط برای سفر به ایران داشته نـد. 5/15درصـد از افراد نـمونه دلیل‌ اجبار‌ بالاتر از سطح متوسط را دارا‌ بوده‌اند‌. 60‌ درصد‌ از‌ اعضای نمونه دارای‌ انگیزه‌ خرید پایین تر از متوسط برای سـفر به ایران بوده و 40 درصد بالاتر از سطح متوسط‌ بوده‌اند‌. 41‌درصد از اعضای نـمونه آمـاری سـطح انگیزه‌ ماجراجویی‌ شان‌ برای‌ سفر‌ به‌ ایران بالاتر از میزان متوسط و 59 درصد کمتر از متوسط است.

4- نتیجه‌گیری

در این مـقاله ‌ ‌بـه شناخت و تجزیه و تحلیل انگیزه‌های سفر گردشگران خارجی جهت سفر به شهر‌ اصفهان پرداخـته شـد. جـامعه آماری پژوهش شامل گردشگران خارجی سفر کرده به شهر اصفهان بوده که در ماه‌های فروردین و اردیـبهشت سال 1390 به این شهر سفر کرده‌اند. از این جامعه‌ نمونه‌ای‌ به حجم 200 نفر از گـردشگران خارجی به روش نمونه گـیری در دسـترس انتخاب شد. گردآوری داده‌ها به روش پرسشنامه‌ای بوده است. تحلیل عاملی اکتشافی و آزمون نیکویی برازش برای‌ تحلیل‌ داده‌ها مورد استفاده قرار گرفته است. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی شش انگیزه سفر برای گـردشگران خارجی سفر کرده به شهر اصفهان مشخص کرده‌ است‌. این انگیزه‌ها عبارتند از انگیزه‌های‌ فرهنگی‌، دلیل اجبار، بهداشتی، خرید، ماجراجویی و استراحت. البته باید توجه داشت که گردشگر هر مقصد گردشگری را با تـوجه بـه داشته‌های همان مقصد انتخاب می‌ کند‌ و همان داشته‌ها مبنای انگیزه‌های‌ او‌ است. برای مثال انگیزه گردشگری که سواحل نیس کشور فرانسه را انتخاب می کند، ممکن است استفاده از سواحل و فعالیت‌های فیزیکی مـرتبط بـا آن باشد. بنابراین نمی توان نتایج پژوهش‌هایی‌ که‌ در مقاصد گردشگری متفاوت در خصوص انگیزه‌های سفر انجام می شود را با هم مقایسه کرد. در صورتی که انگیزه گردشگران دو مقصد متفاوت یکسان باشد مـی تـوان چنین احتمالی‌ را‌ در نظر‌ گرفت که آن دو مقصد از نظر داشته‌ها مشابه هستند. بنابراین، مناسب است مطالعاتی که در یک‌ مقصد انجام گرفته با هم مقایسه شوند شاید در طی زمان‌ تحولاتی‌ که‌ در زیـر سـاخت‌ها و امـکانات آن مقصد ایجاد شده گردشگران بـا انـگیزه‌های مـتفاوت را به خود جذب کرده ‌‌است‌. نتایج پژوهش در مورد رابطه بین متغیرهای جمعیت شناختی با انگیزه‌های سفر نشان‌ می‌دهد‌ نشان‌ داد که

خانه اجاره ای روزانه در اصفهان

نظرات() 


گردشگری بزرگ ترین و پررونق ترین صنعت جهان‌ است‌ . انتظار میرود که در قـرن ٢١ نیـز ایـن صــنعت پیشــتاز بــوده و سـیر صعودی آن ادامه یابد. جـهانگردی یک قـدرت‌ اقـتصادی‌، اجتماعی‌ و زیست محیطی بزرگ و البته پدیده ای بسیار سیاسی اسـت و بنابر‌ عقیده پک و لپی طبیعت جهانگردی در هر جامعه ای، متأثر از عوامل پیچیده و در هم بافته سیاسی و هـمچنین‌ ویژگـیهای‌ جـغرافیایی‌ است که دیگران را مجذوب خود میکند. بنابر عـقیده کـارشناسان ، گردشگری‌ دانشی‌ است چند رشته ای که اگر بدون انجام تجزیه و تحلیل های امنیتی و سیاسی دقیق توسعه و تکامل‌ یابد‌ قـطعاً‌ کـامـل نـخواهـد بـود (هـال ١٣٨٢: ص ١١). آسـایش ، راحتی و امنیت از مسائل بسیار‌ مهمی‌ است‌ کـه گردشگران را به نقاط مختلف دنیا جلب میکند (ابرار اقتصـادی، ١٣٨٥). بـرای فراهم‌ کردن‌ کیفیت‌ در گردشگری امنیت و ایمنی امر حـیاتی مـحسوب مـیشوند. بیشتر از هر فعالیت اقتصادی دیگر‌ موفقیت‌ یـا شکست مقصد توریسم بستگی بـه تـوانایی فراهم کردن محیط امن و ایمن برای‌ گردشگران‌ میباشد‌ (١٩٩٦ UNWTO). امروزه امنیت به عنوان مهم ترین و زیربناییترین اصـل در تـدوین اسـتراتژی توسعه‌ گردشگری‌ در جهان به شمار میآید. صنعت ظریـف و پیچیده گردشگری ارتباط هـمه جـانبه ای‌ در‌ سـطوح‌ ملی و منطقه ای داشته و هرگونه بروز ناامنی و بکارگیری خشونت در سطوح مختلف زیان های جبران‌ ناپذیری‌ بـه این صـنعت وارد مـیسـازد. بـه عنـوان مثـال یـک سـرمایه گـذار در‌ زمینـه‌ گردشـگری‌ و یـا کارشناسان یک کمپانی سرمایه گذار بین المللی در قـالب جـهانگرد به آن منطقه سفر‌ میکنند‌، اگـر‌ در ارزیـابی کارشناسـی خـود محیط و مقصد مورد نظر از ویژگـی و امـنیتی لازمـ‌ برخوردار‌ نباشد مسلماً به این نتیجه خواهد رسید که توریسم در ایـن منطقـه امنیت مالی و جانی نـدارد‌ و قـطعاً‌ سرمایه خود را منتقل نخواهد کرد (رحیم پور، ١٣٨٤).

دولت و بخش خصوصی‌ باید‌ نسبت به حفظ سـلامت گـردشگران حـساس باشند‌ و بطورکلی‌ جنبه‌ های خطرناک گردشـگری بایـد حل و فصل شوند‌. هرگونه‌ مشکل تندرستی، حمله بـه تـوریست ها، بیماریهایی واگیردار پرداختـه شـود و از آن مطلـع‌ باشـند‌ و دیگر دولت ها را در‌ جریان‌ امر قـراردهند‌. شـرایط‌ و آیینـ‌ نامه های تسهیل مسافرتی، به ویژه‌ قسمت‌ مهاجرت و گمرک باید تـا حـد امکان کارآمد بـاشند، در عـین حـال مقررات‌ را‌ اعمال کنند (سازمان جهانی جهانگردی،١٣٨٤‌،ص ٧٩). اساساً جهـانگردی مقولـه‌ ای‌ است چند وجـهی و چـند بعدی‌ که‌ با نهادها و ساخت های مختلف اجتماعی در رابطه بوده و با مشاغل بـیشـماری سـروکار‌ دارد‌.

امنیت ، آسـایش ، نـحوه رفتار مقامات‌ رسمی‌ و نحوه‌ برخورد و رفتار عمـومی‌ مـردم‌ بـا جهـانگردان ورودی، نحـوه‌ پـذیرشـ‌ و نــوع تسهیلات ، نوع تأسیسات ، نوع حکومت ، آزادیهای فـردی و اجـتماعی در سـیستم اعمال قـوانین مملکتـی‌، موقعیـت‌ جغرافیـایی، سابقه تـاریخی و بـاستانی، وضع موجود‌ ساختار‌ اقتصادی و سیاسی‌ و بالاخره‌ نـوع‌ مقـررات نـاظر بـر امـور‌ جهـانگردی و قــوانین گـمرکی و ویزا و نظایر آن با جهانگردی رابطه مـستقیم دارد (اذانـی، خادم و حـاتمی، ١٣٨٧‌ ص ٣٦٣‌).

بـه گـفته کارشناسان ، گردشگری در ایران‌ به‌ عنوان‌ یکـ‌ صـنعت‌ از ظرفیت های‌ بسیار‌ بالایی برای رشد و توسعه برخوردار است . بر اساس گـزارش سـازمان گردشگری، ایران رتبه ی دهم جاذبه های‌ بـاستانی‌ و تاریخی‌ و رتبه ی پنجم جـاذبه هـای طبیعی را در‌ جهان‌ دارا‌ است‌ و در‌ سال‌ ٢٠٠٨، در حـدود ٢ مـیلیون گردشگر خارجی از ایران بازدید کرده اند و این در حالی است کـه در ایـن سـال

٨٤٢ میلیون جهانگرد در دنیا سـفر کـرده اند‌. به نظر کارشناسان ، این صـنعت از تـوسعه ای کـه شایسته آن اسـت بـرخـوردار نـبـوده - است . ازدلایل آن میتوان به آمـاده نـبودن بسترهای اقتصادی مناسب در ایران ، از جمله جذب سرمایه‌ گذاری‌ در سـاخت هتـل و سایر صنایع جانبی این حوزه اشـاره کـرد. بیخبر بودن سرمایه گذاران از زمینه هـای مـوجود در ایران و تبلیغات ضـعیف و نـیز انـتشار اخبار نادرست و منفی از ایرانـ‌ ، محدودیت‌ های اجتماعی و فرهنگی بـرای گردشـگران خـارجی و همچنـین تـنش هـا بـا بعضـی کشورهای غربی نـیز از دیگـر موانع در راه رشد صنعت گردشگری در‌ ایران‌ اسـت . در مـقایسه بـا ایرانـ‌ ، بـرخی‌ کشـورها توانسـته انــد کـارنامه موفقی را در این زمینه از خود برجای بگذارند. با توجـه بـه پتانسـل هـای موجـود در کشـور، بجاسـت کـه بـا‌ بـرگـزاری‌ نـمایشگاه هـایی در این‌ زمینه‌ ، فرهنگ سازی و اطلاع رسـانی ویـژه ای را رقــم بــزنیم (ســقایی، ١٣٨٢: ص ١٤٩). ســازمان جـهـانی گـردشگری (UNWTO) گزارش خود از نکات برجسته جهانگردی را در طول سال گذشته میلادی تا انتهـای‌ مـاه‌ مـه ٢٠١٤،

مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری » پاییز 1395، دوره دوم - شماره 3 (صفحه 29)

منتشر کرد. این گزارش که ارائه دهنده آمارهای کلیدی گردشگری در جهـان اسـت ، بـه میـزان رشـد گـردشـگران درجهـان و - سهم هرکدام از قاره ها و مناطق از این بحث اشاره‌ دارد‌.

طبق این‌ گزارش ، بیشترین رشد در گردشگران ورودی را منطقه آسیا پاسیفیک با افزایش ٦درصـدی داشـته اسـت و پـس آن‌ ، اروپا و آفریقا هر کدام با ٥درصد رشد در رتـبه هـای بعدی‌ قرار‌ گرفته‌ اند.

در آمریکای شمالی و جنوبی، رشد گردشگران بین المللی با رشد سه درصدی همراه بود؛ در شـرایطی ‌‌کـه‌ در خاورمیانـه تقریبـاً شاهد رشد چندانی نبوده است . سازمان جهانی جـهانگردی در بـخش‌ دیگری‌ از‌ گـزارش سـالانه خـود، میـزان درآمـد حاصـل از گردشگری را در کل دنیا طی سال ٢٠١٣‌، چیزی بالغ بر ١١٥٩ میلیارد دلار اعلام کرده است که نسبت به سـال‌ قـبـل از آن ٨١‌ میلیارد‌ دلار افزایش داشته است . آمـارها نـشان میدهد گردشگران در دنیا طی سال ٢٠١٢ به سقف یک میلیارد نفر رسیدند. ایـن میزان در مقایسه با گردشگرانی که در سال ١٩٥٠ در دنیا‌ جابه جا شده اند و تنها ٢٥میلیون نـفر بــوده انـد، مـیتوانـد رقـم قـابـل تـوجهی باشد(WTO). میزان گردشگران داخلی را در سالی که گذشت ، پنج تا شش میلیارد نفر عنـوان کـرده اسـت‌ . در‌ همـین راســـتا پـــیش بینـــی مـــیشـــود کـــه در ســـال ٢٠٣٠ گردشـــگران بـــین المللـــی بـــه ١/٨میلیـــارد نفـــر برســـند.

پیش بینیهای سـازمان جـهانی جهانگردی در ژانویه ٢٠١٤ رشدی ٤ تا ٤/٥ درصدی برای گردشگران بین‌ المللی‌ نشان میدهـد و تصریح میکند که این رشد در یک دوره بلند مدت تا سال ٢٠٣٠، حدود ٣/٣ درصد در هـر سـال خواهـد بـود. همچنـین ایـن پیش بینیها نشان میدهد کـه‌ چـشم‌ انداز رشـد گردشگران در سال ٢٠١٤ برای آسیا پاسفیک ٥تـا٦ درصـد و بـرای آفریقـا ٤تـا٦ درصد خواهد بود. براساس این گزارش (WTO)، خاورمیانه طـی سال گذشته روند پیچیده ای را‌ در‌ خصوص‌ گردشـگری از خـود به نمایش‌ گذاشته‌ اسـت‌ کـه نـاشی از تنش هایی میشود که برخی مقاصد این منطقه را به خود مشـغول کـرده اسـت . بـه گـزارش

«دنیای اقتصاد‌» بـسیاری‌ ‌ ‌از‌ کـارشناسان بر این باورند که وجود چالش های‌ سیاسـی‌ و جنـگ هـای داخلـی در برخـی کشـورهای مـنطقه مـیتواند فـرصتی را برای دیگر کشورها که در صلح به سر میبرند‌ (نظیر‌ ایران‌ ) فراهم آورد تا به جذب گـردشگر بپردازنـد.

گردشگران بین المللی‌ در منطقه در حد ٥٢ میلیون نفری که در سال قبل از آن بودند، بـاقی مانده اند و به‌ اینـ‌ تـرتیب‌ خاورمیانـه رشد صفر درصدی را در این زمینه در سال ٢٠١٣‌ تجربه‌ کرد. طبق این گزارش حتی این منطقه با کاهش ٢ درصـدی درآمـد گردشگری نیز روبرو بوده است‌ .

با‌ این‌ حال نتایج به دست آمده از تک تک مـقاصد گردشگری در خاورمیانه‌ چیز‌ دیگری‌ را نشان مـی دهـد؛ مـثلا امـارات متحـده عربی رشد سریع ١١ درصدی داشته و فلسطین‌ و عمـان‌ نیـز‌ هـر کـدام بـه ترتیـب شـاهد رشـد ١١ و ٨ درصـدی در صـنعت گردشگری خود بوده اند‌.

دیگـر‌ مـقاصد، اما با شرایط دیگری مواجه بودند؛ برای مثال گردشگران ورودی به عربستان‌ سعودی‌ ٧ درصد‌ کاهش داشته اند. از سوی دیگر مصر در نیمه اول سـال ٢٠١٣ رشـد دو‌ رقمـی‌ را تجربـه کـرد، امـا در نیمـه دوم سـال ، افـت قـابـل مـلاحظـه ای در‌ گردشگران‌ ورودی‌ داشت که ناشی از تنش های سیاسی این کشورو روی هم رفته ١٨درصد کاهش ورود‌ توریست‌ ها را شاهد بود.

نکته دیگری که در این گزارش در خصوص‌ خاورمیانه‌ ذکر‌ شده است ، تاثیر منفی کشورهای هـمسایه سـوریه از جنگ داخلی این کشور است و طبق آن‌ ، لبنان‌ با‌ رشد منفی ٧ درصد و اردن با رشد منفی ٥ درصد از تحولات سوریه آسیب‌ دیده‌ اند.

٢- مبانی نظری

واژه امنیت در فرهنگ عمید از مصدر در امان بودن بـه مـعنی ایمـنی‌، آرامش‌ و آسودگی معنی شده اسـت (عـمید، ١٣٧٢، ص ٢٣).

و در فـرهنگ لغات امنیت در‌ لغت‌ ، حالت فراغت از هرگونه تهدید یا حمله‌ و یا‌ آمادگی‌ برای رویارویی بـا هـر تهدیـد و حملـه را‌ گویند‌. در اصطلاح سیاسی و حقوقی به صورت امـنیت فـردی، امـنیت اجتماعی، امنیت ملی و امنیـت‌ بـین‌ المللـی بـه کــار بــرده میشود‌ (آشوری‌، ١٣٨٤، ص ٣٦‌). واژه‌ security‌ (امنیت ) از واژه secure گرفتـه شـده‌ اسـت‌ . در زبـان فارسـی معـادل هـایی

مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری » پاییز 1395، دوره دوم - شماره 3 (صفحه 30)

همچون امن ، مطمئن ، تأمین کردن و ... برای آن‌ آوردهـ‌ شـده اسـت . به طور کلـی امنیـت‌ عمـدتاً بـه نـوعی احسـاس‌ روانـی‌ گـفتـه میشود که در آن‌ به‌ خاطر مبرا بودن از ترس ، وضعیت آرامش و اطمینان خاطر حاصل میشود (هندیانی، ١٣٨٦‌: ص ٣). یکی‌ از مفاهیم بـا اهـمیت ، پیچـیده‌ و جدید‌ در‌ دنیای امروز و در‌ مباحث‌ سیاسی، اجتماعی و اقتصـادی، موضـوع‌ و مفهـوم‌ امنیـت اســت (اخـوان کاظمی، ١٣٨٦: ص ٢). مفهوم امنیت همچون بسیاری از مفاهیم دیگر، در طول‌ تاریخ‌ تغییر یافته و رونـدی رو بـه رشـد‌ داشته‌ اسـت . شـک‌ نـیست‌ که‌ مفهوم "امنیت‌ " همسان و موازی با مفهوم "بشر" تعالی یافته ، تا امـروزه‌ مـا‌ تـعریفی بسیار متفـاوت از تعریف اولیه‌ آن‌ داشته‌ باشیم‌ و عباراتی‌ همچون «امنیت در‌ رسانه‌ »، «امنیت در فضای مـجازی»، «امـنیت داده هــا»، «امنیـت در گردشگری» و غیره نیز به عنوان مؤلفه های‌ مهم‌ امنیتی‌ مطرح می باشند. بـه طـور کل امنیت‌ مقوله‌ ای‌ چند‌ وجهی‌ است‌ و زمینه ساز و بستر توسعه اقتصادی، اجتماعی و زیسـت مـحیطی اســت و هـم از ایـن عناصـر تـأثیر مـیپـذیرد (رهنمـایی و پورموسـی،

١٣٨٥:ص ١).

انواع امنیت : از ضروریات زندگی امروز وجود امنیت در‌ سـطح جـوامع است . صاحب نظران امنیت را به بخش های مختلف تقسـیم

کرده اند که بـه شـرح زیر مـیباشد:

امنیت داخلی : عبارت است از شرایطی که طی آن شهروندان جامعه‌ بتوانند‌ بدون برخورد با موانع بـشری از کـلیه حقوق شـرعی و قانونی خود بهرمند شوند (کوشکی،١٣٧٨).

امنیت خارجی: امنیت خارجی را مـربوط بـه تـهدید دولت های دیگر در خارج از‌ مرزهای‌ جغرافیایی برمیشمرند.

امنیت ملی : واژه امنیت ملی به دنبال تشکیل دولت – ملتهای جـدید بـه گـونه ای گسترده وارد متون سیاسی و روابط بین الملـل‌ شده‌ است . گستردگی این مفهوم باعث‌ شـده‌ کـه امنیت محور مطالعاتی قرار گیرد که مفاهیم کلیدی، از جمله روابط بـین الملـل ، قدرت ، منافع و بحران را پوشـش مـیدهد. دولت ها با این‌ مفهوم‌ تهدیدها را می سنجند‌ و استراتژیشان‌ را بـر اسـاس آن تـدوین مـیکنند(ربـیعی، ١٣٧٨).

امنیت فرهنگی: مصونیت فرهنگ فرد و جامعه از هـرگونه تـعرض و تـهدید را امنیت فرهنگـی مـینامنـد. نفـوذ گسـترده و مـؤثر فـرهنگ بـه همه ابعاد زندگی‌ بشر‌ اعم از فردی و جمعی، مادی و معنوی، روحی و جسمی و همچنین تـأثیری کـه مسائل فرهنگی بر سایر بـخشها دارد تـأمین امنیت فـرهنگی از مـوقعیت و حـساسیت بیشتری برخوردار است .

امنیت اجتماعی : امـنیت اجـتماعی‌ توانایی‌ جامعه برای‌ حفظ هویت ، منافع و ویژگی های اساسی خود در برابر شــرایط مـتحـول و تهدیدات و نیز توانایی ارتقای وضعیت اجـتماعی‌ به سمت ارزش ها و آرمـان هـای جامعه است (مینایی،١٣٨٧).

امنیت‌ و ویژگـیهای‌ آنـ‌ : مفهوم امنیت ، قدمتی به وسعت تاریخ بشر و از جهتی بر مفهوم اجتماع و جامعه تـقدم دارد. این مـفهـوم ‌‌به‌ تدریج و با توسعه بـشری تـحول و ابـعاد تازه ای یافته اسـت . بـه گونه ای‌ که‌ امروزه‌ امـنیت را در تـوسـعه دنبـال مـیکننـد. تـامین امنیت بعنوان اساسی ترین وظیفه حکومت برشمرده شده‌ است . امنیت ذهـنی و عـینی از بعد فردی به امنیت اجتمـاعی وابـسـته اسـت و امنیت‌ در این حـالت ابـعادی‌ چـون‌ امنیت شغلی، اقتصادی، سـیاسی، فرهنگی، قضایی، جانی را هم در بر مـیگیرد(کـارگر،

١٣٨٣ ص ٣٧).

٢-١-امنیت و ابعاد آن

به طور کلی امنیت عمدتاً بـه نـوعی اساسی روانی گفته میشود که در‌ آن بـه خـاطر مـبرا بـودن از تـرس ، وضعیت آرامش و اطـمینـان خـاطر حاصل میشود. امنیت دارای دو بعد عینی و ذهنی است که امنیت عینی، عموماً امنیت را در قالب تهدید نکـردن تـعریـف‌ کـرده‌ انـد که امری عینی است اما باید اضـافه کـرد امـنیت وقـتی وجـود دارد کـه احساس کنیم تهدیدی در کار نیسـت و ایـن همـان

مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری » پاییز 1395، دوره دوم - شماره 3 (صفحه 31)

امنیت ذهنی است (اخوان کاظمی، بهرام ، ١٣٨٦: ص ١٣‌). آنچه‌ نقش خیلی مهم در افزایش تعـداد گردشـگران ایفـا مـیکنـد، معنای امنیت ذهنی است که در حـقیقت همان امنیت ذهنی گردشگر میباشد. به عبارت بهتر تصویر ذهنی گردشـگر از مقصـد‌ است‌ که نقش مهم را در تصمیم گیری برای سفر به یک کشور یا مکان ایفا مینماید.

٢-٢-امنیت و گردشگری

امنیت فاکتور اصـلی در گـسترش صنعت گردشگری میباشد چرا کـه گردشـگر‌ در‌ وهلـه‌ نخسـت بـه دنبـال مکـانی آرام‌ جهـت‌ گذراندن‌ اوقات خود را دارد. ناامنی در بازدیدها به طور واضح در تصمیم گیری گردشگران برای بازدید خیلی مؤثر اسـت (ســونمز و گرایف‌ ، ١٩٩٨‌). در‌ مسافرت های ناامن ، توریست ها اهداف تروریست هـا‌ مـیباشـند‌. همچنـین تحقیقـات نشـان مـیدهـد کـه گردشگری با ناامنی و خطر ارتباط دارد. (رحیل و فسن مـایر، ١٩٩٢).

هـر چه گردشگران در‌ یک‌ کشور‌ از ضـریب امـنیتی بالاتری برخوردار باشند، بیشتر تمایل پیدا میکننـد‌ کـه بـه آن کشـور سـفر نمایند. امنیت چیزی جز تفاهم و مشارکت عمومی جمعیت ساکن یک واحد سیاسی برای‌ رسیدن‌ بـه‌ رفـاه عمـومی نیسـت . لـذا اگر بـه این نـتیجه برسیم که توسعه‌ صنعت‌ گردشگری میتواند درآمدزا باشد و از طریق افزایش درآمد میتواند مفاسد اجتمـاعی را در جامعه کاهش داده‌ و منجر‌ به‌ توزیع عادلانه ثروت و درآمد شود، نابجا نگفته ایم (رحیم پور، ١٣٨٤).

٢-٣-رابطه‌ متقابل‌ امـنیت‌ ، گـردشگری و توسعه اقتصادی پایدار

موضوع ایمنی و امنیت در صنعت گردشگری از اهمیت حیاتی در‌ سراسر‌ جهان‌ برخوردار است . گردشگری صنعتی است که هـم تقاضا و هم عرضه ی آن به اتفاقاتی همچون‌ تروریسم‌ و خشونت های سیاسی خیلی حـساس اسـت (ریچـر و واغ ، ١٩٨٦). یکــی از عوامل مهم‌ توسعه‌ گردشگری‌ در کشور امنیت است . به عبارت دیگر، یکی از شاخص های امنیت ، توسـعه گردشـگری‌ در‌ کـشـور است که میتواند در قالب های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی تجلی پیدا کند‌ و هـمین‌ طـور‌ صـنعت گردشـگری در یـک منطقـه و تردد گردشگران در یک مقصد موجب به وجودآمدن امنیت در‌ آن‌ منطقه میشود، اما این قضیه همیشه صـادق نـیسـت ‌ ‌زیـرا در بـرخی مواقع‌ وجود‌ پدیده‌ گردشگری و رفت و آمد گردشگران باعث ناامنی شده است . با این وجـود صــنعت گـردشـگری و امنیـت ارتباط‌ تنگاتنگی‌ با‌ هم دارند. (ایسرائیلی وریچل ، ٢٠٠٣). کشورهای زیادی در دنیا به وسیله تروریسم‌ تهدید‌ شـده انـد و فعالیـت های خشونت آمیز در بسیاری از کشورها افزایش یافته است (سونمز و آپوستولوپوس و تـارلو‌ ١٩٩٩‌). این اتفاقـات و خشـونت هـا مـیتواند مـانعی برای گردشگری باشد چون از گردشگری‌ و توریسم‌ به عنوان ابزارهایی برای آسایش و صلح در‌ محـیط‌ اجتمـاعی‌ استفاده میشود (نیومایر، ٢٠٠٤) (ریسنجر و موواندو، ٢٠٠٥‌). بعد‌ از حملات یازدهم سپتامبر در شهر نیویـورک، ایـن حمـلات ضربه مهلکی را روی‌ صنعت‌ گردشگری در آمـریکا و دنیا داشت‌ . تعداد‌ مسافرانی که‌ با‌ هواپیما‌ به آمریکا مسافرت نمودند بیش از‌

٥٠‌ درصد کاهش یافت (بوقر و ریتا پیروم ، ٢٠٠٥).

امنیت مقوله ای است که‌ از‌ قدیم و از همان دوران باستان با‌ هستی و زندگی انسان در‌ پیوندی‌ عمیق و نـاگسستنی قـرار داشـته و همواره‌ یکی‌ از مهمترین مسائل جامعه بشری بوده است و هنوز هم یکی از مفاهیم محوری‌ و بنیادین‌ در روابط بـا دولـت ملـی‌ و در‌ مناسبات‌ بین المللی میباشد‌(رئیسی‌، ١٣٨٨).

٣-پیشینه تحقیق

 ژانگ‌ (٢٠٠٥‌) در تحقیقی با عنوان اثـر سـونامی بر روی گردشگری بین المللی چین به ایـن‌ نتیجـه‌ رسـید کـه بلایـای طبیعی باعث میشود‌ میل‌ گردشگران ورودی‌ به‌ منطقه‌ کم شود و بازتاب منفی‌ روی بازدیدکنندگان میگذارد و آنهـا را به دور شدن از مقصد سـوق مـیدهد.

مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری » پاییز 1395، دوره دوم - شماره 3 (صفحه 32)

 نزرین و همکاران ، ٢٠١٠‌، در‌ تحقیقی با عنوان اثر بخشی برنامه‌ شهر‌ امن‌ به‌ عنوان‌ پایه امنیت در‌ صنعت‌ گردشـگری، مورد مطالعه در پوتروجایا نشان میدهد که برنامه شهر امن اثر گذاری ضعیف و قابـل تـأمـل‌ داشــته‌ اســت‌ . و بـه ایـن نتیجه رسیدند که اقـتدار مـحلی‌ نـیاز‌ به‌ همکاری‌ بیشتر‌ با‌ ارگانهای غیر دولتی (ان جـی او) دارد. و بـه منظـور تشـدید ایمنی نیاز به اجرای مؤثر برنامه شهر امن مانند تـقویت اجـرا و آمـوزش ، بالا بردن ایمنی در جاذبه‌ های اصلی توریستی و تـقویت سـیستم های آموزشی برای کارمندان که کاملاً در امنیت دخالت دارند، میباشد.

 نوریزاواتی و تارمیجی، ٢٠١٤، در تحقیقی با عنوان " مسائل امنیت و ایمنی: چــالش هــای‌ جـدیـد‌ صـنعت گردشـگری مالزی " بیان میکند که مسائل سلامتی، تروریسم ، تـکرار آدم ربایی و تیراندازی در Sabah، حادثه خطوط هوایی دو قلو، شورش و تظاهرات غیر قانونی و گزارشات نادرست توسط‌ رسانه‌ های بین المللی چــالش هــای جـدیـد را بـه مـالزی ارمغان آورده است . اگر چه برخی حوادث اثرات کوتاه مـدت روی صـنعت گردشگری مالزی‌ داشته‌ ولی هنوز اثر بزرگـی روی‌ نام‌ تجاری مالزی گذاشته است .

 فیتری و همکاران (٢٠١٤) در پژوهشی با عـنوان احـساس امـنیت و ایمنی بازدیدکنندگان زن بین المللی از کوالالامپور که در این تحقیق‌ زنان‌ بیشتر از جرم و جنایت‌ بـیمناک‌ بـودند و ٩٩% پاسـخگویان راه رفتن و پیاده روی در کوالالامپور را ایمن میدانستند و این امنیت در طی زمان شب ١٥% کم شد و وضعیت ناامنی قابل تـوجهی کـه تـوسط پاسـخگویان مشاهده شد‌ ترافیک‌ خیابان ها بود. و نگرانی اصلی گزارش شده جیب بری و قـاپزنی سـارقین بود.

 کهزادی و همکاران (١٣٨٨) در تحقیقی با عنوان تحلیلی بر امنیت اجتماعی و فرهنگی و نقـش آن در تـوسـعه پایـدار گـردشگری‌(مـطالعه‌ موردی شهر‌ اصفهان ) با جمع آوری پرسشنامه از گردشگران داخلی به این نتیجه رسید که بیش از نـیمی از‌ گـردشگران از وضعیت امنیت در مسیرهای گردشگری احساس رضایت داشته اند‌ و اصفهان‌ به‌ لحاظ امنیتی از آرامـش تـقریباً مـطلقی وبه لحاظ دارا بودن پتانسیل های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ... از توانـایی ‌‌بسـیار‌ بـالایی در جهت جذب گردشگر بـرخوردار اسـت .

 هزار جریبی(١٣٨٩)، تحقیقی با عنوان‌ احساس‌ امنیت‌ اجتماعی از منظر توسعه گردشگری انـجـام گـردیـده اســت . در این پژوهش آمده است که هدف‌ شناخت میزان احساس امنیت اجتماعی و تعاملات مردم با گردشـگران خــارجی در سـال ٨٩‌ اسـت و نتایج بدست آمده‌ حاکی‌ از آن است که بین احساس امنیت اجتمـاعی و گردشـگری رابـطـه مـثبـت و مستقیمی وجود دارد. به عبارتی هر مقدار احساس امنیت اجتماعی گردشگران افزایش یابد به همان اندازه تـمایل آنـان به اقامت‌ در ایران و حتی سفرهای مجدد بیشتر است .

 لطفی فر، یغفوری(١٣٩١)، در تحقیقی تـوصیفی – تـحلیلی با عنوان نقش امنیت در توسعه گردشگری، مـورد شـناسی، چـابهار که نتایج بدست آمده نشان می‌ دهـد‌ کـه امنیت فاکتوری تعیین کننده در توسعه گردشگری چابهار می باشد؛ و در نهایت به بررسی مـشکلات و مـوانع این امر در شهرستان چابهار پرداخته از جـمله عــدم وجـود بـرنامـه هــای مــدون‌ توسعه‌ مقصد، ضعف روساخت ها و تـسهیلات گـردشگری، تبلیغات ضعیف ، عدم وجـود راه هـای دسترسـی مطلـوب بـه جاذبه های گردشگری در درون مـنطقه و دیگـر کاستیها و عامل امنیت که نقش بـسزایی در‌ توسعه‌ صنعت گردشـگری در این مـنطقه دارد .

٤-مـواد و روش

روش تحقیق در این مقاله توصیفی، تحلیلی اسـت . در این پژوهـش با توجه به اهداف و امکانات ، پرسشنامه هایی طراحی گردید و با‌ توجه‌ به‌ جـمعیت ٢/٠٠٠/٠٠٠ نـفری گردشگر‌ خارجی‌ که‌ از اصفهان در یکـسال بـازدید مـینمایند. و بـر اسـاس روش کــوکران ، نـمونه ای با حجم ٤١٧ نفر مـشخص شـد. جهت جمع آوری‌ اطلاعات‌ از‌ پرسشـنامه ای یـازده سـؤالی بـا اسـتفاده از تکنیـک‌ هـای‌ مشاهده ، مصاحبه ، استفاده شده اسـت . داده هـای پرسشنامه با نرم افزار spss مورد تـحلیـل قــرار گرفـت . ضــریب آلفــای کـرنبـاخ‌

٧٦٧‌/. نشان‌ دهنده پایائی پرسشنامه مـیباشد.

مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری » پاییز 1395، دوره دوم - شماره 3 (صفحه 33)

/

n =

جدول ١. پایایی پرسشنامه بر اساس آلفای‌ کرونباخ

N of Items Cronbach's Alpha

11 .767

جهت بررسی و تحلیل داده ها از آمار استنباطی با روش اسپیرمن‌ و خـی‌ دو‌ هـر یک از شاخص های مـورد سـنجش در رضایت مـندی گـردشگران‌ خـارجی‌ مـشخص گـردید. بررسی اطلاعات بـدست آمـده از پرسشنامه ، فراوانـی آزمـودنیهـا بـر اساس جنسیت مطابق جدول و شکل‌ ٢ می‌ باشد‌.

جدول ٢. توزیع فراوانی و درصد فـراوانی مـربوط بـه جنسیت پاسخ دهندگان

جنسیت فراوانی‌ درصد‌

مـرد‌ 243 58/3

زن 174 41/7

جـمع کـل 417 100

مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری » پاییز 1395، دوره دوم - شماره 3 (صفحه 34)

شـکل ١. تـوزیع فـراوانی و درصد فراوانی‌ مربوط‌ به‌ جنسیت پاسخ دهندگان

/

مطابق جدول ٢ و شکل ١ مشاهده میشود، در مطالعه فوق از ٤١٧ نفر‌ پاسخ‌ دهنـدگان ٢٤٣ نفـر معـادل (٥٨%) مـرد بـوده و

١٧٤ نفر معادل (٤٢%) آنها زن‌ میباشند‌.

بـررسی‌ اطلاعات بدست آمده از پرسشنامه ، فراوانی آزمودنیها بر اساس سن پاسخگویان مطابق جدول و نمـودار‌ شـماره‌ ٣ مـی- باشد.

جدول ٣. توزیع فراوانی مربوط به سن پاسخ دهندگان

سن فراوانی درصد‌

کمتر‌ از‌ ٢٠ 2 0/5

٣٠ـ٢٠ 60 14/4

٥٠ ـ٣٠ 123 29/5

بالاتر از ٥٠ 232 55/6

جـمع کـل‌ 417‌ 100

مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری » پاییز 1395، دوره دوم - شماره 3 (صفحه 35)

شکل ٢. توزیع فراوانی مربوط به سن پاسخ دهندگان

/

از جدول و شکل‌ فوق‌ بسیار‌ روشن است که اغلب بازدید کنندگان از کشور ایران و شهر اصفهان در سنین بالا میباشـند‌ و ایـن‌ خود‌ نشان از بالا بـودن سـطح امنیت و احساس امنیت در ایران و شهر اصفهان‌ میباشد‌ زیرا در سنین بالا حساسـیت نسـبت بـه امنیت محل بازدید بیشتر است و نکته دیگری که میتوان‌ از‌ این آمار مشاهده کـرد این اسـت که هیچ برنامه ریزی بـرای جــذب‌ گـردشگران‌ در سنین پائین نشده است و مسئولین گردشگری‌ باید‌ به‌ آن توجه بیشتری داشته باشند.

بررسی اطلاعات‌ بدست‌ آمده از پرسشنامه ، فراوانی آزمودنیها بر اساس تحصیلات پاسخگویان مطابق جـدول شـماره ٤ میباشد‌.

جدول‌ ٤. توزیع فـراوانی مـربوط به تحصیلات‌ پاسخ‌ دهندگان

تحصیلات‌ فراوانی‌ درصد‌

زیر دیپلم 85 20/4

دیپلم 71‌ 17‌

لیسانس 29 7

فوق لیسانس و بالاتر 232 55/6

جدول فوق بیان گر این‌ است‌ که در حدود ٥٦% از پاسخ‌ دهندگان دارای تحصیلات بالا‌ میباشند‌.

بررسی اطلاعات بدست آمده از‌ پرسشنامه‌ ، فـراوانی آزمـودنیها بر اساس دفعات بازدید پاسخ دهندگان مطابق جدول ٥ و شکل ٤ میباشد.

جدول‌ ٥. توزیع‌ فراوانی مربوط به تعداد دفعات‌ بازدید‌ پاسخ‌ دهندگان از اصفهان‌

تعداد‌ بازدید فراوانی درصد

مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری » پاییز 1395، دوره دوم - شماره 3 (صفحه 36)

یک‌ 379‌ 90/9

دو 23 5/5

سه 4 1

بیش از سه 11 2/6

جـمع کـل 417 100

شکل ٣. تـوزیع‌ فراوانی‌ مربوط به تعداد دفعات بازدید پاسخ‌ دهندگان‌ از اصفهان‌

/

در‌ حدود‌ ٩١% پاسخ دهندگان برای‌ بار اول از اصفهان بازدید مـینمودند ولی در بین آنها در حدود ٥/٥ % دو بار و ٢/٦ % بیش‌ از‌

٣ بار بازدید داشتند و اصفهان را از‌ لحاظ‌ امـنیت‌ گـردشگری‌ بـسیار‌ خوب توصیف میکردند‌ و بجز‌ کمبود امکانات و تسـهیلات از موارد دیگر ابراز رضایت میکردند.

بررسی اطلاعات بدست آمده از پرسـشنامه ، ‌ ‌بـر‌ اساس‌ ملیت‌ پاسخ دهندگان مطابق نمودار ذیل میباشد.

مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری » پاییز 1395، دوره دوم - شماره 3 (صفحه 37)

با‌ اینکه‌ آمار‌ دقیقی‌ از‌ ملیت‌ گـردشگران ورودی بـه اصـفهان موجود نیست اما از پاسخ دهندگان به این تحقیق ٢٦% گردشـگران آلمانی و نزدیک به ١٠% از آنها بلژیک و فرانسه و در حـدود ٧% از بازدیدکنندگان‌ ملیت اتریشی و سوئیسی داشتند. و بـا توجـه به اینکه اکثر بازدیدکنندگان از کشورهای تـوسعه یافته و پیشرفته میباشند، بـایـد انـتظـارت آنهـا در مـورد امنیـت و خـدمات و تسهیلات در سطح بالایی تامین گردد.

شکل‌ ٤. مربوط‌ به فراوانی ملیت پاسخ دهندگان

/

با استفاده از گویه های فوق شاخص احساس امنیت ساخته شده و در جدول زیر بصورت درصد گزارش شـده است .

جدول ٦. سؤالات پرسشنامه و نتایج حاصله‌ بر‌ اساس درصد

گویه میزان

خیلی خوب متوسط ضعیف خیلی بدون میانگی

مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری » پاییز 1395، دوره دوم - شماره 3 (صفحه 38)

خوب ضعیف نظر ن

1 هنگام ورود بـه اصـفهان تـا چـه میـزان احسـاس امنیت‌ داشتید؟ 77‌/2 22/1 0/5 0 0/2 - 3/76

2 هنگام خـرید از‌ مـغـازه‌ هـا تـا چـه انـدازه احسـاس امنیت برای شما وجود دارد؟ 54 41/2 4/1 0/2 0/2 - 3/49

3 هنگام حرکت در سطح شهر اصفهان با توجـه بـه ترافیک موجـود تـا‌ چـه‌ میـزان احسـاس امنیـت دارید؟ 10‌/3 23‌ 45/3 13/9 7/4 ـ 2/15

4 هنگام بازدید از امـاکن توریسـتی تـا چــه مـیـزان احساس امنیت دارید؟ 71/2 27/1 1/4 0/2 0 ـ 3/69

5 با توجه به شرایط فرهنگی جامعه آیـا اسـتفاده از هرگونه پوشـش بـه چـه میـزان‌ احسـاس‌ امنیـت دارید؟ 37/9 45/1 13/9 1/7 0/7 0/2 3/18

6 هنگام اقامت در خانه های اجاره ای موقت در اصفهان  و  در هتل های اصفهان تـا چـه میـزان احساس امنیت دارید؟ 71 25/9 1/7 0/2 0/2 0/2 3/68

7 وجود و حضور پلیس گـردشگری در شــهر تـا چـه میزان برای شما‌ احساس‌ امنیت بوجود‌ میآورد؟ 27/8 39/6 19/7 4/3 2/4 6/2 2/92

8 نقش راهنمایان تور در ایجاد امنیـت در بازدیـد از مراکز دیدنی شهر تا‌ چه میزان است ؟ 56/4 30/5 4/6 0/5 0/2 7/9 3/54

9 تا چه میزان شیوه برخورد‌ شهروندان‌ اصـفهانی‌ در شـما ایجـاد آرامـش کرده است ؟ 59/2 37/9 2/2 0/2 0 - 3/57

مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری » پاییز 1395، دوره دوم - شماره 3 (صفحه 39)

10 تا چه مـیزان هـنگام حـمـل کیـف دسـتی ‌‌احسـاس‌ امنیت میکنید؟ 44/1 49/9 4/3 0/7 0 - 3/39

11 معرفی اصفهان به دیگران بـه عنـوان یـک مقصـد‌ گردشگری؟ 64‌/7 34‌/3 0/5 0 0/2 - 3/64

شکل ٥. نتایج حاصل از پرسشنامه بر اساس نمودار ستونی

/

احساس امـنیت گـردشگران در هـنگام‌ ورود به اصفهان مورد ارزیابی قرار گرفت . کـه بــیش از ٩٩ % پاســخگویان ایـن‌ وضـعیت را خوب گزارش‌ کردند‌.

هنگام خرید از مغازه ها ٩٥% از پاسخگویان احساس امنیت خوبی داشتند که این نشان میدهد فضای کـسب و کــار فـروشـندگان و مغازه داران اصفهانی به نسبت خوب میباشد الارقم این که بعضی‌ گـردشگران از تفاوت قیمت کالاها در فروشگاه های مختلـف اعتراض داشتند و عدم نظام قیمت گذاری کالاها بخصوص صنایع دستی در ایران .

یکی از مـهم تـرین عـامل هایی که در احساس امنیت‌ ، آرامش‌ و راحتی گردشگران موثر است ترافیک شـهری و فـرهنگ راننـدگی در سطح شهرها میباشد. در سوال سوم پرسشنامه گردشگران در این رابطه ٣٣% خوب و ٤٥% متوسط و ٢١% ضعیف پاسخ داده اند که‌ نـشان‌ از ضـعف مـدیریت شهر، قوانین ترافیکی و رانندگان دارد.

سؤال چهارم پرسشنامه مربوط به احساس امنیت در هـنگام بـازدید از سـایتهای توریستی ٩٨% پاسخگویان آن را خوب نظر داده - اند‌.

مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری » پاییز 1395، دوره دوم - شماره 3 (صفحه 40)

سؤال‌ پنجم پرسشنامه که از گردشگران سؤال شده بود کـه بـا تـوجه به فرهنگ مردم اصفهان در استفاده از پوشـش متفـاوت آیـا احساس امنیت میکنند. ٨٣% گردشگران مشکلی با آنـ‌ نـداشته‌ و تاثیری‌ منفی در احساس امنیت آنها‌ ابـراز‌ نکردنـد‌ ولـی ١٤% آنها این عامل را اثرگذار دیده و احساس امنیت را مـتوسط اعـلام کـردند.

سؤال ششم احساس امنیت گردشگران در هتل‌ ها‌ را‌ بررسی کرده که ٩٦% آنها خوب نظر دادهـ‌ انـد‌.

سؤال هفتم مربوط به حضور پلیس توریسم تا چه اندازه در گردشگران احساس امنیت ایجـاد کـرده اسـت ، که ٦/٢% از‌ پاسخگویان‌ پلیس‌ توریسم را در اصفهان مشاهده نکرده بودند و ٦٨/٤% حضور پلیس‌ را در ایجـاد احسـاس امنیـت مـؤثر دانـسـته و ١٩/٧% مـتوسط پاسخ گفته و ٦/٧ % حضور پلیس را در ایجاد احساس امنیت‌ آنها‌ مؤثر‌ ندانستند.

سؤال هشتم بـه نـقش راهـنمایان تور در ایجاد احساس امنیت‌ در‌ گردشـگران پرداختـه کـه ٧/٩% پاسـخگویان بـدون راهنمـا بـه اصفهان سفر کرده بـودند کـه این مـطلب خود نشان‌ از‌ احساس‌ امنیت آنهـا در اصـفهان و ایـران مـیباشـد. و ٨٦/٩% آنهـا نقـش راهنمایان را در‌ احساس‌ امـنیت‌ گـردشگران موثر دانسته و از آنها رضایت داشته و تنها ٤/٦% نقش آنها را متوسط اعـلام کـرده‌ و

٠/٧% نقش‌ راهنمایان‌ تور را در احساس امـنیت آنـها خیلی ضعیف دانسته اند.

در سؤال نهم در‌ مورد‌ نحوه برخورد و میهمان نوازی شـهروندان اصـفهانی با گردشگران سوال شده بود. ٩٧/١% از‌ گردشگران‌ آنــرا‌ خـوب اعـلام کردند و از نحوه برخورد گرم و صمیمی مردم اصـفهان نـه تنهـا راضـی بودنـد‌ بلکـه‌ آنـرا یکـی از ویژگـیهـای مهـم گردشگری این شهر میدانستند.

سؤال دهـم تـا چه‌ میزان‌ هنگام‌ قدم زدن و حـمل کـیف دستی در سـطح شـهر احـساس امنیت مـیکنیـد. ٩٤% از گردشـگران آنـرا‌ خوب‌ گـزارش کـردند و خوشبختانه در بین پاسخگویان هیچ کدام تجربه قاپ زنی و تعرض‌ اعلام‌ نکردند‌.

در سـؤال یازدهـم از گردشگران پرسیده شده بود تا چـه میزان اصفهان را به عـنوان‌ یکـ‌ مکان‌ امن به دیگران پیشــنهاد مــیکننـد

٩٩% آن را خوب اعلام کردند و اصفهان‌ را‌ یک شهر امن و مردم آنرا میهمان نواز توصیف میکردند.

بـه نـظر میرسد بین مؤلفه های امـنیت‌ و مـیزان‌ احـساس امنیت در گردشگران خـارجی شـهر اصفهان رابطه وجود دارد.

جـدول ٧. بـیانگر‌ آماره‌ های توصیفی مربوط به آزمون فرضیه یک‌

تعداد‌ ســـطح‌ معنـــی داری آزمـــون اسپیرمن

417 0/000 0/541‌ هـنگام‌ خـرید از مغازه ها

417 0/003 0/144 هنگام تردد در سطح شـهر اصـفهان‌ با‌ تـوجه بـه تـرافیک

417 0/000‌ 0/494‌ هنگام بازدید‌ از‌ اماکن‌ تـوریستی

413 0/000 0/305 شرایط فرهنگی‌ شهروندان‌ اصـفهانی و اسـتفاده از هرگونـه پوشش

414 0/000 0/307 هنگام اقامت در هتل‌ های‌ اصفهان و  آپارتمان های مبله اجاره موقت

397 0/000 0/197 وجود و حضور‌ پلیس گـردشگری

مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری » پاییز 1395، دوره دوم - شماره 3 (صفحه 41)

384 0/000‌ 0/291‌ نـقش راهنمایان تور در ایجاد‌ امنیت‌

415 0/000 0/438 شیوه بـرخورد شـهروندان اصـفهانی

413 0/000 0/388 حـمل و نـقل با‌ وسایل‌ نـقلیه

جـهت آزمون این فرضیه‌ از‌ آزمون‌ همبستگی اسپیرمن استفاده‌ گردید‌ که با توجه به‌ نوع‌ متغیرهـا از جملـه فاصـله ای در گــروه مـورد مـطالعه بوده و توجه به نوع فرضیه‌ از‌ آزمون فـوق اسـتفاده گـردید. در آزمـون‌ ایـنـ‌ فـرضـیه از‌ متغیرهـای‌ مربـوط‌ بـه فرضـیه استفاده شد‌؛ همچون سوال های٢، ٣، ٤، ٥، ٦، ٧، ٨، ٩، ١٠ پرسشنامه .

با توجه به سطح آزمون که در بررسی ارتباط میان‌ مؤلفه‌ های امنیت و میـزان احسـاس امنیـت در‌ گردشـگران‌ خــارجی‌ شـهر‌ اصفهان‌ بدست آمد، نشان‌ میدهد‌ همبستگی اسپیرمن بین اولین متغیر مربوط : بین هنگام خرید از مغازه ها و میزان احساس امنیت در‌ گردشگران‌ ٠.٥٤١برآورد‌ شده و در سطح معنیداری٠/٠٠٠ همچنین برای‌ همبستگی‌ بین‌ متغیر‌ بـه‌ تـرافیـک‌ ٠/١٤٤ برآورد شده و سطح معنی داری ٠/٠٣ میباشد، همبستگی بین زمان بازدید از امـاکن توریسـتی و میـزان احسـاس امنیـت در گردشگران خارجی مقدار ٠/٤٩٤ برآورد شده است و در‌ سطح معنی داری ٠/٠٠٠ که نشان می دهـد بـین ایـن دو متغیـر نـیـز هـمبستگی معنیدار است . همچنین مقدار همبستگی اسپیرمن در بین دیگر متغیرهای مـورد نظـر از جملـه شـرایط فرهنگـی‌ شهروندان‌ اصفهانی و اسـتفاده از هرگونـه پوشـش (٠/٣٠٥)، اقامـت در هتـل هـای اصــفهان (٠/٣٠٧)، وجــود و حضـور پلـیس گردشگری(٠/١٩٧) ، نقش راهنمایان تـور (٠/٢٩١)، و... بـدست آمد که رابطه مثبت و معنیدار میباشـد و بـا‌ توجـه‌ بـه وجـود همبستگی بین متغیرهای مذکور و سطح معنی کمتر از ٠/٠٥که در تمامی متغیرها وجود دارد، لذا فرضیه مورد تـایید مـیباشد و ارتباط میان‌ مؤلفه‌ هـای امـنیت و میزان احساس امنیت‌ در‌ گردشگران خارجی شهر اصفهان وجود دارد.(جدول .٧) به نظر میرسد بین نقش پلیس گردشگری و احساس امنیت گردشگران خارجی رابطه وجود دارد.

جهت بررسی فرضیه‌ دوم‌ پژوهش با توجه به‌ فـرضیه‌ و نـوع متغیرهای مورد نظر از آزمون خی دو استفاده گردیده است . با توجه به جدول . ٨ که نتایج حاصل از آزمون خی دو در بین متغیرهای مربوط را نشان میدهد. میتوان‌ مشاهده‌ نمود که آزمون خـی دو در هر دو مـتغیر ٦٥٨/٨٠٨ و ٢٢٠/٦٢٤ مـیباشد و در نتیجه سـطح معنی داری هر کدام از متغیر های مورد نظر ٠/٠٠٠ کـه کمتر از‌ ٠/٠٥‌ میباشد. همچنین‌ با درجه آزادی ٣ و ٤، فرضیه مورد نظر بـا ٩٥درصد اطمینان تایید میباشد، بنابراین بین نقش پلیس گردشگری و احساس‌ امنیت گـردشگران خـارجی رابـطه وجود دارد.


نظرات() 

یکی‌ از اقداماتی که امنیت و ایمنی ساختمانهای ستادی نـظامی و انتظامی را تهدید می کند‌، اقدامات خرابکارانه و تروریستی است‌ . عملی‌ شدن این تهدیدات به نـوعی تزلزل امنیتی محسوب مـی شـود و عملکرد واحدهای مهم نظامی و انتظامی را دچار اختلال می نماید. پژوهش حاضر با توجه این مسئله و با هدف «تدوین چک لیست‌ ارزیابی شیوه طراحی » به بررسی تهدیدات و راهکارهای طراحی قابل توجه در هر یک از بـخش های یک ساختمان ستادی می پردازد. این پژوهش کاربردی و شیوه آن توصیفی - تحلیلی است . نتیجه پژوهش‌ نشان‌ می دهد که می توان چک لیستی برای ارزیابی شیوه طراحی هر ساختمان در قالب معیارهای «سازه، پلان، منافذ، راهـروها، سـیرکولاسیون بخش های مختلف ، طبقات، مصالح ، نما، بام، تأسیسات، مبلمان‌ واپایش‌ امنیتی » تدوین نمود. انطباق این چک لیست بر شرایط یک ساختمان مدیریتی پدافندی به عنوان مطالعه موردی، نشان داد که ساختمان مذکور نـسبتا در بـرابر تهدیدات امنیتی و ایمنی مقاوم‌ است‌ . امروزه یکی از روش های مقابله دشمن با نیروهای نظامی و انتظامی داخلی ، انجام «عملیات خرابکارانه و تروریستی » است‌ . در‌ این‌ روش نیروهای دشمن به حالت ناشناس ، جنگی نابرابر‌ را‌ بـا هـدف ایجـاد ترس ، اغتشاش و نقص در عملکرد سـازمان هـای نـظامی و انتظامی شکل می دهد. پس از حادثه ١١‌ سپتامبر‌، حمله‌ به ساختمان های نمادین ١ یکی از اهداف جذاب برای تروریست‌ ها شده است . این گونه رویکـردها تـروریسم مـدرن را تغییر داده و واقعیت این است که بسیاری از مسئولان‌ و شهروندان‌ در‌ بـرابر این حـربه آسیب پذیرند

(٢ :٢٠٠٣ ,Remennikov). مقابله با این تزلزل‌ امنیتی‌ ، مستلزم پیش بینی یک سری اقدامات در طراحی سازه ساختمان های کلیدی ، خصوصا ساختمان های سـتادی‌ نـیروهای‌ انـتظامی‌ و نظامی کشور است . با توجه به مسئله ذکر شده ، هـدف پژوهش حاضر‌ «ارائه‌ یک‌ سری راهکارهای طراحی در معماری ساختمان های نظامی و انتظامی » است . روش پژوهش حاضر توصیفی‌ -تحلیلی‌ اسـت‌ و بـر مـبنای راهکارهایی که بر اساس آن ارائه می شود، می توان «چک لیستی‌ بـه‌ مـنظور ارزیابی شیوه طراحی ساختمان ها» تهیه نمود و در صورت نیاز اقدامات ایمنی‌ و امنیتی‌ لازم‌ را انجام داد. در انتهای پژوهـش راهـکارهای ارائه شـده در قالب یک چک لیست‌ خلاصه‌ می شوند و برای ارزیابی پایداری یک ساختمان مدیریتی پدافندی، بـه عـنوان مـطالعه موردی‌ پژوهش‌ ، به‌ کار برده می شوند.

٢- بخش های حائز اهمیت یک ساختمان :

به مـنظور مـقابله بـا تهدیدات‌ امنیتی‌ و ایمنی لازم است تهدیدات قابل وقوع و متقابلا راهکارهای طراحی مرتبط با هر‌ کـدام‌ از‌ بـخش های یک ساختمان مورد شناسایی قرار گیرند. در پژوهش حاضر این بخش ها در‌

قالب‌ (شکل‌ ١) بـه تـرتیب مـورد بررسی قرار می گیرد:

/

شکل ١- بخش های یک ساختمان‌ که‌ در پژوهش مورد بررسی قرار مـی گـیرد (نگارندگان ).

1. Icon Building

٢

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 49)

-١- سازه ساختمان :

انفجار و اثرات مخرب ناشی‌ از‌ آن به عنوان شایع ترین تهدید حـفاظتی و امـنیتی ، مـاهیتی متغیر و غیرقابل پیش‌ بینی‌ دارد. هدف نیروهای خرابکار از حمله به‌ یک‌ ساختمان‌ ، وارد آوردن حداکثر تلفات انسانی و مـالی بـه‌ آن‌ است (شکل ٢). یکی از ضعف های ساختمانی که آن ها را به این‌ مـقصود‌ نـزدیک تـر می نماید، فروریخت‌ و تلاشی‌ اسکلت ساختمان‌ است‌ . اصولا‌ می توان ساختمان ها را از‌ نظر‌ سازه ای بـه دو الگـوی اسـکلت دار و بدون اسکلت تقسیم نمود که‌ بالطبع‌ ، الگوی اسکلت دار در برابر تهاجم‌ پایدارتر اسـت . تـخریب ساختمان‌ های‌ اسکلت دار کمتر به صورت‌ متلاشی‌ شدن کل سازه رخ می دهد. بلکه بیشتر بسته بـه شـیوه

ساخت اسکلت‌ ، چند‌ حالت کلی رخ می دهد‌:

بخشی‌ از‌ اسکلت آسیب دیده‌ و بـقیه‌ اسـکلت سالم می ماند‌.

بخشی‌ از اسکلت آسیب مـی بـیند و بـه علت فشار توده ساختمانی بقیه اسکلت بـه زیر‌ کـشیده‌ می شود.

این حالت هم که‌ بیشتر‌ بر اثر‌ انفجار‌ بسیار‌ قوی به وجـود مـی‌ آید واژگونی اسکلت ساختمان (آوار یکجا)

بـه سـمت معبر یا سـاختمان هـای مـجاور است .

/

شکل‌ ٢- تخریب‌ برج الخبر (سـاختمان ١٣١) در عـربستان‌ سعودی‌ به‌ عنوان‌ مقر‌ پرسنل نظامی کشورهای‌

خارجی‌ ، در سال ١٩٩٦ در یک حمله تروریستی (سـایت ویکـی پدیا).

انفجار با اعمال بارگذاری شدید در‌ مـدت‌ زمان‌ کوتاه ، ظرفیت ایجـاد خـسارت و تلفات زیاد در‌ انواع‌ سازه‌ ها‌ را‌ ایجـاد‌ مـی کند. به طوری که می تواند موجب خرابی پیش رونده بشود. خرابی پیش رونده بـیانگر گـسترش خرابی موضعی ناشی از انفجار اسـت کـه بـه وقوع خرابی‌ در کـل یا قـسمت بزرگی از ساختمان می انـجامد. (شـکل ٣). افزایش قدرت تخریبی بمب یا کاهش فاصله حائلی به ترتیب می تواند موجب آسیب

بـه یک سـتون ، بخشی از اسکلت‌ و کل‌ اسکلت ساختمان شـود (رهـگذر و سروقد مـقدم ، ١٣٩٠: ٢٧).

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 50)

(رجـوع شـود به تصویر صفحه)

شـکل ٣- حالت های مختلف آسیب پذیری اسکلت در برابر انفجار (٩٢ :٢٠٠٥ ,Herbert).

درصورتی که یک‌ شی‌ ء انفجاری در بیرون ساختمان تـوسط نـیروهای انتحاری منفجر گردد، بسته به قـدرت

آن و فـاصله مـحل انـفجار تـا ساختمان و البته اسـتحکام سـازه سه مرحله‌ به‌ وقوع خواهد پیوست (شکل ٤).

/

/

/

شکل‌ ٤- اثر‌ انفجار بر اسکلت ساختمان (٢٩ :٢٠٠٣ ,FEMA).

در صورتی که شـی ء انـفجاری در داخـل ساختمان کار گذاشته شده باشد به تـرتیب بـه سـقف ، کـف‌ و دیوارهـا‌ فـشار می آورد، آن‌ ها‌ را خم کرده و در نهایت شکستگی شیشه ها و تخریب طبقات بالایی و زیرین را در پی خواهد داشت (شکل ٥).

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 51)

(رجوع شود به تصویر صفحه)

شکل ٥- نحوه آسیب رسانی انفجار درون ساختمان‌ بـه‌ سازه (٣٠ :٢٠٠٣ ,FEMA).

برای مقابله با تخریب اسکلت ساختمان در برابر انفجار می توان ستون های بیشتری در اسکلت ١ کار گذاشت تا فشار امواج انفجار در یک نقطه متمرکز‌ نشده‌ و به وسیله‌ سایر ستون ها در جـهات مـختلف توزیع شود؛ در این صورت می توان انتظار داشت ، نسبتا ساختمانی‌ مقاوم در برابر موج انفجار٢ به وجود آمده باشد.

می توان‌ با‌ کار‌ گذاشتن بادبند میان ستون ها، شمع گذاری و افـزودن سـتون ها در طبقه همکف خطر تخریب اسکلت ساختمان ‌‌بر‌ اثر انفجار را کاهش داد (شکل ٦). سه مورد دیگر از راهکارهای کاهش احتمال‌ تخریب‌ یکجای‌ ساختمان در برابر انـفجار، اجـتناب از جانمایی سازه های نمایان (سـتون هـا در بخش های‌ بیرونی ساختمان ) استفاده از دیوارهای بتونی مستحکم (برای تقویت باربری ستون ها و کاهش‌ سرعت فروپاشی

ساختمان و حجم‌ آوار‌) و استفاده از میل گرد و توری در احداث دیوارهـا اسـت .

/

/

/

/

شکل ٦- اقدامات مختلف بـرای اسـتحکام بخشی طبقه همکف (٢٠ :٢٠٠٥ ,FEMA).

٢-٢- پلان ساختمان :

طراحی پلان ساختمان باید طوری باشد که از ایجاد‌ پلان ها به شکل های U،T ،V ،X ،Y ،O ،H ، +، گوشه دار، تورفته ، مقعر، نمای مستلزم ایجاد طاق ، نمای دارای برآمدگی و پیش آمدگی و سایر اشکال پیچیده اجتناب شـود. این پلان هـا با انباشته سازی آتش و توده‌ صوتی‌ در یک نقطه ، شدت انفجار را چند برابر

1. Redundancy in Frame Construction

2. Blast Resistant Building

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 52)

می نمایند (شکل ٧). در مقابل ، ساختمان های با پلان محدب ، کروی ، صاف و نوک تیز اثر‌ تخریبی‌ انفجار را

کاهش می دهند (شـکل ٨).

/

/

/

شـکل ٧- امواج انـفجار در گوشه های موجود در برخی پلان ها چند برابر می گردد (٥١ :٢٠٠٣ ,FEMA).

/

/

شکل ٨- فرم هایی که امواج‌ انفجار‌ را کمتر جـذب می نمایند (٥١ :٢٠٠٣ ,FEMA)

٢-٣- منافذ ساختمان

٢-٣-١- ورودی و آستانه : ورودی ساختمان ، شخصیت بخش است و باید طـوری بـاشد کـه در حالت عادی تصویر ذهنی مثبتی را نسبت‌ به‌ ساختمان‌ ایجاد کند (شکل ٩). در عین‌ حال‌ آستانه‌ و محوطه مقابل

سـاختمان ‌ ‌نـباید به گونه ای باشد که با نشان دادن اهمیت ساختمان ، جلب توجه نماید (شکل ١٠).

/

شـکل ٩- ورودی‌ زیبـا‌ مـی‌ تواند شخصیت ساز ساختمان باشد (٢٠٥ :٢٠٠٤ ,Department‌ of‌ the Army).

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 53)

(رجوع شود به تصویر صفحه)

شکل ١٠- محوطه آرایی تصویر سمت راسـت از آنجا که نشانی از‌ برتری‌ و اهمیت‌ را در خود ندارد،

مناسب تر هست (٢٠٩ :٢٠١٢ ,US‌ Army)

٢-٣-٢- دربها: از حیث ایمـنی ، ساختمان باید دارای –حداقل - دو ورودی و خـروجی اسـتاندارد مطابق تعداد طبقات و تعداد ساکنان‌ در‌ ساختمان‌ به منظور افزایش سرعت حرکت و جابجایی باشد. برای ساختمان های مهم‌ تر‌ می توان درب پشتی هم طراحی نمود. محل ها و راه های خروج ایمن و مسیر امـداد رسانی‌ در‌ ساختمان‌ باید طوری تعبیه شود که علاوه بر هدایت کارکنان و ساکنان به مکان‌ امن‌ (در‌ هنگام

آتش سوزی )، در صورت وقوع انفجار نیز امکان یاری رسانی به آن ها‌ فراهم‌ باشد‌ (شکل ١١).

/

شکل ١١- خـروجی هـای اضطراری ساختمان در مواقع آتش سوزی باید مشخص‌ و کافی‌ باشند

(Queensland Government, 2008: 3)

از منظر امنیتی ، موقعیت ورودی ساختمان باید به صورتی‌ باشد‌ که‌ دید به درون ساختمان محدود شود.

ایجاد هشتی و راهروهای غیرمستقیم و واپایش شده با مصالح‌ مـستحکم‌ در این زمـینه توصیه می شود. علاوه بر این ، حداقل سازی ابعاد درب‌ ورودی‌ تا‌ اندازه ای که با الزامات اورژانسی و امداد و نجات تداخل نداشته باشد، گزینه ای برای کاهش‌ دید‌ به داخل ساختمان محسوب می شـود. اسـتفاده از دیوار بتونی مستحکم برای‌ هشتی‌ ، نصب‌ دیوارهای موقتی با فاصله کمی از مسیر ورودی و جانمایی درب داخلی با زاویه خاص از‌ جمله‌

پیشنهادات‌ دیگر در این زمینه است (شکل ١٢). بالا آوردن ارتفاع طبقه همکف‌ به‌ اندازه ١.٢٠سانتیمتر از

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 54)

سـطح زمـین بـه منظور جلوگیری از ورود مستقیم و سریع بـه داخـل سـاختمان و ایجاد‌ طاق‌ ها و گنبدها به عنوان دو سازه ای که اثر انفجار را کاهش‌ می‌ دهند (٣٤ :٢٠٠٥ ,US Air Force Taskforce‌)، از‌ جمله‌ دیگر

موارد قابل توجه برای داشتن یکـ‌ سـاختمان‌ بـا ورودی ایمن است .

/

/

/

/

/

شکل ١٢- پلان و نمای حفاظ پنجره و  درب (ردیف اول )؛ پلان‌ ساختمان‌ مـحافظت شـده با درختان و ملاحظات‌ ورودی‌ (ردیف دوم‌ )؛ راهرو‌ محافظت‌ شده و نحوه تنظیم ورودی برای کاهش‌ دید‌ (ردیف سوم )

.(US Air Force Taskforce, 2005: 34) (DoD, 2008: 100)

همچنین‌ باید‌ از ایجاد ورودی در گوشه ساختمان‌ ١ به مـنظور جـلوگیری از‌ انـباشتگی‌ نیروی انفجار و آسیب رسانی بیشتر‌ آن‌ ، اجتناب شود (شکل ١٣). تـوصیه می شود در عین اینکه ورودی های متعددی‌ برای‌

1. Re-entrant Corners

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 55)

ساختمان با‌ هدف‌ فرار‌ در مواقع بحرانی‌ تعبیه‌ می شود؛ به مـنظور‌ واپایشـ‌ افـراد، صرفا اجازه تردد از طریق

یک درب صادر شود.

/

شکل ١٣- اجتناب از‌ قرار‌ دادن ورودی ها در گـوشه سـاختمان‌ (٣١‌ :٢٠٠٥ ,US‌ Air‌ Force‌ Taskforce)

در این ساختمان‌ ها می توان با به کارگیری سایبان و راهرو(کولوناد) امکان بیشتری را برای محافظت افراد‌، کـاهش‌ دید بـه درون سـاختمان و استحکام بیشتر‌ سازه‌ ضمن‌ در‌ امان‌ ماندن از شرایط‌ نامساعد‌ آب و هوایی به وجود آورد.

٢-٣-٣- پنـجرهها: بـرای ایجـاد چشم های ناظر برای ساختمان و رصد وضعیت بیرون‌ ، باید‌ پنجره‌ ها را در تمام جهات سـاختمان نـصب‌ نـمود‌؛ به‌ صورتی‌ که‌ هیچ‌ نمایی با دیوارهای صلب و بدون پنجره وجود نداشته باشد. امـا در مـوارد لازم می توان برای حفاظت بیشتر، تعداد پنجره ها در نمای ساختمان را در حداقل‌ ، پیش بینی کـرد.

کـاهش نـمای شیشه ای تا ١٥ درصد سطح نما (٣٣ :٢٠٠٥ ,US Air Force Taskforce) و استفاده از شیشه های چندلایه نشکن و مقاوم (ضدضربه ١، ضدحریق ٢، ضـدعبور، ضـداغتشاش ، ضدگلوله‌ ، ضدانفجار‌) به

١- شیشه های ضدضربه ، شیشه های چند لایه هستند که مطابق بـا نـیاز خـاص و بر پایه محاسبات مهندسی طراحی و تولید می شوند. در ساختمان های تجاری ، اداری ، بانک ها‌، ساختمان‌ های مـسکونی ، فـرودگاه ها، ویترین ها، فروشگاه های بزرگ و به طور کلی اماکنی که نـیازمند امـنیت و حـفاظت در برابر سرقت مسلحانه ، اغتشاش ، انفجار‌، زلزله‌ و... می باشد، می توان از‌ این‌ نوع شیشه ها اسـتفاده نـمود (شـرکت ونوس شیشه ، ١٣٩٢).

٢- کارآیی شیشه های ضدحریق به حفظ یکپارچگی شیشه ها در هـنگام آتـش سوزی است ؛ بهترین‌ عملکرد‌ که می تواند فضای‌ مجاور‌ را برای مدت زمان معینی ایمن و سرد نـگاه دارد. در این وضـعیت شیشه ها تا مدت زمان کافی نه تنها یکپارچگی خود را حفظ

مـی کـنند، بلکه از انتشار گازهای‌ داغ‌ و حرارت جلوگیری مـی کـنند(هـمان ).

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 56)

جای شیشه های سنتی ، نصب چارچوب هـای فـلزی برای پنجره ها، نصب حفاظ برای پنجره های طبقات زیرزمین و همکف ، طراحی پنـجره هـا به صورت عمودی‌ تا‌ افـقی -بـه‌ منظور کـاهش دید از بـیرون بـه درون ساختمان - از جمله موارد قابل توجه در کـاهش خـسارت پذیری‌ نمای ساختمان ها است . شایسته است تا جای ممکن از پنجره‌ هایی‌ بـا‌ عـقب نشینی و شکل عمودی در نما به صـورتی که ضمن هماهنگی بـا ویژگـی های اقلیمی و کاهنده سطح ‌‌دید‌ از بـیرون بـه داخل ، استفاده شود (شکل ١٤). ضمنا در این حالت پنجره‌ ها‌

آسیب‌ پذیری کمتری در برابر انفجار خـواهند داشـت .

/

/

/

/

شکل ١٤- پنجره های مقاوم در بـرابر آتـش‌ ، عـمودی ، تورفته و حفاظ دار، ضـریب امـنیت ساختمان را ارتقا می دهـند (شـرکت ونوس‌ شیشه ، ١٣٩٢)،

(Prince William‌ County‌ Police Department, 2010: 22) (Robert, 1998: 50)

کارشناسان در نظرگیری فاصله ای در حد ١.٨٠ سانتیمتر میان سطح زمین و لبه پنجره و همچنین مـیان لبـه سقف هر طبقه تا لبه پنـجره طـبقه‌ بالایی را بـه عـنوان یکـی دیگر از اقدامات پدافندی پیشـنهاد می دهند

2 (شکل ١٥). مضافا در این زمینه تأکید شده است که پنجره های حفره ای ١ نسبت به پنـجره هـای نواری‌ مقاومت‌ بیشتری در برابر انفجار دارنـد (٣٣ :٢٠٠٥ ,US Air Force Taskforce).

1. Punched Windows

2. Ribbon Windows

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 57)

(رجـوع شـود بـه تـصویر صفحه)

شکل ١٥- پنـجره هـای حفره ای (سمت چپ ) و پنجره های‌ نواری‌ (سمت راست )

(Homeland Security & FEMA, 2011: 239)

٢-٤- پله ها و راهروها:

اصولا اگر طراحی ساختمان به گـونه ای بـاشد کـه ورودی ، هم سطح با زمین بوده و حداقل نـیاز بـه‌ راهـ‌ پله بـاشد، نـه تـنها در شرایط بحران بلکه در شرایط عادی نیز آسودگی بیشتری را برای ساکنان به همراه دارد.

لازم است در ساختمان ، کنار آسانسور نیز راه پله‌ تعبیه‌ شود‌ و غیر از قرارگیری پله های‌ فرار‌، باید‌ عرض پله هـای معمولی نیز بیشتر از حد استاندارد منظور شود. هر راه پله باید دست کم ١١٠ سانتیمتر عرض مفید‌ داشته‌ باشد‌؛ مگر آنکه مجموع تعداد متصرفان تمام طبقات استفاده‌ کننده‌ از راه پله ، کمتر از ٥٠ نفر باشد که در آن صـورت ، عـرض مفید می تواند به حداقل ٩٠‌ سانتیمتر‌ کاهش‌ داده شود (سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهر تهران ، ١٣٩٢‌: ١٧) (شکل ١٦). همچنین هر راه پله باید دست کم ٢٠٥ سانتیمتر تا سقف بالای خود ارتفاع داشته‌ و بـین‌ هـر‌ دو پاگرد متوالی آن حداکثر فاصله قائم ٣٧٠ سانتیمتر باشد (سازمان‌ آتش‌ نشانی و خدمات ایمنی شهر تهران ، ١٣٩٢: ١٧). نکته دیگری را خصوصا می توان در راهروهای طبقه‌ همکف‌ سـاختمان‌ هـای مهم مدنظر قرار داد و آن هم ایجـاد مـانع در مسیر راهرو‌ برای‌ غیرمستقیم‌ ساختن آن به منظور کاهش قدرت موج انفجار

بمب گذاری است (شکل ١٧).

/

/

شکل‌ ١٦‌- یک‌ مسیر فرار از طریق پشت بام (سمت راسـت )- ابـعاد مناسب پلکان برای خـروج اضـطراری‌

(سمت‌ چپ ) (سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهر تهران ، ١٣٩٢: ١٧)

.(Department for Communities‌ and‌ Local‌ Government, 2006: 89)

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 58)

(رجوع شود به تصویر صفحه)

شکل ١٧- ایجاد مانع در مسیر‌ راهروها‌ جهت شکست قدرت موج انفجار

.(Department for Communities and Local Government, 2006: 80‌)

٢-٥- گردش‌ داخلی‌ (سیرکولاسیون ) بخش های مـختلف سـاختمان :

از دیدگاه حفاظت ، اولین هدف طراحی ساختمان ها دو چیز‌ است‌ : اول ، طراحی ساختمان های ایمن ؛ به صورتی که در هنگام حمله تخریب‌ نشوند‌. دوم‌ ، فراهم سازی امکان نجات ساکنان ساختمان از حادثه .

سیرکولاسیون داخلی سـاختمان بـاید دستیابی بـه این‌ اهداف‌ را‌ تسهیل نماید. در سطح عملکردی ، لازم است تا بخش های پر رفت‌ و آمد‌؛ نظیر مغازه ها، لابی هـا، محل تجمع ، پارکینگ ، مخازن و ... به دور از بخش های امنیتی و فرماندهی‌ ساختمان‌ واقـع شـوند (٤٤ :٢٠٠٥ ,Herbert) (شـکل ١٨) به عبارتی اتاق هایی با‌ عملکرد‌

فرعی و خدماتی در پیرامون پلان ساختمان ، جانمایی‌ شوند‌.

/

/

شکل‌ ١٨- تصویری شماتیک به مـنظور ‌ ‌نـشان دادن‌ نحوه‌ چیدمان بخش های امن و ناامن یک ساختمان

.(FEMA, 2003: 52)

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 59)

این کار ضمن‌ دور‌ ساختن خطر از قـسمت هـای‌ اصـلی‌ ساختمان ، موجب‌ استحکام‌ بیشتر‌ سازه ساختمان و جلوگیری از فروپاشی ١ آن‌ در‌ مواقع انفجار می شود (٥٢ :٢٠٠٣ ,FEMA). همچنین بـخش های حساس ساختمان‌ نباید‌ بالا و یا پایین بخش های پر‌ رفت و آمد واقع شود‌ (شکل‌ ١٩). فـضاهای لابی و بخش تجاری‌ بـاید‌ دعـوت کننده اما واپایش شده باشند و با رعایت تمهیدات امنیتی با سایر فضاها‌ ترکیب‌ شوند. برای استحکام بیشتر محل‌ های‌ تجمع‌ و لابی در طبقه‌ همکف‌ ساختمان های مهم می‌ توان‌ از بتون تقویت شده

بـهره برد.

/

شکل ١٩- گونه ای از چیدمان صحیح بخش‌ های‌ مختلف عملکردی ساختمان بر حسب اهمیت‌ (مقطع‌ )

.(FEMA, 2003‌: 52‌)

گزینه‌ های مختلف چیدمان راهرو‌، ساختمان اصلی و بخش های فرعی (شکل ٢٠):

١- تفکیک شده : در این گزینه ، بخش های عـمومی‌ از‌ قـسمت های مهم ساختمان جدا هستند‌.

٢- جدا‌ شده‌ و بیرون‌ گرا‌: در این گزینه‌ ، بخش‌ های عمومی از بخش های حساس ساختمان توسط یک دیوار محکم و با حداقل منفذ جداشده است‌ . بخش‌ های‌ دارای ساکن و تأسیسات مهم پشـت بـه پشت‌ این‌ دیوار‌ نیستند‌.

٣- بیرون‌ گرا‌ و در عین حال جدا نشده : در این گزینه ، بخش های عمومی در حالی که در فضای کاملا مجزا قرار ندارند (مثلا احداث موانع فیزیکی و دیوار) از بخش‌ های حساس ساختمان مـتمایز هـستند. این نوع چیدمان برای ساختمان های چند طبقه که در طبقه همکف ، راهرو (لابی ) دارند مناسب است .

1. Collapse

٤

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 60)

- نیمه درونی : در این گزینه که چیزی‌ میان‌ دو گزینه قبلی است ؛ بخش های عمومی کماکان از بـخش هـای حـساس ساختمان با احداث یک دیوار محکم جـدا هـستند.

٥- مـجاور با بخش های معمولی دارای ساکن : در این‌ گزینه‌ ، بخش های عمومی ساختمان در زیر یا مجاور

فضاهای دارای ساکن ساختمان هستند.

/

/

/

/

/

شکل ٢٠- گزینه های مختلف چـیدمان راهـرو، سـاختمان اصلی و بخش‌ های‌ فرعی

(Homeland Security & FEMA‌, 2011‌: 204)

٢-٦- تعداد طبقات ساختمان :

بـه دلیل وجـود عوامل دیگری ؛ همچون توانایی مالی و تقسیم بندی های اداری نمی توان توصیه مؤکدی در مورد تعداد مناسب‌ طبقات‌ برای ساختمان هـای نـظامی‌ و انـتظامی‌ داشت ؛ اما می توان توصیه نمود که هر چه تـعداد طبقات ساختمان افزایش می یابد، باید اقدامات امنیتی ورودی شدیدتر و سازه ساختمان مستحکم

1

تر شود. در مجموعه های نظامی و انـتظامی‌ تـوزیع‌ عـملکردها در قالب ساختمان های کم ارتفاع و دو-سه طبقه ، یکی از راهکارهای مناسب بـه مـنظور پایداری مجموعه در برابر تهدیدات خرابکارانه می باشد؛ زیرا ساختمان های کم ارتفاع ، سطح‌ مورد‌ استفاده بیشتری‌ در طبقه هـمکف سـاختمان دارنـد؛ به طوری که تخریب یکجای آن با یک انفجار ممکن نیست . این‌ ساختمان هـا در بـرابر انـفجار مقاومت بیشتری نسبت به ساختمان های‌ چندین‌ طبقه‌ از خود نشان می دهند. دفاتر، تـأسیسات ، امـوال و افـراد در این گونه ساختمان ها در سطح ، پراکنده ‌‌شده‌ اند و بدین ترتیب وارد آمدن خسارت به یک بخش ، اثـر کـمتری بر سایر‌ بخش‌ ها‌ دارد.

این گونه ساختمان ها به دلیل بهره برداری از نور طبیعی سـاختمان و داشـتن سـطح‌ راهرویی بیشتر، نیاز به ایجاد ورودی های خطرناک برای ساختمان ندارند و استحکامات کمتری‌ نیز بـرای ورودی هـا‌ و خروجی‌ ها نیاز است (١٩٦ :٢٠١١ ,FEMA &Homeland Security ).

1. Low-rise Buildings

٢

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 61)

-٧- مصالح ساختمان :

در حوزه مصالح بیرونی ساختمان می توان از پنـل هـای مـحافظتی با عملکرد دیوار برای جذب شدت‌ انفجارهای احتمالی بهره برد؛ همچنین زمانی که امکان ایجاد فـاصله نـگهداری و ایست در بیرون ساختمان فراهم نباشد، می توان پوشش ساختمان را با عناصر و مـواد مـستحکم جـایگزین نمود. استفاده از دیوارهای‌ مقاوم‌ در برابر انفجار، مواد نشکن با قابلیت ارتجاع ، به کارگیری دیوارهای بـرشی ١ بـا جـنس بتون مقاوم شده به جای استفاده از پوشش های بنایی و دیوارهای نازک بـرای کـاهش سطح آوار‌ از‌ جمله دیگر راه حل ها برای حفاظت بیشتر از ساختمان های با خطرپذیری بالا است (رهگذر و سـروقد مـقدم ، ١٣٩٠: ٢٨).

در حوزه مصالح درون ساختمانی برای کاهش خطر گسترش‌ آتش‌ در ساختمان ، بهتر است تـمهیداتی ؛ قـبیل نصب سقف های کاذب ، عدم استفاده از مـصالح پلاسـتیکی ، چـوبی و قابل اشتعال در کف ساختمان ها،

استفاده از سـقف هـای ضد آتش و پارتیشن‌ های‌ مقاوم‌ در برابر گرمای بالا را‌ به‌ کار‌ برد (شکل ٢١).

/

شـکل ٢١- سـاخت و ساز با مصالح ضد آتـش در سـاختمان

(Department for Communities and Local Government, 2006:242‌)

علاوه‌ بـر‌ مـوارد بـالا، استفاده از سطوح فلزی به جای‌ شـیشه‌ ای در طـراحی درب ها، حفاظ پله ها، کف پوش ها و پله ها می تواند به عنوان یک راهکار‌ بـه‌ مـنظور‌ کاهش آسیب پذیری ساختمان در شرایط اغتشاش و نـاآرامی محسوب گردد‌ (شکل ٢٢).

1. Shear Walls, and Bracing

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 62)

(رجـوع شـود به تصویر صفحه)

شکل ٢٢- در سـاختمان هـای حساس تا‌ حد‌ ممکن‌ باید از سطوح شیشه ای کمتر استفاده نمود

(شرکت ونوس شـیشه‌ ، ١٣٩٢‌)

٢-٨- نـمای ساختمان :

در اغلب موارد، فشار اصـلی امـواج انـفجار بر نمای اصـلی سـاختمان وارد می شود‌. لازم‌ اسـت‌ در وهـله اول از مصالح شیشه ای چند لایه ، مصالح مقاوم و... در‌ نمای‌ اصلی‌ استفاده شود. نمای ساختمان باید به گـونه ای بـاشد تا در برابر امواج انفجار‌ در‌ جلوی‌ سـاختمان یا در سـاختمان های دیگـر، تـرد و شـکننده نباشد. در این مورد

نماهای شـیشه‌ ای‌ بازتابی ١ آسیب پذیرند (شکل ٢٣).

/

/

شکل ٢٣- نماهای شیشه ای در برابر انفجار‌ مقاومت‌ کمی‌ دارند

(کامران و همکاران ، ١٣٩١: ٨٥) (WWW. google. com)

عـناصر الحـاقی ناایمن و زائد؛ از قبیل‌ مجسمه‌ های سنگی حـجیم و سـنگین ، سـتون هـای بـزرگ و ... از عوامل مؤثر در افـزایش تـلفات‌ جانی‌ محسوب‌ می شوند؛ زیرا پرتاب این عناصر زائد و حجیم در اثر موج انفجار نقش ترکش های‌ ثانویه‌ را بازی کـرده و مـوجب افـزایش تلفات می شود (کامران و همکاران ،١٣٩١: ٨٥‌) (شکل‌ ٢٤‌).

1. Reflex

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 63)

شـکل ٢٤- پرتـاب عـناصر نـما خـسارت خـیابانی را بیشتر می سازد

(٢٠٠٦:٢٠٠ ,FEMA‌) (مرکز‌ تحقیقات‌ ساختمان و مسکن ، ١٣٨٨: ٢٨) (١٠ :٢٠٠٩ ,Bloomberg et al)

استفاده از نماهای‌ شیشه‌ ای و پنجره های بزرگ در مجاورت محوطه ساختمان بدون رعایت تمهیدات لازم به دلیل پرتاب قطعات‌ شیشه‌ به اطراف ، عامل مـهمی در افزایش تلفات و خسارات در محوطه می باشند‌.

لازم‌ است در صورت استفاده از این عناصر‌، اولا‌ قطعات‌ شیشه توسط قاب تا حد امکان کوچک‌ انتخاب‌ شوند ثانیا نوع شیشه از نوع مسلح باشد. تورفتگی پنجره هـا و اسـتفاده از‌ ایوانگاه‌ (بالکن ) در ساختمان مجاور معبر‌ به‌ منظور کاهش‌ آوار‌ ساختمان‌ یکی دیگر از راه های کاهش‌ خسارت‌ آوار نمای اصلی است (شکل ٢٥).

اما عدم ایجاد تراس و ایوانگاه (بالکن‌ ) در‌ نمای اصلی ساختمان که در مـجاورت‌ مـعابر نیست ، از حیث‌ کاهش‌

احتمال ورود افراد خرابکار و اغتشاش‌ گر‌ حائز اهمیت است .

/

شکل ٢٥- طراحی ایوانگاه (بالکن ) یا تراس به منظور ممانعت‌ از‌ پرتاب خرده شیشه هـا بـه‌ فضای‌ بیرونی‌ بر اثر انـفجار‌ (مـرکز‌ تحقیقات ساختمان و مسکن ، ١٣٨٨‌: ٣١‌).

٢-٩- بام ساختمان :

به منظور رعایت تمهیدات امنیتی ، لازم است ساختمان را در قطعه زمین‌ ، به‌ صورتی جانمایی کرد که با

بام‌ ساختمان‌ مجاور مـتصل‌ نـباشد‌؛ همچنین‌ بام ساختمان هـای مـهم‌ و کلیدی دارای جان پناهی حداکثر تا 63

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 64)

ارتفاع یک متر به منظور استتار بیشتر پشت‌ بام‌ و تجهیزات آن از دید خرابکاران و اغتشاش‌ گران‌ باشند‌؛ به‌ علاوه‌ لازم است با‌ نصب‌ یک لایه بام شیب دار١ بر روی بام های مسطح ، بـه اسـتحکام بام کمک نمود.

بام‌ های‌ شیب‌ دار از این جهت که مانع باقی‌ ماندن‌ مواد‌ انفجاری‌ پرتاب‌ شده‌ به سوی بام می شود نیز حائز

اهمیت است (٢٠٠٤ ,Department of the Army) (شکل ٢٦).

/

/

شکل ٢٦- بام دارای جان پناه و سـقف تـقویت شده (٣٢ :٢٠٠٣‌ ,FEMA).

بـه علاوه توصیه می شود از بام ساختمان برای نصب آنتن های مخابراتی استفاده شود تا دسترسی خرابکاران و اغـتشاش گران به آن محدود شود. یکی از اقدامات امنیتی در‌ حوزه‌ بام ، احداث جـایگاهی (پد٢) بـه مـنظور فرود بالگردهای امدادی است . پد فرود بالگرد به سه قسمت متحدالمرکز تقسیم می شود. با محاسبه حداقل قـطر ‌ ‌پره بـالگرد (١٠ متر) و طول‌ آن‌ (١٢.٥ متر)، حلقه اولی که بالگرد در آن مستقر می شود، باید دایره ای با حـداقل قـطر ١١ مـتر باشد (سازمان مدیریت و برنامه‌ ریزی‌ کشور، ١٣٨٠: ٤٥) (شکل ٢٧‌).

1. Pitched‌ Roofs

2. Pad

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 65)

(رجوع شود به تصویر صفحه)

شکل ٢٧- نمونه ای از پدهای بـیمارستانی ١ روی بام ساختمان

.(U.S. Department of Transportation & Federal Aviation Administration‌, 2012‌: 139)

٢-١٠- تأسیسات ساختمان‌ :

اولین‌ هدف در طراحی سامانه مکانیکی ساختمان ، باید این باشد کـه در برابر عوارض ناشی از وقـوع بـحران های طبیعی و یا حمله خرابکارانه به مجموعه ، ساختمان ماندگاری خوبی برای حفظ حداقل‌ های‌ سطح زندگی داشته باشد. به عبارتی سامانه های تأسیساتی آن ، پایا و سریعا قابل احیا باشد. از این منظر و در چارچوب تمهیدات صرفا سـاختمانی - و نه مکانیکی - می توان به عدم جانمایی‌ خطوط‌ ، لوله ها‌، کنتورها

(شمارنده )، پست ها و محورهای تأسیساتی در نمای بیرونی ساختمان اشاره نمود (شکل ٢٨). نصب سامانه اطفاء‌ حریق در داخل ساختمان و پیش بینی برق اضطراری ، مـخازن آب و سـوخت‌ در‌ بخش‌ های مقاوم ساختمان برای زمان های بروز نقص ، قطعی و محاصره در زمان های بحرانی نیز ضروری است‌ ؛ ‌‌همچنین‌ باید تا حد امکان از آویزان ساختن ، نصب غیراستاندارد و در دسترس قرار دادن‌ تأسیسات‌ (بـرای‌ نـیروهای خرابکار) پرهیز کرد تا در صورت خرابکاری یا انفجار و تخریب بخشی از ساختمان توسط‌ آن ها، سامانه تأسیساتی از کار نی افتد. به عنوان مثال می توان‌ محل ورودی لوله ها‌ و مسیرهای‌ تأسیساتی به ساختمان را

در ارتـفاع بـالاتر قرار داد تا از خرابکاری و فرسودگی بیشتر در امان باشند (٥٧ :٢٠٠٣ ,FEMA).

/

شکل ٢٨- حالت های مختلف ورود مسیرهای تأسیساتی به داخل ساختمان‌ با رعایت نکات ایمنی

.(Herbert, 2005: 112)

1. Hospital Helipads

٢

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 66)

-١١- مبلمان واپایش امنیتی :

برای برقرار بیشتر امنیت و واپایش ورود و خروج ، لازم است یک سـری وسـایل امـنیتی که می توان نام

1

«مـبلمان‌ واپایشـ‌ امـنیتی » را بدان ها اطلاق کرد، استفاده شود. استقرار ورودی های واپایش کننده ، دوربین های مداربسته ، نصب بولارد و حفاظ در ورودی محوطه بیرونی ساختمان از جمله این موارد اسـت .

٣- چـک‌ لیسـت‌ ارزیابی سطح آسیب پذیری ساختمان در برابر تهدیدات

امنیتی و ایمـنی :

بـرای تسهیل در امر شناسایی مکان های خطرپذیر در برابر اقدامات خرابکارانه یا سطح آسیب پذیری آنها در برابر‌ تهدیدات‌ امنیتی و ایمنی ، می توان بـحث هـای ارائه شـده در بخش های قبل را در قالب (جدول ١) به صورت یک چک لیست امـتیازدهی خلاصه نمود.

با به کارگیری این جدول‌ ، ساختمان‌ های‌ نیازمند به تمهید ملاحظات طراحی‌ و برنامه‌ ریزی‌ ، به منظور مقابله بـا اقـدامات خـرابکارانه ، امتیازدهی و شناسایی می شوند. حداقل امتیاز این جدول برای یک ساختمان نظامی و انـتظامی (٨.٥-) امـتیاز است‌ و هرچه‌ امتیاز‌ نهایی بیشتر باشد، آن ساختمان در برابر اقدامات‌ خرابکارانه‌ پایدارتر است . در همین جدول به عـنوان مـطالعه مـوردی ، یکی از ساختمان های مدیریتی پدافندی کشور، از نظر احتمال‌ آسیب‌ پذیری‌ مورد ارزیابی قـرار گـرفته اسـت .

امتیاز کسب شده برای این‌ ساختمان (٨.٥+) است ؛ به عبارت دیگر این ساختمان نسبتا در برابر اقـدامات

خـرابکارانه پایدار و مـقاوم است (شکل ٢٩‌).

/

/

شکل‌ ٢٩‌- میزان خطرپذیری ساختمان مدیریتی پدافندی مورد مطالعه از لحاظ آسیب پذیری‌ در‌ برابر

تـهدیدات امـنیتی و ایمنی (نگارندگان ).

1. Security Gate

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 67)

جدول ١- چک لیست ارزیابی میزان آسیب پذیری یک ساختمان‌ در‌ برابر‌ تهدیدات امنیتی و ایمـنی ، در

تـلفیق بـا شرایط ساختمان مدیریتی پدافندی مورد مطالعه‌ (نگارندگان‌ ).

معیارها‌ شاخص ها و امتیازات مربوط به هـرکدام امـتیاز ساختمان مورد مطالعه

سازه اسکلت دار وجود‌ بادبند‌ (١)ـ وجود‌ شمع (١)ـافزونگی ستون هادر طـبقه هـمکف (٢)ـوجـود دیوارهای برشی (٢) 2

بدون اسکلت (١-) -

نوع پلان مقعر‌ (١-)ـنمادین‌ (١-)ـمحدب (١) ـکروی (١)ـعادی (٠) 0

ورودی ها تعداد درب (تعداد)ـورودی مستقیم (٠)ـ ورودی غـیرمستقیم (١)ـورودی‌ بـاسازه‌ تقویت‌ شده (٢) 1

شکل پنجره ها افقی (٠)ـعمودی (١)ـحفره ای (٢) ـنواری (٠) 0

نوع شیشه سـاده (٠)ـچـندلایه نـشکن‌ (٢)ـحفاظ‌ دار (١) ـشیشه بازتابی (١-) 0

پله ها وجود پله فرار (١)ـعرض راه پله (عرض ) 1.5

جهت‌ راه‌ پله‌ مستقیم (٠)ـغیرمستقیم (١) 0

نوع چـیدمان بـخش هـا تفکیک بخش های امنیتی (١) ـ عدم تفکیک (١-) 1

چیدمان راهرو و ساختمان‌ اصلی‌ تفکیک شـده (٢)ـجـدا شده و بیرون گرا (١)ـبیرون گراو در عین حال جدانشده‌ (١) ـ نیمه‌ درونی‌ (٠) ـ مجاور با بخش های معمولی دارای سـاکن (٠) ـ تـفکیک نشده (١-) 0

مصالح ساختمان پنل های محافظتی (١)ـدیوارهای‌ نازک‌ (١-)ـسقف‌ کاذب (١)ـاستفاده ازمـصالح پلاسـتیکی و چوبی (١-) ـ سقف های ضدآتش (٢) ـ پارتیشن های مـقاوم در‌ بـرابر‌ گـرمای بالا ((٢) -1

جنس درب ها، حفاظ پله ها و کف پوش هـا سـطوح فلزی (١) ـ سطوح شیشه ای‌ (١-) 1

نما‌ عناصر الحاقی زیاد (١-)ـوجود تراس و ایوانگاه (بالکن ) (٠) 0

بام بام ردیفـی مـتصل (١-)ـوجود‌ جان‌ پناه (١)ـ وجود لایه بـام شـیب دار (١)ـوجود‌ پد‌ پروازی‌ (٣) 0

تـأسات جـانمایی تـأسیسات در نمای بیرونی (١-) ـسامانه‌ اطفاء‌ حریق (٢)ـبـرقاضطراری (١) 2

یس مـحل ورودی لوله هاومسیرهای تأسیساتی واقع در ارتفاع پایین (١-) ـ واقع‌ در‌ ارتفاع بالا (١) -1

مبلمان واپایش امنیتی‌ وجود‌ بولارد و مـوانع‌ مـتحرک‌ (١)ـورودی‌ واپایش شده (١) ـدوربین هایمداربسته (٢) 2

جمع امتیازات‌ سـاختمان‌ مورد مطالعه : +8.5

٤

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 68)

- جمع بـندی :

عـملیات خرابکارانه و تروریستی می تواند نـوعی تـزلزل امنیتی‌ را‌ برای ساختمان های نمادین و مهم از‌ جمله ساختمان های ستادی‌ نیروهای‌ انتظامی و نـظامی کـشور در پی‌ داشته‌ باشد. اما در مقابل ، مـی تـوان بـا شناسایی تهدیدات قـابل انـجام از طریق‌ هر‌ یک از بخش هـای یکـ‌ ساختمان‌ ، راهکارهای‌ طراحی را برای‌ پایداری‌ بیشتر در صورت وقوع‌ یک‌ حادثه خرابکارانه ، ارائه داد. انفجار و اثرات مخرب نـاشی از آن بـه عنوان شایع ترین‌ تهدید‌ حفاظتی و امـنیتی ، مـاهیتی متغیر و غـیرقابل پیشـ‌ بـینی‌ دارد و به‌ منظور‌ جلوگیری‌ از تـخریب کل ساختمان‌ و خرابی پیش رونده باید اقداماتی حفاظتی ؛ همچون افزونگی در اسکلت طبقه همکف پیش بینی شود‌. از‌ سـویی پلان مـحدب ، کروی ، صاف و نوک‌ تیز‌ اثر‌ تـخریبی‌ انـفجار‌ را کـاهش مـی‌ دهـد‌ و بر پلان نمادین ، گـوشه دار، مـقعر و پیچیده ارجحیت دارد. این پژوهش نشان داد که از منظر‌ امنیتی‌ ، موقعیت‌ ورودی ساختمان باید به صورتی باشد که‌ دید‌ به‌ درونـ‌ سـاختمان‌ مـحدود‌ شود و در ساخت طبقه همکف و راهروها از مصالح تـقویت شـده بـهره بـرده شـود. در سـاختمان های ستادی باید از نماهای شیشه ای بزرگ و بازتابی اجتناب شده و پنجره‌ ها با شیشه های ضدحریق و چندلایه ساخته شوند. عرض مفید راه پله های ساختمان باید حداقل ١١٠ سانتیمتر باشد و بـخش های پر رفت و آمد؛ نظیر مغازه ها، لابی ها، محل‌ تجمع‌ ، پارکینگ ، مخازن و ... باید به دور از بخش های امنیتی و فرماندهی ساختمان واقع شوند. در احداث این گونه ساختمان ها باید از کاربرد مصالح قابل اشـتعال و پلاسـتیکی در کف ، نما‌، سقف‌ و دیوارها اجتناب شده و به جای آن از مصالح ضدآتش و مقاوم در برابر گرمای بالا استفاده شود. نصب سامانه اطفاء حریق در داخل ساختمان‌ ، پیش‌ بینی برق اضطراری ، تعبیه مخازن‌ آبـ‌ و سـوخت و احداث یک پد پروازی در پشت بام ، پایداری ساختمان را در شرایط بحرانی افزایش می دهد و کار گذاشتن مبلمان واپایش امنیتی نیز از‌ ورود‌ اشخاص یا وسایل نقلیه‌ مشکوک‌ پیشگیری می نماید.

پژوهش های حفاظتی و امنیتی » تابستان 1393 - شماره 10 (صفحه 69)
٩٤

نظرات() 

مطالعات متعدی در مورد‌ اثرات‌ حضور‌ كودك ناتوان درخانواده و استرس مادران‌ آنها‌ انجام‌ شده است. مطالعه در پیشینه پژوهشی نشان می‌دهد كه مادران كودكان ناتوان، دارای استرس و بحران های روانی بوده و وجود كودك ناتوان‌، سـازش‌ یافـتگی‌ و سـلامت جسمی و روانی آنها را تهدید مـی كنـد‌ و غـالباً‌ تأثیر منفی بر آنها دارد. پژوهش‌های پیشین سطوح بالاتری از استرس را در خانواده هایی كه كودك ناتوان دارند‌، نسبت‌ به‌ خانواده هایی كه كودك عادی دارند، گزارش كردهـ‌اند. از آنـجایی‌ كه خـانواده‌های دارای كودك ناتوان در معرض تنیدگی بیشتری قرار دارند، اگر از سـبك‌های مـقابله‌ای مناسب استفاده كنند‌، می‌توانند‌ مشكلات‌ و تنیدگی‌ها را تغییر داده و بر آن‌ها غلبه كنند. سبك‌های مقابله‌ای، راه‌های‌ هشیار‌ و منطقی برای مواجه شـدن بـا اسـترس‌های زندگی است. بنابراین به نظر می رسد كه اغلب نویسندگان‌، مـقابله‌ را‌ تلاش فرد برای كاهش تنیدگی می‌دانند، برخی این تلاش‌ها را هشیار و منطقی‌ و برخی‌ در‌ جهت اداره و مهار تنیدگی می‌دانند. منابع رویارویی مجموعه پیچـیده‌ای از عـوامل هـیجانی، انگیزشی، شناختی‌ و به‌ طور‌ كلی ویژگی های شخصیتی هستند كه زمینه لازم را برای روش هـای رویارویی فـراهم‌ می‌ كنند. این منابع به عنوان اقدامات پیشگیری كننده اجتماعی و روان‌شناختی هستند كه می‌ توانند‌ احتمال‌ آسیب دیدگـی نـاشی از تـنیدگی را كاهش دهند و یا به افراد كمك كنند تا‌ در‌ مواجهه با رویدادهای تنیدگی زا نـشانه هـای مـرضی كم‌تری داشته باشند و یا این‌كه‌ پس‌ از‌ مواجهه سریعاً بهبود یابند.

لازاروس و فولكمن سبك‌های مقابله‌ای را تلاش‌های شـناختی و رفـتاری تـعریف می كنند‌ كه‌ در یك موقعیت استرس زا برای كاهش هیجانات منفی و مدیریت موقعیت استرس‌ زا‌ به‌ كار گـرفته مـی‌شود. آنها انواع مقابله را بر مبنای كانون مقابله به 2 گروه تقسیم کرده‌ اند‌؛ مـقابله‌ مـتمركز بـر مسئله و مقابله متمركز بر هیجان. گروه اول پاسخ‌های مقابله ای‌ هستند‌ كه قصدشان از میان برداشتن مشكل یا تـعدیل آن اسـت، در حالی كه پاسخ‌های دوم درصددند‌ تا‌ پیامدهای هیجانی عامل استرس زا را مهار كنند. راهبردهای متمركز بـر مـسئله‌ مـؤثرتر‌ هستند. افراد برای مقابله با استرس از‌ سبك‌های‌ مقابله‌

تعلیم و تربیت استثنائی » خرداد 1393 - پیاپی 125 (صفحه 71)

ای مختلفی استفاده می‌كنند. انتخاب سبك‌های مقابله‌ای‌ مـناسب‌ در بـرابر فشارهای روانی می‌تواند از تأثیر فشارها بر سلامت روان كاسته و در‌ نتیجه‌ به سازگاری هـر چـه بـیشتر‌ فرد‌ منجر شود‌. بنابراین‌ مدیریت‌ استرس، بسیار حیاتی و مهم است كه‌ اگر‌ مقابله صورت نـگیرد اسـترس شـدیدتر می‌شود.

از آن‌جایی كه پژوهش‌ها نشان می‌دهد‌، والدین‌ كودكان استثنایی نسبت به والدین كودكان‌ عادی از تـنیدگی بـیشتری‌ رنج‌ می برند، بنابراین آگاهی استفاده‌ از‌ راهبردهای مقابله‌ای به‌طور مناسب برای والدین‌كودكان استثنایی، ضرورت بیشتری پیدا مـی كنـد و همان‌گونه‌ كه‌ پژوهش‌ها نشان می‌دهد، استفاده بیشتر‌ از‌ راهبردهای‌ مقابله‌ای متمركز بر‌ مـسئله‌، بـا سازگاری و انعطاف پذیری‌ بیشتر‌ خانواده مرتبط است.

بـدیهی اسـت بـا شناسایی استفاده از راهبردهای مقابله ای توسط والدین‌ كودكانـ‌ اسـتثنایی به خصوص مادر، متخصصان قادر‌ خواهند‌ بود كه‌ آموزش‌های‌ لازم‌ را ارائه دهند و در‌ ورای این‌آموزش‌ها و حـمایت‌ها، مـادران می‌توانند با تنیدگی‌های زندگی مـناسب تـر برخورد كنـند لذا خـانواده از‌ آرامـش‌ روانی بالاتری بهره مند خواهد شـد‌. اینـ‌ پژوهش‌ سعی‌ دارد‌ به این سوال‌ اساسی‌ پاسخ دهد كه آیا بین مادران كودكان استثنایی با یكدیگـر و مـادران كودكان عادی از لحاظ استفاده‌ از‌ سبك‌های‌ مقابله ای تـفاوت معناداری وجود دارد؟

این پژوهش‌ از‌ نـوع‌ عـلی‌ مقایسه‌ای‌ و پس‌ رویدادی است. جامعه پژوهـش شـامل تمامی مادران دانش‌آموزان مقطع ابتدایی در 4 گروه كم توان ذهنی، كم بینا، كم شنوا و عادی شهرستان كرج مـی‌باشد كه در سـال تحصیلی‌ 86-1385 مشغول به تحصیل بـودند. روش نـمونه گـیری به صورت تـصادفی خـوشه‌ای از میان مدارس ابتدایی اسـتثنایی و عـادی گرفته شده است. به دلیل وجود یك مدرسه ابتدایی ویژه نابینایان‌ در‌ شهرستان كرج با تعداد 40 نفر، مبدا انـتخاب نـمونه از نظر تعداد، 40 نفر بوده است و بـرای سـایر گروه‌ها نـمونه گـیری بـه صورت خوشه‌ای از میان مـدارس ابتدایی استثنایی‌ و عادی‌ صورت گرفت . البته به علت افت آزمودنی در گروه نابینان ، تعداد 30 نفر بـه عـنوان تعداد نمونه محاسبه شد.

در مجموع، 120 مـادر‌ و در‌ 4 گـروه 30 نـفری انـتخاب شـدند‌. میانگین‌ سنی افـراد نـمونه در گروه كم بینا و كم توان ذهنی 40 سال، در گروه كم شنوا 39 سال و در گروه عادی 35 سال می‌ باشد‌. از لحاظ میزان تـحصیلات‌، افـراد‌ نـمونه بیشتری در سطح تحصیلی دیپلم قرار داشتند و بیشتر آنـها فـرزند اول شـان در مـقطع ابـتدایی مـشغول به تحصیل بودند.

در این پژوهش به منظور تعیین این‌كه چه تفاوتی در‌ استفاده‌ از سبک‌های مقابله‌ای وجود دارد از پرسشنامه سبک‌های مقابله‌ای لازاروس و فولكمن استفاده گردید. و داده‌ها با استفاده از نرم افزار spss نسخه 16 تـجزیه و تحلیل شده اند .

یافته‌ها نشان داد که‌ در‌ سبك‌های مقابله‌ای‌ متمركز بر هیجان گروه مادران كودكان كم شنوا در سه سبک مقابله‌ای دوری جویی، گریز و اجتناب و خویشتن‌داری‌، بیشترین نمره میانگین را دارند و در سبك‌های مقابله‌ای متمركز بر مـسئله‌، گـروه‌ مادران‌ كودكان كم‌بینا در دو سبك مقابله‌ای، جستجوی حمایت اجتماعی و مسئولیت پذیری میانگین بیشتری دارند و در سبك مقابله ‌‌ای‌ حل مدبرانه مسئله و باز برآورد مثبت، گروه مادران عادی از بیشترین نمره میانگین‌ برخوردار‌ هستند‌.

همچنین نـتایج نـشان داد كه در سبك‌های دوری جویی و گریز و اجتناب كه هر دو جزء‌ راهبردهای متمركز بر هیجان هستند، بین مادران كودكان عادی با مادران كودكان استثنایی‌ تفاوت معنادار وجود دارد‌. به‌ این ترتیب كه گـروه مـادران كودكان عادی با هر سه گـروه مـادران كودكان كم‌بینا، كم‌شنوا و كم توان ذهنی، تفاوت معنادار دارند؛ در حالی كه در سبك‌های مسئولیت‌پذیری و باز برآورد مثبت كه‌ جزء راهبردهای متمركز بر مسئله می باشند، مادران كودكان كم بینا عـلاوه بـر این‌كه با مادران كودكان عـادی تـفاوت معنادار دارند، با مادران كودكان كم شنوا هم تفاوت معنادار دارند كه‌ این‌ نشان می‌دهد بین مادران گروه‌های كودكان استثنایی هم از لحاظ استفاده از سبك‌های مقابله‌ای تفاوت معنادار وجود دارد.

اصل مقاله در نشریه توان بـخشی ، دوره سـیزدهم ، شماره اول ، بهار 1391‌ به‌ چاپ رسیده است.


ارزیابی فضای آموزش مدارس با توجه به ورود دانش آموزان دارای نیازهای ویژه و تدوین استاندارهای فضای آموزشی

نظرات() 

در حال حاضر به طور روز افزون شاهد ورود كودكان دارای نیازهای ویژه به مدارس عادی هستیم. بدیهی است كه بـه‌ منظور‌ حمایت‌ از آموزش این افراد، باید‌ خدمات‌ خاصی‌ را در مدارس ارائه نمود از جمله اینـ‌كه طـراحان سـاختمان‌های مدارس باید به گونه ای عمل كنند تا این دانش‌آموزان به‌ حداكثر‌ امكانات‌ دسترسی داشته باشند. در قوانین مربوط بـه ‌ ‌آمـوزش‌ افراد‌ دارای نیازهای ویژه، همواره دو مساله مورد تأكید قرار گرفته است كه عبارتند از: آموزش مناسب و مـحیط بـا حـداقل‌ محدودیت‌. دانش‌آموزان‌ حدود یك سوم از عمر خود را در مدرسه سپری‌ می‌كنند لذا برخورداری آنان از فضای آموزش مدارس الزامـی است و این مساله در مورد كودكان با نیازهای ویژه‌ در‌ اولویت‌ قرار می‌گیرد و از طرفی برای رسیدن بـه پیشبرد اهداف آموزشی، نـیازمند‌ مـدارس‌ و فضاهایی متناسب با نیاز دانش‌آموزان خواهیم بود. محیط مدارس باید به گونه‌ای باشد تا از هر‌ لحاظ‌ به‌ نیازهای جسمی، روانی و اجتماعی دانش آموزان پاسخ دهد.

پژوهش حاضر به بررسی‌ و ارزیابی‌ فـضای‌ آموزشی كودكان دارای نیازهای آموزشی ویژه پرداخته است كه در پایان نیز استانداردهایی برای‌ فضای‌ آموزش‌ این كودكان در مدارس عادی تدوین شده است. در این پژوهش از یك پرسشنامه‌ محقق‌ ساخته استفاده شد كه مشتمل بر 17 حیطه است و هر حیطه خود دارای‌ تعدادی‌ سوال‌ در زمـینه مـربوطه است كه در كل 153 سوال می باشد. نتایج حاصل از‌ این‌ پژوهش نشان می دهد كه مدارس كشور كه دانش آموزان با نیازهای ویژه‌ را‌ ثبت‌ نام می‌كنند فاقد امكانات كامل و كافی هستند و لذا جهت تقویت حضور دانـش‌آموزان دارای نـیازهای ویژه‌ واجدشرایط‌ در مدارس عادی، توجه به استانداردهای فضای آموزشی به ویژه در هنگام‌ ساخت‌ مدارس‌ نوساز بسیار ضروری به نظر می رسد.

براساس نتایج به‌دست آمده ورودی‌ها و خروجی‌های مدرسه، شرایط‌ فـیزیكی‌ كلاسـ‌ها‌، پله‌ها، برخورداری از سطح شیب‌دار و شرایط فیزیكی آن، راهرودها، درب كلاس‌ها، سالن‌ ورزشی‌، نور، پوشش جذب صدا، كتابخانه‌ها، آب‌خوری‌ها، سرویس بهداشتی و نهایتاً تداركات ویژه برای دانش‌آموزان دارای نیازهای ویژه‌، نیازمند‌ بازنگری هستند. بر این اسـاس پژوهـش حـاضر با مقایسه یافته‌های حاصل از‌ پژوهـش‌ و اسـتانداردهای جـهانی پیشنهادهای زیر را مطرح می‌نماید‌.

به‌ لحاظ‌ ورودی و خروجی :

1. عدم وجود مانع به هنگام‌ ورود‌ به مدرسه

2. نزدیك بودن محل پیاده و سوار شدن دانش‌آموزان از اتوبوس بـا وسـائل‌ نـقلیه‌ شخصی به ورودی مدرسه

3. وجود‌ تابلوهای‌ راهنما و علایم‌ بـینایی‌ و شـنوایی‌ و لامسه‌ای قابل خواندن در ورودی و خروجی‌

4. حداقل‌ عرض 160 سانتی متر برای ورودی

5. غیر لغزنده بودن سطح ورودی ها‌

تعلیم و تربیت استثنائی » خرداد 1393 - پیاپی 125 (صفحه 73)

6. همراه‌ بودن سطح شیبدار و پله در ورودی‌

7. وجـود حـداقل دو خـروجی‌ دور‌ از هم در مدرسه

به‌ لحاظ‌ كلاس :

1. حداقل 5/274 سانتی شد بلندی سقف كلاس

2. غـیر لغزنده بودن كف كلاس‌

3. دارای‌ قابلیت تمیز شدن آسان

4. عدم‌ وجود‌ هر‌ گونه تغییر سطح‌ در‌ كلاس

5. روشن بودن بخش‌ جلویی‌ كلاس

6. شـخصی بـودن صـندلی هر دانش آموز

7. جدا بودن صندلی از میز

8. قابل تنظیم‌ بودن‌ ارتـفاع مـیز و صندلی

9. فاصله 80 سانتی‌ متری‌ بین ردیف‌ های‌ میز‌ و نیمكت

به لحاظ پله‌ ها و سطح شیبدار :

1. وجـود تـابلوهای راهـنما برای پله ها

2. حداقل طول 112 سانتی متر برای‌ پله‌ های خروجی

3. حداقل طـول 56 سـانتی‌ مـتری‌ برای‌ پله‌ های‌ داخلی

4. حداكثر بلندی‌ 15‌ سانتی متر و عرض 28 سانتی متر برای پله‌های خـارج از سـاختمان

5. حـداكثر بلندی 17 سانتی متر‌ و عرض‌ 28‌ سانتی متر برای پله‌های داخل ساختمان

6. عدم‌ وجود‌ هر‌ گـونه‌ لبـه‌ غیر‌ هم سطح در پله‌ها

7. حداكثر 8 كلاس منتهی به پله‌ها

8. وجود هندریل (نرده) در دو طرف پلهـ‌ها

9. حـداكثر فـاصله 4 سانتی متری بین هندریل ودیوار

10. غیر لغزنده بودن‌ قطر هندریل

11. غیر لغزنده بودن سطح پله هـا

بـه لحاظ وجود سطح شیبدار :

1. غیرلغزنده بودن سطح شیب دار

2. مسقف بودن سطوح شیب دار ورودی سـاختمان

3. مـتضاد بـود رنگ سطح‌ شیب‌دار‌ از رنگ دیوار

4. حداقل عرض 5/91 برای سطح شیب‌دار

5. حداكثر شیب 8 با عرض120 برای سـطوح شـیب‌دار با 2 متر طول

به لحاظ راهروها :

1. وجود حداكثر 4 كلاس در یك راهرو‌

2. حداقل‌ عرض 5/152 سـانتی مـتر بـرای چرخش ویلچر

3. نصب عقب‌نشینی شده تمام تجهیزات در راهروها

4. حداكثر بیرون زدگی اشیای نصب شده 5/10 سـانتی مـتر‌

5. حـداقل‌ ارتفاع 5/68 سانتی متر برای‌ اشیایی‌ آویخته به دیوار از كف

6. نصب علایم هشدار و خطر در مـكان مـناسب و قابل رویت

7. كوتاه بودن طول راهروها

8. غیرلغزنده بودن كف راهروها

به لحاظ‌ پنجره‌ :

1. غربی– شرقی بودن كلاس‌ هـا‌

2. وجـود شیشه‌های تیره

3. وجود پرده كركره

4. داشتن حفاظ پنجره‌ها

5. داشتن حداكثر ارتفاع 120 سانتی‌متر برای دسـتگیره پنـجره ازكف

از لحاظ سالن ورزشی :

1. در دسترس بودن سالن ورزشـی بـرای كودكان دارای‌ نـیازهای‌ ویژه

2. اسفنجی بودن كف سالن ورزشی

3. عرض110 سانتی‌متری بـرای در سـالن متناسب با ویلچر ورزشی

4. بلندی سقف حداقل 610 سانتی متر

تعلیم و تربیت استثنائی » خرداد 1393 - پیاپی 125 (صفحه 74)

به لحاظ نور :

1. تـركیب نـور طبیعی و مصنوعی در‌ كلاس‌ ها

2. تـركیب‌ نـور طبیعی و مـصنوعی در اتـاق‌ها

3. مـناسب بودن رنگ در، دیوار و سقف برای عدم پخـش نـور

4. غیر مستقیم‌ نبودن نور راهروها ( حباب دار بودن چراغ ها)

5. فلوئورسنت نبودن نـور‌ (مـهتابی‌ نبودن‌ لامپ ها )

6. مناسب بودن نـور پله ها (تاریك نبودن پله هـا )

بـه لحاظ صدا :

1. وجود پوشش جـذب ‌‌صـدا‌ (اكوستیك بودن ) در كلاس‌ها

2. وجود پوشش جذب صدا ( اكوستیك بودن ) اتاق جلسات

3. انتخاب‌ جـنس‌ مـناسب‌ برای دیوار ، كف و درب برای جلوگیری از ورد صداهای نـامطلوب

بـه لحـاظ سیستم :

1. صدادار نـبودن‌ سـیستم تهویه در سالن ورزشی

2. صـدار دار نـبودن سیستم تهویه در سرویس بهداشتی‌

به لحاظ كتابخانه :

1. در‌ دسترس‌ بودن محل كتابخانه

2. در دسترس بودن حـداقل یك مـكان مناسب برای مطالعه كودكان دارای نیازهای ویژه (مثل مـیز مـناسب)

3. وجود شـرایط اسـتاندارد ذیل در مـحل برگه‌دان قفسه، مجلات و كتـاب های مرجع‌

الف) 90 سانتی متری فضای آزاد

ب) ارتفاع قابل دسترسی از روبه رو بین 120× 40 سانتی متری از كف

ج) ارتفاع قابل دسـترسی پهـلو بین 135×15 سانتی‌متری از كف

به لحاظ‌ آب‌ خـوری‌ها :

1. عـدم جـای گـیری آب خـوری ها در فرو رفـتگی دیوار

2. عـدم وجود تفاوت سطح بین آب خوری و فضای اصلی

3. ارتفاع 65 سانتی متری آب خوری از كف زمین برای‌ معلولان‌

4. فضای‌آزاد جـلوی آبـ‌خوری بـه ابعاد 120×75 برای تسهیل حركت زانو یا صندلی چـرخدار

بـه لحـاظ سـرویس بـهداشتی :

1. عـدم وجود مانع در ورودی دستشویی ها

2. حداقل اندازه 170×150‌ فضای‌ سرویس بهداشتی

3. حداقل 80 سانتی متری درب ورودی سرویس بهداشتی

4. روبه بیرون بازشدن درب

5. وجود توالت فرنگی

6. ارتفاع 36 سانتی متری كاسه توالت از كف

7. ارتفاع مـناسب 65 سانتی‌ متری‌ دستشویی‌ از كف

تداركات ویژه برای‌ دانش‌آموزان‌ دارای‌ نیازهای ویژه

1. اختصاص فضای حداقل 6 متری مربعی برای ارزیابی

2. اختصاص فضای حداقل10 متر مربعی برای گفتار درمانی

3. اختصاص فضای حداقل‌ 10‌×6 متر‌ مربعی برای 12×10 دانش‌آموز بـه تـجهیزات خاص‌ شنوایی‌

4. اختصاص فضای10 مترمربعی برای آرام كردن دانش‌آموزان با مشكلات رفتاری

5. اختصاص فضای 30×20 مترمربعی برای فیزیوتراپی

6. اختصاص‌ فضای‌ 30‌×20 مترمربعی برای كاردرمانی

7. دور بودن اتاق های درمانی از‌ زمین بازی و جاهای پر سر و صـدا

8. نـزدیك بودن اتاق های درمان به كلاس

9. وجود اتاق بهداشت با تجهیزات‌ درمانی‌

نظرات() 


*احداث ساختمان مرکز اسناد انقلاب اسلامی سمنان

کلنگ ساختمان مرکز اسناد انقلاب اسـلامی‌ اسـتان‌ سـمنان‌ طی مراسمی با حضور حجت الاسلام سید حمید روحانی مسؤول مرکز اسناد انقلاب اسلامی کـشور‌ و جمعی از مسؤولان استان سمنان به زمین زده شد.

در این مراسم حجت‌ الاسلام روحانی مـسؤولان مرکز‌ اسناد‌ انقلاب اسـلامی کـشور طی سخنانی با برشمردن اهمیت جمع‌آوری اسناد و تبیین تاریخ انقلاب اسلامی به شگردهای استکبار جهانی و در رأس آنها امریکا برای وارونه جلوه دادن تاریخ انقلاب اسلامی اشاره نمود‌ و گفت:مؤسسات و افرادی که در داخل سـعی در برعکس جلوه دادن تارخ انقلاب این مردم را دارند به تعبیر حضرت امام(ره)سر در آخور غرب و شرق دارند و ما بایست با‌ جمع‌آوری‌ و تدوین اسناد معتبر تاریخ انقلاب با این حرکات مذبوحانه مبارزه کـنیم.

در ادامـهء این مراسم پس از سخنان حجت الاسلام اکرمی نمایندهء مردم سمنان در مجلس شورای اسلامی در زمینهء‌ اهمیت‌ جمع‌آوری اسناد انقلاب سخن گفت.

به گزارش رسیده ساختمان مرکز اسناد انقلاب اسلامی استان سمنان در زمـینی بـه مساحت 750 متر مربع با 1310 متر مربع زیربنا در چهار‌ طبقه‌ با هزینه‌ای بالغ بر 210 میلیون ریال احداث خواهد شد که اعتبار مزبور از محل اعتبارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی کشور تـأمین خـواهد شد.

*بودجه ویژه دولت برای انتشار‌ فرهنگ‌ کتاب‌خوانی‌

دکتر حسن حبیبی معاون اول‌ رئیس‌ جمهور‌ روز 22 اردیبهشت از غرفه‌های داخلی و خارجی نمایشگاه بین المللی کتاب تهران دیدار کرد.

وی در گفتگویی کیفیت برگزاری نمایشگاه امـسال‌ را‌ نـسبت‌ بـه سالهای قبل قابل توجه تـوصیف کـرد و گـفت‌:حدود‌ 6 سال قبل که تشکی لنمایشگاههای کتاب در کمیسیون فرهنگی مطرح شد ما هرگز فکر نمی‌کردیم که روزی چنین حرکتی‌ با‌ استقبال‌ چـشمگیر عـلاقه‌مندان روبـرو شود.

وی در ادامه افزود:ایجاد نمایشگاه‌ فرصتی است بـرای عـلاقه‌مندان روبرو شود.

وی در ادامه افزود:ایجاد نمایشگاه فرصتی است برای علاقه‌مندان تا بتوانند‌ اطلاعات‌ خود‌ را در مورد انتشارات داخل و خارج از کـشور تـکمیل نـمایند.

وی‌ در‌ ارتباط با قیمت کتب موجود در نمایشگاه گفت:به‌طورکلی مـا تا به حال سعی داشته‌ایم تا‌ کتب‌ مورد‌ نیاز دانشجویان و اقشار فرهنگی جامعه را به قیمت مناسب در اختیار ایـن‌ گـروهها‌ قـرار‌ دهیم.

معاون اول رئیس جمهور در ادامه افزود:من فکر می‌کنم دولت تا دو‌ سـال‌ آیـنده‌ باید برای انتشار فرهنگ کتاب‌خوانی بودجه‌ای را به این مقوله اختصاص دهد تا بتوانیم‌ تعدیل‌ اقتصادی را بـر زمـینهء فـرهنگی اعمال کنیم.

وی در پایان در خصوص بودجه‌ مطبوعات‌ گفت‌:وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بودجه‌ای را بـرای کـمک بـه مطبوعات اختصاص داده است که‌ این‌ بودجه به تناسب نوع و کیفیت بین مطبوعات توزیع خـواهد شـد.

*افـتتاح کتابخانهء عمومی‌ باقر‌ العلوم‌ تویسرکان

در خجسته سالروز ولادت هشتمین اختر تابناک آسمان امات و ولایت،امـام رضـا(ع)و به مناسبت‌ بزرگداشت‌ سالگرد شهادت استاد مطهری و هفته معلم،کتابخانهء عمومی باقر العـلوم تـویسرکان بـا‌ حضور‌ امام‌ جمعهء محترم و فرماندار شهرستان تویسرکان و مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان هـمدان وعـده‌ای از مقامات‌ استان‌ و تویسرکان‌ و اعضای انجمن کتابخانه‌های عمومی و عده‌ای از مردم فرهنگدوست تویسرکان با تـلاوت آیـاتی‌ از‌ کـلام ا...مجید و گزارش رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی آن شهرستان و سخنان مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی‌ استان‌ هـمدان افـتتاح گردید.

لازم به ذکر است که ساختمان این کتابخانه از‌ درآمد‌ و دو در هزار شهرداری تـویسرکان بـا زیـربنای‌ 275‌ متر‌ مربع و با هزینه‌ای معادل 000,000,35‌ ریال‌ در بهترین نقطهء تویسرکان ساخته شده و تجهیزات آن اعم از کتاب،مـیز و صـندلی‌ و قـفسه‌ و...از سوی ادارهء کل فرهنگ‌ و ارشاد‌ اسلامی استان‌ همدان‌ و دبیرخانهء‌ هیأت امنای کـتابخانه‌های عـمومی کشور تأمین‌ گردیده‌ است.

پس از افتتاح کتابخانه کلیه مدعوین به چاپخانه امیر اعظم عزیمت‌ و این‌ چاپخانه را نـیز افـتتاح کردند.در‌ ادامه،برنامه شب شعر‌ و موسیقی‌ توسط اداره کل فرهنگ و ارشاد‌ اسلامی‌ تـویسرکان در سـالن شهرداری آن شهرستان اجرا گردید که مورد اسـتقبال مـردم و مـسؤولان‌ قرار‌ گرفت.

تحقیقات اطلاع رسانی و کتابخانه‌های عمومی » بهار 1372 - شماره 8 (صفحه 131)
*پنجمین بی‌ینال هنری هاوانا‌ در‌ پایـتخت‌ کـوبا برگزار می‌شود‌

روابط‌ عمومی مرکز هنرهای تجسمی‌ اعلام‌ کرد،پنجمین بی‌ینال هنری هـاوانا در اردیـبهشت‌ماه سال جاری(1372)در محل موزه مـلی‌ هـنرهای‌ زیبای هـاوانا بـرگزار مـی‌شود.

هدف از‌ برگزاری‌ این نمایشگاه‌ پیگیری‌ و تـوجه‌ بـه مسائل اجتماعی کشورهای‌ جهان سوم با تأکید بر هنر کشورهای آمریکای لاتـین، کـارائیب،آفریقا،آسیا و کشورهای خاورمیانه اعلام‌ شـده‌ است.

براین‌اساس آثار 150 هـنرمند بـا‌ موضوع‌ «هنر‌ جهان‌ سوم‌»در ایـن نـمایشگاه‌ شرکت‌ داده خواهد شد.

*میزگرد کتاب و کتابخوانی

در 13 اردیبهشت 1372-پنجمین روز از نمایشگاه بین المللی‌ کتاب‌-مـیزگردی‌ در سـاعت 11 صبح در سالن کنفرانس‌ نمایشگاه‌ بـرگزار‌ گـردید‌.در‌ ایـن‌ میزگرد که جـمعی از کـتابدارن،دانشجویان و علاقه‌مندان به کـتاب و کـتابخوانی حضور داشتند،آقایان دکتر عباس حرّی،دکتر اژه‌ای،و انصاری لاری مشترکا به بحث در زمینهء کـتاب و مـطالعه‌ پرداختند و به پرسشهای حاضران پاسخ گـفتند.ضـمن طرح مـباحث مـختلف در ایـن زمینه،به موانع و تـنگناهای موجود در امر استفاده از کتاب و ایجاد شرایط مطلوب مطالعه و توجه به کتابخانه‌های عمومی‌ به‌ عنوان جـایگاه‌های بـا اهمیّت در ایجاد عادت مطالعه اشاره گـردید. آنـچه در پرسـشها یـا اشـارات کتابداران کتابخانه‌های عـمومی حـاضر در جلسه کم و بیش مشترک می‌نمود گلایه از مدیران و تصمیم‌گیران‌ ناظر‌ بر کار کتابداران بود.آنان انتظار داشـتند کـه دسـت کم-اگر جامعه به کتابداران اعتنای لازم را نـدارد-مـدیرانی کـه کـتابداران تـحت پوشـش‌ آنان‌ به فعّالیّت اشتغال دارند زحمات‌ ایشان‌ را پاس بدارند.این کتابداران با لحنی دردآلود اشاره می‌کردند که:

من از بیگانگان هرگز ننالم‌ که با من هرچه کرد آن آشنا کرد‌
*انـتشار‌ اولین نشریهء ایرانی به‌ خط‌ کریل

جمهوری اسلامی ایران در راستای گسترش روابط دیرینه فرهنگی،دوستی و تاریخی خود با جمهوریهای مسلمان آسیای میانه و قفقاز دست به انتشار یک نشریه ادبی و فـرهنگی بـا الفبای کریل زد‌.

بخش‌ آذری رادیو باکو در برنامهء خبری خود ضمن اعلام این مطلب افزود:مجوز انتشار اولین نشریهء ایرانی با الفبای کریل از سوی وزارتخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی به بزرگترین و مـعتبرترین مـؤسسه‌ مطبوعاتی‌ این کشور‌ «کیهان»اعطاء شده است؛که شماره‌های یک و دو نوروزی آن به ضمیمهء مجلهء «کپنگ»انتشار یافت و در‌ سطح وسیعی در جمهوریهای آسیای میانه و قـفقاز تـوزیع شد.این منبع‌ خبری‌ افـزود‌:ایـن مجله«یول»نام دارد و در 68 صفحه منتشر می‌شود و در شماره‌های نخست آن مطالبی در مورد ‌‌ادبیات‌،طنز،شعر و مسائل اجتماعی،سیاسی،فرهنگی و مذهبی جمهوری‌های مسلمان آسیای میانه وقفقاز بـه‌ چـاپ‌ رسیده‌ است.

چندین هـزار جـلد از شماره‌های نخست آن در نمایشگاه دائمی کتاب«الهدی»در باکو‌ مرکز جمهوری آذربایجان به فروش رفت و شهروندان آذری از انتشار اولین مجلهء ایرانی‌ با الفبای کریل استقبال‌ چشمگیری‌ کردند.

(به تصویر صفحه مراجعه شود)

*کـتاب سـال جمهوری اسلامی ایران دههء فجر سال 1372

یازدهمین دورهء انتخاب و معرفی بهترین کتب سال به منظور ارزیابی فرهنگ مکتوب جامعهء اسلامی و نیز شناسایی‌،تقدیر و حمایت از اندیشمندان و اهل قلم متعهد از سوی وزارت فـرهنگ و ارشـاد اسلامی ضـمن مراسم شکوهمند دههء فجر 1372 برگزار خواهد شد.لازم به توضیح است که در این دوره کلیهء‌ کتابهایی‌ که در سال 1371 بـرای اولین بار طبع و نشر شده‌اند مورد بررسی قرار می‌گیرند

بدینوسیله از کـلیهء مـؤلفان،مـترجمان، مصححان و ناشران محترم درخواست می‌شود که حد اکثر تا تاریخ دوم‌ مرداد‌ 1372 دو نسخه از هر خود را به نـشانی ‌ ‌مـیدان بهارستان، خیابان کمال الملک،وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،اداره کل مرکز و روابط فرهنگی ارسال دارنـد.

*اولیـن سـمینار ملی «فرهنگ‌ و توسعه‌»در مردادماه در تهران برگزار می‌شود

اولین سمینار ملی«فرهنگ و توسعه»از سوی وزارت فرهنگ و ارشـاد اسلامی و با همکاری دانش‌پژوهان،محققان و اندیشمندان

تحقیقات اطلاع رسانی و کتابخانه‌های عمومی » بهار 1372 - شماره 8 (صفحه 132)

در مردادماه سال جاری برگزار خواهد شد‌.

دکـتر‌ حسن‌ سبحانی معاونت مـعاونت پژوهـشی وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد‌ اسلامی روز گذشته در گفتگو با خبرنگاران با اعلام این مطلب گفت: هدف از برگزاری این سمینار بررسی جایگاه عوامل فرهنگی‌ در‌ توسعهء‌ اقتصادی است.

وی افزود:فرهنگ به عنوان یک‌ دستاورد‌ زنـدگی اجتماعی بشر اثر تعیین‌کننده‌ای بر زندگی،رفتار و فعالیت‌های اقتصادی انسان‌ها دارد و بدین لحاظ می‌توان گفت جریان توسعهء اقتصادی‌ جوامع‌ بشری‌ تحت تأثیر عوامل فرهنگی شکل می‌گیرد.

دکتر سبحانی گفت:مسائل‌ فرهنگی جـامعه بـاید با دقت و ظرافت خاصی مورد بررسی قرار گیرد تا به آنچه جامعه نیاز دارد دست‌ یافت‌.

وی‌ تدوین برنامه دوم توسعه اقتصادی و شرایط فرهنگی جامعه را از جمله‌ عواملی‌ خواند که ایجاب می‌کند مـطالعه‌ای جـدی در باب شناخت جنبه‌های مختلف مسأله توسعه اقتصادی صورت گیرد‌.

وی‌ گفت‌:باید فرهنگ ملی و اسلامی خود را متناسب با شرایط ذهنی مردم و جامعه‌ تبیین‌ کنیم‌ و اگر این‌چنین شود جامعه در مـقابل تـهاجم فرهنگی مصون خواهد شد.

دکتر سبحانی فرهنگ‌ ملی‌ و اسلامی‌ را نفی‌کننده تکنولوژی غرب ندانست و گفت:اگر ما این فرهنگ را کم رنگ نشان‌ دهیم‌ یورش فرهنگ غرب پررنگتر خواهد شد.

مـعاونت پژوهـشی وزارت فـرهنگ و ارشاد اسلامی افزود‌:تاکنون‌ بـیش‌ از 30 مـقاله بـه دبیرخانهء سمینار رسیده است و 15 خردادماه نیز آخرین فرصت جهت‌ ارسال‌ مقاله می‌باشد.

*بنیانگذار علم آمار ایران درگذشت

استاد محقق علم آمـار و بـنیانگذار روشـ‌ نمونه‌گیری‌ آماری‌ در ایران در سن 78 سالگی بر اثر سـکته مـغزی در تهران درگذشت.

مرحوم دکتر‌ عباسقلی‌ خواجه نوری در سال 1294 در تهران متولد شد و در سال 1316‌ عنوان‌ مهندسی‌ خود را از دانشکده کشاورزی دریافت داشـت.وی پس از تـصدی مـشاغل مختلف در وزارت‌ کشاورزی‌ و تدریس‌ در دانشگاه‌های کشور در سال 1332 از دانشگاه کارولینای شـمالی آمریکا در‌ رشتهء‌ آمار تجربی درجهء فوق لیسانس و در سال 1335 از دانشکدهء علوم دانشگاه پاریس درجهء دکترای آمار‌ اخذ‌ کرد.

دکـتر خـواجه نـوری سپس در مشاغل تحقیقی و آموزشی و مشاوره در امور‌ اجرائی‌ وزارتخانه‌های مختلف به فـعالیت پرداخـت و در سال‌ 1345‌ مؤسسهء‌ آموزش عالی آمار را تأسیس کرد که‌ بعد‌ به دانشکده‌ای مستقل تبدیل شد.

مرحوم دکـتر عـباسقلی خـواجه نوری روش نمونه‌گیری مبتنی‌ بر‌ نظریهء احتمال و استنباط آماری را‌ در‌ ایران‌پایه‌ریزی کرد‌ که‌ امـروزه‌ ثـمره ایـن تلاش را در صدها‌ طرح‌ در زمینه‌های مختلف مشاهده می‌کنیم.

روش‌های مقدماتی آمار با همکاری چند تـن‌ از‌ آمـارشناسان،احـتمال مقدماتی،روش تحقیق،آمار‌ ریاضی،آمار ریاضی چند‌ متغیر‌، آمار پیشرفته و بیومتری و منطق ریاضی‌ از‌ جـمله تـألیفات مرحوم خواجه نوری است که علاوه بر آن آثار تحقیقی بسیاری‌ نیز‌ ارائه داشته اسـت.

پیـکر پاکـ‌ این‌ استاد‌ و محقق خستگی‌ناپذیر که‌ به‌ حق سهمی بزرگ در‌ اعتلا‌ و گسترش علوم و پیشرفت‌های اجـتماعی و اقـتصادی کشور داشته است صبح روز اول اردیبهشت از مقابل‌ بیمارستان‌ پارس واقع در بلوار کشاورز تشییع‌ شد‌.

*بـازدید از‌ کـتابخانه‌ عـمومی‌ بندر ریگ

در اردیبهشت‌ 1372 کتابخانه عمومی بندر ریگ و ساختمان در دست احداث این واحد فرهنگی مورد بـازدید جـناب‌ آقای‌ محمد ابراهیم انصاری لاری دبیر کل‌ هیأت‌ امنای‌ کتابخانه‌های‌ عمومی‌ کشور و تـنی چـند‌ از‌ مـسؤولان واحدهای هیأت امنا و همچنین مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بوشهر، مدیر امور اجتماعی اسـتانداری‌ اسـتان‌ بـوشهر‌،و مسؤولین محلی قرار گرفت.در این بازدید‌ جناب‌ آقای‌ انصاری‌ لاری‌ با‌ اشـاره بـه اهمیت کتاب و کتابخوانی و لزوم گسترش کتابخانه‌های عمومی و همچنین تشویق و ترغیب جوانان به مطالعه و ایجاد شرایط و امکانات مـناسب جـهت افراد علاقه‌مند در این مناطق محروم سخنانی‌ بیان کردند.

ایشان افزودند که در نـظر داریـم کتابخانهء فعلی بندر ریگ را که درحال‌حاضر در حـسینیه‌ای بـا قـدمت طولانی و بنایی عظیم و واقع شده است بـا هـمهء امکانات در همین‌ حسینیه‌ حفظ کنیم و انشاء ا...پس از اتمام ساختمان جدید کتابخانهء عمومی بندر ریـگ کـلیهء لوازم و وسائل مورد نیاز از سوی هـیأت امـنای کتابخانه‌های عـمومی کـشور تـأمین خواهد شد.

*برپایی نمایشگاه‌ از‌ آثار شـهید مـطهری از سوی کتابخانه عمومی بندر ریگ

در روز یکشنبه 12 اردیبهشت 72 مجلس بزرگداشت و همچنین نمایشگاهی از عـکس و پوسـتر کتاب‌ از‌ آثار شهید مرتضی مطهری از‌ سـوی‌ کتابخانه عمومی بندر ریـگ در حـسینیه شهید مطهری بندر ریگ بـرگزار گـردید.

مسؤولان و کارکنان ادراات و نهادهای انقلابی و همچنین اقشار مختلف این شهر در این‌ مجلس‌ حضور یـافتند و از نـمایشگاهی‌ که‌ به همین مناسبت بـر پا شـده بـود دیدن کردند.

تحقیقات اطلاع رسانی و کتابخانه‌های عمومی » بهار 1372 - شماره 8 (صفحه 133)

(بـه تـصویر صفحه مراجعه شود)

جـشنواره بـین المللی عکس،کارکاتور و طرحهای گرافیکی

به مناسبت برگزاری المپیاد فرهنگی، ورزشی دانشجویان سراسر کـشور‌،اولیـن‌ جشنواره بین المللی عکس،کاریکاتور و طـرحهای گـرافیکی از تاریخ 1/5/72 لغـایت 30/5/72 در تـهران بـرگزار می‌گردد.

اهداف

1-پیوند تـصویر و ورزش‌2-استفاده از توانایی‌ها بالقوه هنر در گسترش ورزش 3- جلب‌ توجه‌ مسؤولین به‌ توانایی و کاربردهای هنر در ورزش 4-کشف اسـتعدادها و تـشویق هنرمندان خلاقه و جوان.

بخشهای جشنواره:

1-بـخش مـسابقه

2-بـخش جـنبی‌

3-بـخش ویژه

1-بخش مـسابقه:ایـن بخش از جشنواره به آثار عکاسان‌ و طراحان‌ حرفه‌ای‌ در زمینه‌های امور سیاسی،اجتماعی،جنگ فقر و غنا، مسائل جـوانان و فـرهنگ و عـلوم می‌پردازد.

2-بخش جنبی:

الف)تاریخ ‌‌عکاسی‌ ورزشی در ایـران

ب)نـمایش فـیلمهای هـنری ورزشـی

ج)سـخنرانی در زمینه عکس،کاریکاتور و گرافیک‌.

3-بخش‌ ویژه‌:این بخش به صورت مسابقه برگزار می‌گردد و موضوع آن ورزش می‌باشد.آثار ارسالی می‌تواند شامل‌ عکس،کاریکاتور و گرافیک باشد.

مقررات جشنواره

-هیأت انـتخاب در هر بخش آثاری را‌ برگزیده و برای ارزیابی نهایی‌ به‌ هیأت داوران بخش مربوط ارائه می‌نماید.

-اعضای هیأت داوران حق شرکت در بخش مسابقه را ندارند.

-هیأت داوران به برگزیدان هر بخش دیپلم افتخار و جوائز ارزنده‌ای اهدا خـواهد کـرد و به کلیه‌ آثار پذیرفته‌شده در بخشهای مختلف گواهی شرکت اهدا خواهد شد.

-علاوه بر جوایز هیأت داوران نهادها و مراکز (به تصویر صفحه مراجعه شود) دولتی و خصوصی نیز می‌توانند به آثار مـنتخب خـود جوایزی‌ را‌ اهدا نمایند.

-آثار ارسال باید با ذکر موضوعات و زیرنویس کوتاهی همراه باشد.

-آثار ارسال که در نمایشگاههای قبلی ارائه شده باشند قابل قبول نـخوهد بـود.

-قطع ارسالی بایستی 25*20‌ به‌ بـالا و در سـه نسخه ارسال شود.

-آثار برتر در کتابی جداگانه منتشر خواهد شد.

-با توجه به ضرورت رعایت اصول تکنیکی مقتضی است از ارسال آثار غیر حرفه‌ای خـودداری‌ شـود‌.

-سابقه فعالیتهای هنری خـود را در بـرگ جداگانه‌ای مرقوم و ارسال نمائید.

-شرکت‌کنندگان لازم است علاوه بر تکمیل برگ درخواست آثار خود را تا تاریخ 7/4/72 به نشانی دفتر جشنواره‌ واقع‌ در‌ تهران خیابان شهید بهشتی میدان‌ تختی‌،ساختمان‌ معاونت دانشجویی وزارت فـرهنگ و آمـوزش عالی، اداره کل تربیت بدنی ارسال نمایند.جهت کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید با تلفن 840276 اداره‌ کل‌ تربیت‌ بدنی تماس حاصل نمائید.

تحقیقات اطلاع رسانی و کتابخانه‌های عمومی » بهار 1372 - شماره 8 (صفحه 134)
*شرکت ناشران ایرانی در‌ نمایشگاه‌ بین المللی کتاب بولونیا

سی‌امین نـمایشگاه بـین المللی کـتاب کودکان بولونیا(ایتالیا)روز 27 فروردین با حضور ناشران 61‌ کشور‌ جهان‌ از جمله ایران در شهر بولونیا آغاز به کار کـرد‌.

در این نمایشگاه که هر ساله با حضور صدها ناشر تصویرگر و مـحقق ادبـیات کـودکان و نوجوانان برگزار می‌شود،کتاب‌های‌ ناشران‌ نیز‌ مورد ارزیابی و انتخاب هیأت داوران نمایشگاه قرار گرفت.

حدود 1376 ناشر‌ از‌ 61 کشور جـهان ‌ ‌در ایـن نمایشگاه شرکت داشتند که از ایران هفت ناشر با ارائهء حدود‌ 400‌ عنوان‌ کتاب در ایـن نـمایشگاه شـرکت کردند.

در کنار این نمایشگاه همچنین نمایشگاهی‌ از‌ آثار‌ 90 تصویرگر کتاب کودکان برگزار شد که در این بـخش آثار یک تصویرگر ایرانی‌ شرکت‌ داشت‌.

نمایشگاه مذکور پس از چهار روز در 31 فروردین در شهر بولونیا پایـان یافت‌.

*اعطای‌ مجوز ایـجاد چـاپخانه،انتشارات و ویدئو کلوپ به هیأت امنای مساجد

هیأت امنای مساجد‌ می‌توانند‌ مجوز‌ ایجاد ویدئو کلوپ،امتیاز انتشارات و چاپخانه را از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اخذ نمایند‌.

این‌ مطلب را مشاور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در تـبریز اعلام کرد و افزود:یکی‌ از‌ وظایف‌ مهم وزارت ارشاد گسترش و تعمیق فرهنگ اسلامی در جامعه است و وصول به این هدف،برقراری‌ ارتباط‌ بیشتر با مردم و استفاده از کلیهء امکانات موجود را می‌طلبد که در‌ همین‌ راستا‌ طـرح تـقویت و حمایت از فعالیت‌های فرهنگی مردمی در مساجد،مدارس و بقاع متبرکه اجرا می‌شود.

مشاور‌ وزیر‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی افزود: هیأت امنای مساجد،به دنبال فعالیت‌های فرهنگی و تبلیغی در‌ مساجد‌ و پس از تبدیل شده آنها به اشـخاص حـقوقی،می‌توانند مجوز فعالیت‌های ویدئو کلوپ،امتیاز انتشارات و چاپخانه‌ را‌ از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اخذ نمایند که این امر هم موجب‌ تأمین‌ هزینهء سایر فعالیتهاست و هم اینکه خود یک‌ کار‌ تبلیغی‌ و فـرهنگی اسـت.

وی گفت:طرح جدیدی از‌ سوی‌ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و با همکاری وزارت آموزش و پرورش در دست تهیه و اجراست‌ که‌ طی آن نقشهء کتابخانهء مدارس‌ طوری‌ تعبیه می‌شود‌ که‌ در‌ ساعات درسی به دانش‌آموزان و در ساعات‌ غیر‌ درسـی بـه اهـالی محل و اهل مطالعه سرویس مـطالعاتی بـدهد.

*طـرح کاربری خطوط‌ نستعلیق‌ در ماشین‌های چاپ توسط یک استاد‌ خط در یزد ابداع‌ شد‌

به منظور اشاعهء هنر خوشنویسی‌ براساس‌ قواعد دوازده‌گانه و نـیز زدودن آثـار مـنفی بدخطی در جامعه،طرح کاربری خط نستعلیق‌ و شکسته‌ نـستعلیق و خـطوط دیگر برای استفاده‌ در‌ ماشین‌های‌ چاپ و تحریر توسط‌ یک‌ استاد خط در یزد‌ ابداع‌ شد.

استاد حسن غلامرضاپور یکی از اساتید انـجمن خـوشنویسان کـشور این مطلب را با‌ خبرنگار‌ ما در میان نهاد و گفت:انگیزه‌ ابـداع‌ این طرح‌ اهمیت‌ و اصالت‌ خط در کشور و اشاعهء‌ هنر خوشنویسی به ویژه خط تحریری در سطح جامعه است.با تـوجه بـه ایـنکه یکی‌ از‌ معضلات جامعهء امروز ما،عدم آگاهی‌ از‌ شیوه‌های‌ نگارش‌ خط‌ تـحریری اسـت و اکثر‌ قریب‌ به اتفاق مردم در خصوص کاربری نگارش،اطلاعات تخصصی حتی در حد ابتدایی را ندارند و بد‌ خـطی‌ ضـایعات‌ و اثـرات مخرب زیادی در جامعه ما داشته‌ و دارد‌ و حتی‌ با‌ صراحت‌ می‌توان‌ ادعا کرد کـه در مـوارد مـتعدد پیامدهایی سویی دربرداشته و با تأکید بر این نکته که بدخطی یکی از معضلات اجتماعی قـرن حـضر تـلقی می‌شود،می‌توان برای زدود‌ آثار منفی این معضل با تغییر حروف در ماشین‌های تحریر و چاپ و تـرویج فـرهنگی خط تحریر با رعایت اصول و قواعد 12 گانه،خط نستعلیق و شکسته نستعلیق،خطوط رسـمی دیـگر و نـسخ و ثلث‌ بخصوص‌ در کتابهای درسی کشور گام بلندی در این زمینه برداشته می‌شود.

*جایزه ادبی شـهریار بـه محققین و شهریارشناسان ایران و آذربایجان اعطا می‌شود

با همکاری مراجع فرهنگی کشورهای ایران و آذربـایجان بـه‌ بـهترین‌ و جامعترین تحقیق در مورد آثار و اندیشه‌های استاد شهریار جوایز ادبی اهدا خواهد شد.

مشاور وزیر فـرهنگ و ارشـاد اسلامی و دبیر کنگره شهریار با اعلام‌ این‌ مطلب به خبرنگار تلویزیون بـاکو‌ گـفت‌:ایـن جایزهء ادبی همه ساله به دو تن از محققین و ادبیان ایرانی و آذری به تشخیص شاعران و ادیبان و دو کشور تـعلق خـواهد گـرفت.

وی گفت‌:آثار‌ و تحقیقات برندگان این جایزه‌ در‌ دو کشور ایران و آذربایجان منتشر خواهد شـد.

تحقیقات اطلاع رسانی و کتابخانه‌های عمومی » بهار 1372 - شماره 8 (صفحه 135)
*گـشایش کنگره بین المللی بزرگداشت استاد شهریار در باکو

از سوی آکادمی علوم و انستیتوی ادبیات و زبانهای خارج جمهوری آذربـایجان کـنگرهء بین المللی بزرگداشت‌ استاد‌ شهریار شاعر شهیر ایرانی و بزرگتری نغزلسرای معاصر،روز 11 فـروردین در بـاکو گشایش یافت.

رادیو باکو در بخش آذری صبح روز 11/1/72 بـا اعـلام ایـن مطلب افزود:در این‌ کنگره‌ اساتید و میهمانانی‌ از کـشورهای ایـران، تاجیکستان و ترکیه شرکت کرده‌اند.این کنگره به مدت 5 روز ادامه داشت و در طول آن‌ اشـعار و مـقالات اساتید شرکت‌کننده قرائت شد و مـجالس مـختلف ادبی و هـنری نـیز‌ در‌ شـهر‌ باکو برگزار گردید.این منبع خـبری افـزود:به همین مناسبت دیوان کامل استاد محمد حسین شهریار از ‌‌سوی‌ انتشارات«الهـدی»چـاپ و منتشر شد و یک مرکز آموزشی نـیز جهت تجلیل از مقام‌ ایـن‌ شـاعر‌ گرانمایه به نام استاد شـهریار نـامگذاری شد.

*کتابخانهء ایران در نایروبی

کتابخانهء جمهوری اسلامی ایران‌ واقع در خیابان کنیتا در شهر نـایروبی در تـاریخ چهارم اکتبر 1991 شروع‌ به کـار کـرد.ایـن‌ کتابخانه‌ که مـحتوای آن زمـینه و بافت اسلامی دارد برای کـلیه اقـشار قابل استفاده است.کتابخانه دارای 5000 جلد کتاب و مجهز به وسایل سمعی و بصری است و نشریات ادواری نـیز در ایـن کتابخانه موجود‌ است.کلیهء منابع بـه سـه زبان انـگلیسی،فـارسی و عـربی است.بخش علوم انـسانی که به زبان انگلیسی است در سطوح ابتدایی،متوسطه و عالی در دسترس است.

مراجعان به کتابخاه شـامل دانـشجویان‌، کارگران‌ صنعتی و مردم عادی هستند.در ایـن کـتابخانه مـجموعه‌ای از آثـار غـنی اسلامی گردآوری شـده اسـت.کتابخانه بطور عمده مذهبی بوده و راههای صحیح زندگی را با شیوه‌های اسلامی نشان می‌دهد.مجموعه‌ دارای‌ کـتب دسـتوری بـه زبانهای عربی و فارسی است و بخش سمعی و بـصری شـامل نـوارهایی در رابـطه بـا فـرهنگ اسلامی است.

*گشایش نخستین نمایشگاه کتاب ناشران کشور در یاسوج

نخستین نمایشگاه کتاب‌ ناشران‌ کشور روز 31 اردیبهشت طی مراسمی در یاسوج افتتاح شد.

در این مراسم که مشاور فرهنگی ریاست جـمهوری،معاونت پژوهشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،استاندار و جمعی از مسؤولان محلی‌ و ناشران‌ شرکت‌ داشتند،مشاور فرهنگی ریاست جمهوری‌ طی‌ سخنانی‌ با اشاره به کتاب و فرهنگ کتابخوانی گفت:در این رابطه به شورای فـرهنگ عـمومی کشور پیشنهادی در خصوص اعلام هفته‌ای با‌ عنوان‌ کتاب‌ و کتابخوانی ارائه شده است.

وی افزود:مسألهء کتاب‌ چیزی‌ نیست که در شرایط فعلی حمایت از آن را سلب کنیم و باید مسؤولان اقتصادی ما بپذیرند که ایـن مـسأله‌ را‌ از‌ مقوله‌های اقتصادی جدا کنند.

بنابراین گزارش در این نمایشگاه که‌ بیش از 150 ناشر از شهرهای تهران،اصفهان، مشهد،تبریز و شیراز حضور داشتند بیش از ده هزار عنوان‌ کـتاب‌ بـه‌ معرض فروش گذاشته شد.

اجاره آپارتمان مبله در اصفهان


نظرات() 

رزرو آپارتمان ، ویلا و سوئیت مبله در ایران 

اجاره خانه مبله در اصفهان

سایت رزور و اجاره آپارتمان ، سوئیت و ویلاهای مبله منحصر به فرد از میزبان های محلی در شهرهای مختلف

اجاره روزانه و ماهیانه آپارتمان مبله، سوئیت مبله و منزل مبله در شهر اصفهان اجاره آپارتمان مبله در اصفهان شامل آپارتمان یک خوابه ،دوخوابه و سه خواب شیک و تمیز با قیمت های مناسب و خانه اجاره ای روزانه در اصفهان برای مسافرین و توریست و اجاره روزانه خانه در اصفهان با قیمت ارزان برای کسانی که میخواهند در مدت اقامت کوتاه در اصفهان رفاه و آسایش داشته باشند

اجاره آپارتمان مبله در اصفهان

با تمام امکانات رفاهی در خدمت مسافرین و گردشگران محترم . رزرو با 09120237323

اجاره آپارتمان مبله در اصفهان ، هفتگی ماهیانه در تمام ساعت شبانه روز اپارتمان ٢خوابه ١ خواب ،سوییت یک نفره ،منزل نوساز با امکانات کامل، تخت ٢ و ١ نفره متعلقات اشپزخانه تلویزیون ٤٣ l e d سرویس خواب ،مبلمان شیک ،چای ساز -قهوه ساز-کباب پز-پارکینگ بزرگ حتی برای ٥ الی٦ ماشین ، درب برقی ، دارای اینترنت پر سرعت ، امکان دسترسی سریع به مکانهای دیدنی سیاحتی اصفهان و مراکز تفریحی و خرید اصفهان اپارتمان سوییت منزل بهترین اپارتمانها را در بهترین نقاط اصفهان از ما بخواهید همگی موارد نوساز صفر بهترین جاها و از هر نظر فوق العاده و قیمتها مناسب میباشد دارای سیستم امنیتی و پارکینگ دوبل و دسترسی سریع و اسان به امکانات رفاهیتماس مستقیم با مالک : 09139264299

نظرات() 

پنجشنبه 21 دی 1396

امنیت در ساختمان

نویسنده: کاغذ دیواری کاغذ دیواری   

قیمت درب آکاردئونی

سیستم‌های امنیتی به شکل‌های مختلفی پیاده‌سازی می‌شوند، استفاده از سنسورهای آشکار ساز حرکت یا دوربین‌های مدار بسته، از جمله روش‌های حفاظتی است که در ساختمان‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در سیستم‌های مدیریت ساختمان راهکارهای امنیتی مختلفی پیش روی کاربران قرار دارد: استفاده از دوربین‌های مدار بسته یا سنسورهای آشکار ساز حرکت ضبط فیلم در صورت وجود هر گونه حرکت در محدودهٔ نظارتی دوربین فعال کردن آژیر یا اطلاع به شخص یا ادارهٔ پلیس در صورت ورود فرد متجاوز مشاهدهٔ تصاویر دوربین‌های مختلف از راه دور و از طریق اینترنت دریافت گزارش از کلیه فعالیت‌های انجام شده در طول روز (باز و بسته شدن درب‌ها، تعداد ورود و خروج‌ها و...) از طریق ایمیل یا پیامک قابلیت خاموش و روشن کردن کلیه لوزام برقی، کم و زیاد کردن میزان دما، رطوبت و نور محیط از طریق تلفن یا ارسال پیامک

راه های دیگر برای ایجاد امنیت در ساختمان استفاده از حفاظ پنجره برای پنجره های طبقه اول و استفاده از حفاظ شاخ گوزنی در خانه های ویلایی است

نظرات() 

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو